معمول ترین و بیشترین تأکیدی که در زیارت نامه ها به چشم می خورد، «سلام» دادن به امام و پیامبر یا شخصیتی است که زیارت می شود

«سلامِ» زیارت نامه ها، شعار اسلام
۲۲ دی ۱۳۹۹ 40 64.4 KB 3 0

«سلامِ» زیارت نامه ها، شعار اسلام

چون زیارت ها معمولاً با «سلام» شروع می شود، که تحیت و احترامی است از زائر نسبت به مَزور(فردی که زیارت می شود) و بارها در ضمن زیارت نامه ها تکرار می گردد، مناسب است معنای آن را بدانیم.

معنی اصلی «سلام» سلامت و بی گزندی و پاکی از عیب هاست. ظاهراً به همین جهت به آفریدگار متعال نیز اطلاق می شود، چنان که در قرآن مجید هم آمده است.(1)

همچنین «سلام» اسم است از مصدر «تسلیم» یعنی گردن نهادن.

«سلام» بین عرب جاهلی نیز گاه به عنوان تحیت به کار می رفت، اما در آیین پاک اسلام تحیت و خوش آمدگویی به آن منحصر شد و در دیدار مسلمین با یکدیگر سلام کردن مستحب و پاسخ آن واجب گشت. همچنین در نماز که مهم ترین عبادت مسلمان است سلام دادن واجب شده و با آن نماز پایان می یابد.

به تصریح قرآن کریم در بهشت نیز تحیت مؤمنان به یکدیگر سلام است.(2)

به این گونه «سلامٌ علیکم» شعار مسلمین شد و آن کلمه دعایی است به معنی از آفات دنیا و عذاب سلامت بر شما باد؛ یا سلامت و رحمت خدا بر شما باد، که در سلام به پیشوایان مذهبی معنی دوم مناسب است.

«سلام» از انسان به «قول» است، یعنی درود و خوش باش؛ و از خدای تعالی به «فعل» است یعنی عطا کردن تن درستی و دور داشتن از بلاها و عذاب از انسان.

تکرار این شعار در جامعه اسلامی -که مسلمانان حقوق یکدیگر را رعایت می کنند- رفته رفته، اخوَّت و محبت و هم یاری و همکاری بین افراد را برقرار می کند و فضایی مساعد برای وزشِ نَفحه حیاتِ طیِّبه را فراهم می گرداند و آن زندگی خوش و شیرین و گوارایی که قرآن مجید به مردان و زنان مؤمن و صالح وعده داده است، تحقق می یابد. زیارت با تکرار «سلام» این شعار پر معنی را بازگو می کند و بر صفحه ذهن نقش می گرداند.

معمول ترین و بیشترین تأکیدی که در زیارت نامه ها به چشم می خورد، «سلام» دادن به امام و پیامبر یا شخصیتی است که زیارت می شود.

سلام، شعار اسلام و نشان ویژه امّت محمّدی است و تحیّت و درودی است که خاصّ آیین توحید می باشد: «السَّلَامُ تَحِيَّةٌ لِمِلَّتِنَا...».(3)

مسلمان، هنگام ورود به یک خانه، شعارش سلام است.

و اگر کسی در خانه نبود، باید بر خود سلام داد که این سلام، درودی از سوی خداست «تَحِیَّةً مِن عِندِاللهِ.» و چون خداوند و فرشتگانش بر پیامبر، درود می فرستند، مؤمنان هم موظّف و مأمورند که بر آن حضرت صلوات و سلام بفرستند.

آیات دیگر قرآن، سرشار از این تحیت و درود است. سلام بر مؤمنان؛ سلام بر بهشتیان؛ سلام بر مؤمنان پاکی که به بهشت می روند و اجر صبرشان سلام الهی است؛ سلام بر بندگان برگزیده خدا و نیز سلام بر ابراهیم؛ سلام بر موسی و هارون؛ سلام بر آل یاسین. سلام بر مرسلین و دیگر سلام ها در کتاب خداوند مطرح است، و سلام، نام خداوند است.

سلام، ابراز دوستی و خیرخواهی و طلب سلامتی و رمز محبت و علاقه و پیوند و چراغ سبز آشنایی است و نشان دهنده پیوند بین زائر و مزور و ارتباط ایمانی و فکری میان آن دو است.

حضور بر مزار امام و سلام دادن، نوعی شعار به نفع جبهه حق است که در وجود امام، تجلّی یافته و نوعی جناح ایمان و هم بستگی با خط پاکی و تقواست.

در پی این تکیه کلام، که «ترجیع بندِ» منشور عمیق زیارت نامه ها محسوب می شود، یک دنیا معارف دین و تاریخ زندگی و کمالات روحی و فضیلت های معروف و شناخته شده ائمه ذکر می شود.(4)

سلام و توصیف امام

از رایج ترین کلماتی که در زیارت به پیشگاه امام و حجت خدا گفته می شود سلام و تحیت است و جز این هم نشاید، زیرا ادب حضور اقتضا می کند پس از نام خدا و تکبیر و تحمیدش، بر طبق سنت اسلامی سخن خود را با سلام آغاز کنیم، به خصوص هنگامی که به دیدار شوق آمیز به حضور بزرگی می رسیم.

افزون بر این، حرم مطهر نبّی معظَّم و اهل بیت معصومش بهترین و مناسب ترین مکان برای اجرای حکم قرآن یعنی صلوات فرستادن و طلب رحمت و رفعتِ درجه از خدای وهّاب، جهت آن پیشوایان است. اما نکته گفتنی و قابل توجه این است که ضمن این سلام ها، امام به اوصافش خطاب می شود، نه نام تنها. و مقامی که خدای تعالی به وی عطا کرده و فضایلی که واجد است ذکر می شود، یا نسبتی که با رسول اکرم صلی الله علیه و آله دارد.

بدین ترتیب متون زیارت که بخش عمده آن سلام بر مَزور است، خود دفتری نورانی از مقامات معنوی و کمالات روحی و اوصاف و مناقبِ پیامبر گرامی ما و عترت طاهره اش و کارنامه ای از کوشش هایِ آنان برای برافراشتن پرچم توحید و ترویج قرآن و بسط عدالت و امر به معروف و نهی از منکر، و به بیان دیگر امام شناسی به گونه ای زنده و آموزنده می باشد، در عباراتی شیوا و آهنگین می باشد، و اینک چند مثال:

در زیارت رسول اکرم صلی الله علیه و آله می گوییم:

«... سلام بر تو ای بر پا دارنده عدالت. سلام برتو ای گشاینده راه خیر. سلام بر تو ای معدن وحی و نزول قرآن. سلام بر تو ای مُبلّغ از طرف خدا. سلام بر تو ای چراغ روشنی بخش. سلام بر تو ای بیم دهنده. سلام بر تو ای نور خدا که از آن روشنایی می گیرند...».

در زیارت ائمه بقیع می خوانیم:

«سلام بر شما پیشوایان هدایت. سلام بر شما اهل تقوا. سلام بر شما ای حجت های بر اهل دنیا. سلام بر شما ای قیام کنندگان به قسط در بین مردم. سلام بر شما پاکان برگزیده. سلام بر شما خاندان رسول خدا...».

در عبارات مذکور وصف «قیام کنندگان به قسط در بین مردم»برای امامان قابل توجه بیشتر است. توضیح اینکه با در نظر گرفتن معانی «قسط» که «عدل، حِصه و نصیب، پاره از چیزی» می باشد، جمله مذکور روشنگر فعالیت های اجتماعی آن پیشوایان معصوم برای گسترش عدالت و مساوات است، آن هم میان همه خلایق به طور عموم، و برای رساندن هر کس به نصیب و بهره ای که از مواهب الهی باید ببرد و حق دارد. روشن است که «مأمورینِ» این «ائمه» و زائرین چنان مزاراتی چه وظیفه ای در اجتماع خواهند داشت.(5)

منبع:

کتاب فرهنگ و آداب زیارت/ رضا باقریان موحد، ص 54-50.

-----

پی نوشت ها:

1. حشر: 23.

2. ابراهیم: 23.

3. میزان الحکمه، ج 4، ص 534.

4. جواد محدثی، فرهنگ زیارت، صص 289 و290.

5. شوق دیدار، ص 244.


مطالب مرتبط