برای اینکه زیارت به بهترین صورت انجام گیرد باید دارای آدابی و شرایطی باشد تا فواید لازم معنوی بر آن بار شود و به کاری بیهوده بدل نگردد

آداب حضور در پیشگاه معصوم علیه السلام از منظر قرآن کریم
۶ آذر ۱۳۹۹ 41 141.6 KB 6 0

آداب حضور در پیشگاه معصوم علیه السلام از منظر قرآن کریم

ادب، نگهداشتِ حد هر چیز و حُسن معاشرت است و از صفات مخصوص انسان و به خصوص انسان تربیت شده است.

روشن است که در رعایت احترام و آداب دانی، بزرگان دینی و علمی و اجتماعی از اولویت و اهمیت بیشتری برخوردارند، زیرا احترام به آنان در واقع تکریم علم و معنویت و بزرگداشتِ دینِ خداست.

بنابر این اصلِ عقلی و اخلاقی است که آداب اجتماعی به وجود می آید و سنتهای مذهبی بین ملتهای جهان وضع می شود و مراسم خاص دینی و ملی و قومی برای بزرگداشت روحانیان و دانشمندان شکل می گیرد.

پس برای اینکه زیارت به بهترین صورت انجام گیرد باید دارای آدابی و شرایطی باشد تا فواید لازم معنوی بر آن بار شود و به کاری بیهوده بدل نگردد.

رعایت ادب حضور پیشوایان در قرآن کریم تصریح شده است و ما به نقل آیاتی که هر یک متضمن سنت و ادبی است می پردازیم.

با توجه به این اصل عقیدتی که مرگ انبیا و شهدا و بلکه انسان ها، به معنی نابودی و هیچ و پوچ شدن او نیست، لزوم بکار بستن این آداب در مرقد مطهر هر یک از آنان چون خانه هاشان و در زمان حیاتشان، روشن می شود:

1. «فَاخْلَعْ نَعْلَیْکَ اِنَّکَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًی»؛(1) [ای موسی] نعلین از پای بیرون کن که اکنون در وادی مقدسی هستی».

بر طبق این آیه حضرت موسی علیه السلام پیامبر بزرگ خدا مأمور می شود برای ورود در منطقه ای که آوای الهی را می شنود و فرودگاه وحی است، پای افزار بدر آورده پا برهنه داخل گردد. بدیهی است که مردم عادی به طریق اَولی لازم است کفش از پای و علاقه ها از دل بیرون کنند و فروتن گام در حرمهای مقدس معصومین علیهم السلام نهند.

2. «یَآ أیُّهَا الَّذینَ امَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ اِلاَّ اَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ؛(2) ای کسانی که ایمان آوردید! به خانه های پیامبر داخل مشوید مگر اینکه به شما اجازه داده شود».

آیه مذکور مؤمنان را از اینکه بدون اجازه به خانه های پیامبر وارد شوند نهی می کند، با توجه به اینکه آنان را حیات جاودان است رعایت ادب ورود به حرمهایشان و خواندن اذن دخول، همانند اجازه گرفتن برای ورود به خانه های آنها لازم و ضروری است.

3. «یَآ أیُّهَا الَّذینَ امَنُوا لاَ تَرْفَعُوآ اَصْوَاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لاَ تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ؛(3) اى كسانى كه ايمان آورده ايد! صداى خود را فراتر از صداى پيامبر نكنيد و در برابر او بلند سخن مگوييد (و داد و فرياد نزنيد) آن گونه كه بعضى از شما در برابر بعضى بلند صدا مى‏كنند».

این آیه ادب سخن گفتن را در پیشگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله یادآور می شود و به ملایم کردن صدا در تکلُّم دستور می دهد که خود نوعی احترام و بزرگ شمردن مخاطب است و لذا گفته می شود زیارتنامه را به صدای بلند نخوانید.

4. «اِنَّ اللّه َوَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یَااَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیمًا؛(4) خدا و فرشتگان او درود می فرستند بر پیغمبر [و ثنائش می گویند]، ای کسانی که ایمان آورده اید درود فرستید بر او و سلام کنید سلام کردنی [با احترام و تکریم].

نکته ای که شایان ذکر است اینکه: چون فیض آفریدگار مستدام و پایدار است، صلوات و رحمتش بر نبی معظَّم - که برترین آفریده اوست - نیز دائم می باشد(5) و فعلِ مضارع «یُصَلّون» نیز آن را می رساند، بنابر این صلوات و تحیتِ مؤمنان بر پیامبر که به پیروی از فعل آفریدگار و امری که در آیه شده انجام می گیرد نیز شایسته است ادامه داشته باشد.

بنابراین زیارتهای معصومین که در حرمهایشان خوانده می شود و ابتدای بیشتر جملاتش با «السَّلام علیک» شروع می گردد، در واقع اجرای دستور آیه و مصداقی از آن است، پس زیارتنامه خواندن به تنهایی، نوآوری در دین نیست، بلکه به گونه ای اجرای حکم خدای تعالی و عمل به آیات محکم قرآن است.

نکته دیگر اینکه بر طبق احادیث رسیده از طریق شیعه و اهل سنت(6) هنگام صلوات بر نبی اکرم باید آل آن حضرت را نیز شرکت داد،(7) یعنی ائمه دوازدهگانه شیعه، که معصوم از خطا و مَنصُوص(8) هستند.

چنانکه آشکار است آیه مذکور مهم ترین ادب حضور پیشوایانِ دینی و حجتهای الهی را که سلام و صلوات و طلب رحمت از پروردگار برای آنان باشد بیان می نماید و چون ارواح ملکوتی و نفوس قدسی آنان همواره زنده و حاضر و پذیرای رحمت بی پایان حق تعالی است، مرقد مطهر هر یک از آنان بهترین مکان، و زیارتهای مأثوره گویاترین تعبیر و بیان، برای ادای این تحیت و احترام است.

منبع:

کتاب گزیده شوق دیدار: زیارت و درونمایه آن، محمدمهدی رکنی یزدی، ص 22-25.

----

پی نوشت ها:

1. طه: 12.

2. احزاب: 53.

3. حجرات: 2.

4. احزاب: 56.

5. زیرا عقلاً صحیح نیست که فیاض مطلق از محل قابل و پذیرنده، قطع فیض نماید.

6. برای دیدن این احادیث رجوع شود به تفاسیر مختلف مانند: المیزان، ج 16، ص 366؛ مجمع البیان، ج 8، ص 369. در حدیثی که المیزان به نقل از «الدُّر المنثور» سیوطی آورده است و صاحب مجمع البیان همان را با سلسله سند دیگری از طریق شیعه نقل می کند آمده است: کعب بن عجره گوید: [چون آیه صلوات نازل شد] مردی گفت ای پیامبر خدا! اما سلام بر تو را دانستیم چیست، صلوات بر آل تو چگونه است؟ حضرت فرمود بگو: «اللهمّ صلِّ علی محمّد و آل محمّد کما صَلَّیت علی ابراهیم و آلِ ابراهیمِ انَّک حَمیدٌ مجیدٌ».

7. آلُ الرجُل: أهلُه، «آل» به معنی «اهل» است، که جز در جایی که شرافتمند باشند به کار نمی رود.

8. مَنصوص: معین شده، به ثبوت رسیده بر طبق آیات و احادیث.


مطالب مرتبط