سال نو و بهار پر طراوت نشانه ی قدرت لایزال الهی و تجدید حیات طبیعت است. زمین نفسی دوباره می کشد. برگ ها به رنگ در می آیند و گل ها به جهان لبخند می زنند.

آداب نوروز

آداب نوروز

زهرا بیوکی، کارشناس ارشد فقه و حقوق و پژوهشگر مدرسه علمیه حضرت خدیجه (سلام الله علیها)

«یا مقلب القلوب و الابصار، یا مدبر اللیل و النهار، یا محول الحول و الاحوال، حول حالنا الی احسن الحال«

سال نو و بهار پر طراوت نشانه ی قدرت لایزال الهی و تجدید حیات طبیعت است. زمین نفسی دوباره می کشد. برگ ها به رنگ در می آیند و گل ها به جهان لبخند می زنند. پرنده های خسته بر می گردند و در این رویش سبز دوباره خداوند را هزاران بار شکر می کنند.

یادمان باشد که زیبایی های کوچک را دوست بداریم. نوروز یعنی هیچ زمستانی ماندنی نیست، اگر چه بلندترین شبش یلدا باشد.

در این مجال مختصری از آداب و رسوم نوروز را بیان می کنیم و به ذکر پاره ای از اعمال این روز می پردازیم.

یادمان باشد که زیبایی های کوچک را دوست بداریم. نوروز یعنی هیچ زمستانی ماندنی نیست، اگر چه بلندترین شبش یلدا باشد.

1. زیبایی های مراسم نوروزی

قبل از فرا رسیدن نوروز، از دیرباز مادرها و مادربزرگ هایمان در اسفندماه خانه تکانی را شروع می کردند و چه لطفی دارد این کار، بخصوص در زمان گذشته که بزرگترهایمان هر چند روزی را اختصاص به خانه ی یک نفر می دادند و همگی با هم خانه تکانی می کردند و این کار از خانه ی بزرگترها شروع می شد. این رسم زیبا هنوز در خانه ی بسیاری از مادربزرگ ها پا برجاست.

چه لذتی دارد وقتی در پایان کار مادربزرگ با زحمت سینی چای را آماده می کند و با لبخندی همه را دعوت به رفع خستگی می کند و در پایان با دعاهای زیبا و دلنشینش ما را بدرقه می کند و تمام خستگی کار آن روز با دعاهای مادربزرگ تبدیل به آرامشی وصف ناپذیر می شود.

این رسم از دیرباز بوده است و هنوز هم در میان خانواده های اصیل ایرانی پا برجاست. آنان که قدر وجود بزرگترها را می دانند و وجودشان را ارج می نهند.

خانه تکانی و زدودن آلودگی ها از فضای خانه و کاشانه در آخر سال کهنه، مظهر و نمادی از زدودن سیاهی و کهنگی از خانه و آماده کردن فضایی پاک و پاکیزه در آستانه ی نوروز برای استقبال از روشنایی ها و خوبی ها است.

چندین رسم زیبا در میان ایرانیان از قدیم الایام بوده است که همچنان در خانواده های اصیل که مقید بر شادی های اسلامی هستند، این رسوم برقرار است مثل کاشتن سبزه.

سبزه نمادی از برکت و شگون است و کاشت سبزه از مراسمی است که از قدیم الایام بوده و هم اکنون نیز رایج است. ایرانیان در اسفند و قبل از نوروز در ظرف های کوچکی گندم یا جو یا عدس و امثال اینها را سبز می کنند و این سبزه ها را در سفره ی عید می گذارند و در آخرین روزهای ایام نوروز آن را برای پرندگان قرار می دهند تا از آن تغذیه کنند.

معمولاً این کار توسط خیلی از مادربزرگ ها انجام می شد که ظرف های کوچکی به تعداد دختران و پسران خود سبزه می انداختند.

از دیگر آئین های زیبا، یاد کردن اموات و خیرات دادن برای مردگان در پنجشنبه ی آخر سال است که به این مناسبت بر سر مزار درگذشتگان می روند و برای آنها خیرات می دهند.

گام بعدی چیدن سفره ی هفت سین است که معمولاً این کار توسط مادران یا دختران که از ذوق و سلیقه و نیروی نشاط بیشتری بهره مند هستند، انجام می شود و چیدن این سفره نشاط بخش است و رسم بر این است که در آخرین لحظات سال تحویل اعضای خانواده به دور سفره ی هفت سین بنشینند و قرآن، این کتاب آسمانی را قرائت کنند. در این سفره ی زیبا هفت خوراکی است که با حرف «سین» آغاز می شود و در مورد هر یک تعابیری گوناگون وجود دارد که شامل سیب، سبزه، سنجد، سماق، سیر، سرکه، سمنو و مانند اینهاست. تخم مرغ های رنگی و گذاشتن ماهی قرمز نیز بر زیبایی این سفره می افزاید.

از دیگر آئین های زیبا، یاد کردن اموات و خیرات دادن برای مردگان در پنجشنبه ی آخر سال است که به این مناسبت بر سر مزار درگذشتگان می روند و برای آنها خیرات می دهند.

چه زیباست لحظات پایانی سال و در آن هنگامه که دل ها در تپش خاصی است. مادران خسته از این همه کار ولی با نشاطی خاص حتی در آخرین لحظات چشم به اطراف خانه می چرخانند که مبادا گوشه ای برای نظافت از چشم افتاده باشد و این نگاه پر از آرامش همسر است که به آنها اطمینان خاطر می دهد که همه چیز درست است. هر چیزی بر سر جای خودش است و چقدر بانوان ایرانی آرامش می گیرند از این نگاه.

لحظات تحویل سال است و همگی اعضای خانواده در کنار سفره هفت سین نشسته اند. دعای پدران و مادران در مورد آینده ی فرزندشان و طلب مغفرت و آمرزش برای گذشتگان. زمان درگذر است چشم همگی به گذر زمان است.

تنها صدا، صدای عقربه های ساعت است که در میان سکوت با تمام وجود می دوند تا به سال جدید وارد شوند، همگی در حال نیایش هستند. گویی تمام تشویش ها در لحظه ای به پایان رسید و آرامشی توأم با شادی وجود همگان را در برگرفت.

سپاس خدای را به خاطر ورود به سالی جدید، به خاطر نعمت بهره مندی از خانواده و به خاطر وجود هزاران نعمتی که بارالها تو به من دادی؟ ...

بزرگ خانواده با احترام قرآن را می گشاید، عیدی تک تک خانواده را با تبرک جستن از قرآن به آنان هدیه می دهد. چه زیباست برای کودکان رسم زیبای عیدی گرفتن. دید و بازدیدها شروع می شود و معمولاً این رسم از خانه ی بزرگترها آغاز می شود. کوچکترها به رسم ادب به منزل بزرگترها می روند و در روزهای آخر نوبت به این می رسد که بزرگترها بازدید کوچکترها را پس دهند و چه زیباست این رسم که بزرگترها کوچکترها را نیز ارج می دهند و کوچکترها چقدر خوشحال اند که میزبان بزرگترهایشان هستند.

بزرگ خانواده با احترام قرآن را می گشاید، عیدی تک تک خانواده را با تبرک جستن از قرآن به آنان هدیه می دهد. چه زیباست برای کودکان رسم زیبای عیدی گرفتن.

2. رخدادهای الهی در نوروز

در روایتی از امام صادق (علیه السلام) آمده است که فرمودند: «نوروز همان روزی است که ابراهیم خلیل (علیه السلام) بت های قومش را که در آن روز برای شرکت در مراسم جشن از شهر خارج شده بودند، شکست.» [1] (مجلسی، بحارالانوار، ج12، ص43)

همچنین امام صادق (علیه السلام) فرموده اند: «هیچ نوروزی بر ما نمی گذرد، مگر اینکه ما در آن روز امید فرج قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را داریم و زیرا آن روز از روزهای ما و از روزهای شیعیان ما است. عجم ها آن را پاس داشتند ولی شما عرب ها آن را تباه ساختید.» [2] (همان، ج59، ص92)

از دیگر رخدادهای بزرگ که طبق برخی نقل ها در نوروز اتفاق افتاده است، عبارتند از:

2-1. جبرئیل بر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد.

2-2. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، علی (علیه السلام) را بر دوش خود گرفت تا علی (علیه السلام) بت های قریش را از بالای خانه ی کعبه فرو ریزد.

2-3. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، علی (علیه السلام) را به وادی جنیان فرستاد تا از آنها در پذیرش اسلام و پیامبری پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بیعت بگیرد.

هیچ نوروزی بر ما نمی گذرد مگر اینکه ما در آن روز امید فرج قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را داریم و زیرا آن روز از روزهای ما و از روزهای شیعیان ما است.

3. پاره ای از آداب نوروز

3-1. نماز نافله (نمازی چهار رکعتی پس از نماز ظهر و عصر) و دعا کردن در سجده ی این نماز که موجب بخشش گناهان می شود. [3] (ر.ک: حرعاملی، وسائل الشیعه، ج5، ص287)

3-2. غسل کردن و پوشیدن لباس تمیز و استعمال بوی خوش. در روایتی از امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «روز نوروز غسل کن و پاکیزه ترین لباس هایت را بپوش و خود را با بهترین عطرها خوشبو کن.» [4] (همان، ص288)

3-3- ذکر گفتن خصوصاً ذکر یا ذا الجلال و الاکرام. [5] (ر.ک: قمی، مفاتیح الجنان، ص559، اعمال عید نوروز)

3-4- روزه گرفتن. [6] (ر.ک: همان، ص558)

3-5- دعا کردن در لحظه ی تحویل سال، خصوصاً دعای یا مقلب القلوب و الابصار. [7] (ر.ک: همان)

به امید این که نوروز امسال، سال فرج مهدی فاطمه (عجل الله تعالی فرجه الشریف) باشد.

------------------------------------------------------------------------

پی نوشت ها:

1. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، اسلامیه، بی تا، ج12، ص43.

2. بحارالانوار، ج59، ص92.

3. ر.ک: حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، بی تا، ج8، ص173.

4. اذا کان یوم النیروز فاغتسل و البس انظف ثیابک و تطیّب باطیب طیبک؛ وسائل الشیعه، ج5، ص288.

5. ر.ک: قمی، عباس، مفاتیح الجنان، ص559، اعمال عید نوروز.

6. ر.ک: مفاتیح الجنان، ص588.

7. ر.ک: مفاتیح الجنان، ص588.


مطالب مرتبط