آرمان های انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگی – تربیتی، از دیدگاه امام خمینی (ره) از این قرار است

آرمان های انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگی - تربیتی از دیدگاه امام خمینی (ره)

آرمان های انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگی - تربیتی از دیدگاه امام خمینی (ره)

آرمان های فرهنگی - تربیتی عمده ترین حوزه تاملات نظری انقلابی ها را تشکیل می دهد بر همین اساس امام (ره) «تربیت انسان صالح » را در رأس برنامه های انقلابی اش قرار داده، اظهار می دارد: «آن قدر که انسان غیر تربیت شده مضر است به جوامع، هیچ شیطانی و هیچ حیوانی و هیچ موجودی آن قدر مضر نیست و آن قدر که انسان تربیت شده مفید است برای جوامع، هیچ ملائکه ای و هیچ موجودی آن قدر مفید نیست. اساس عالم بر تربیت انسان است».[1] بنابراین آرمان های انقلابی امام خمینی (ره) بیشتر رنگ تربیتی به خود می گیرد که می توان آنها را در دو بعد مورد بررسی قرار داد:

1. بعد فردی: تربیت انسان هایی فرهیخته و متقی.

«حکومت صالحان» حکومتی است که در آن افراد تهذیب نفسانی را پیشه خود ساخته و به طور کامل ارزش های الهی را بر مملکت وجودی خویش مسلط ساخته اند. امام خمینی (ره) اصل اولیه را بر تحول افراد گذارده می فرمایند: «تمام عبادات وسیله است... که آنچه بالقوه است و لب انسان است به فعلیت برسد و انسان بشود... یک انسان الهی بشود».[2]

2. بعد اجتماعی: ایجاد یک جامعه خداپسند: به نظر امام (ره) معنویت تنها به مملکت درونی افراد منحصر نیست بلکه نسیم معنویت باید در تمام زوایای اجتماعی بوزد. به طور کلی آرمان های تربیتی امام خمینی (ره) را می توان به شکل ذیل دسته بندی کرد:

1- آرمان های همگانی:

نخست: حاکمیت روحیه دلسوزی نسبت به سرنوشت انسان ها بر جامعه: «پیغمبر اسلام برای این که مردم تربیت نمی شدند غصه می خوردند، به طوری که خدای تبارک و تعالی او را تسکین می داد... و هر انسانی باید این طور باشد که متاسف باشد برای آنهایی که نمی آیند به خط اسلام و خط انسانیت»[3] بنیان «امر به معروف و نهی از منکر» در جامعه اسلامی بر اصل فوق گذارده شده است و این که در جامعه اسلامی افراد نمی توانند نسبت به سرنوشت دیگران بی اعتنا باشند، لذا از روی «دلسوزی» و نه «طمع» و یا «کینه» برای نجات آنها از ضلالت به پا می خیزند و به اصطلاح امر به معروف و نهی از منکر می نمایند.

دوم: داشتن مسؤولیت دسته جمعی، امام (ره) هیچ گاه یک مؤسسه یا نهاد خاص را مسؤول و عهده دار تربیت مردم نمی دانستند، بلکه ضمن اشاره به کارکرد و رسالت هر یک از این نهادها، نهایتا متذکر می شدند که ملت و دولت لازم است در راه اصلاح فرهنگ جامعه دست به دست هم بدهند و کاستی ها را رفع نمایند به عنوان مثال، اگر چه مدارس را مکلف به تربیت صحیح دانش آموزان می نمایند: «نقش خانواده ها و (خصوصا) مادر در نونهالان و پدر در نوجوانان بسیار حساس است و اگر فرزندان در دامن مادران و حمایت پدران متعهد به طور شایسته و با آموزش صحیح تربیت شده و به مدارس فرستاده شوند، کار معلمان نیزآسان ترخواهد بود».[4] ولی به همان بسنده نکرده، والدین و خانواده های آنها را نیز مورد خطاب قرار داده، مسؤولیت شرعی شان را یادآور می شوند: «معلم امانت داری است که غیر همه امانت ها، انسان امانت اوست... شما باید این عده ای که در دست شماست (را) تعلیم کنید و اهمیت تربیت را از تعلیم بیشتر بدانید»[5] و در کنار همه اینها به دیگر نهادهای اجتماعی گوشزد می نماید که، باید این نسل را از مفاسد و بلایای اجتماعی حفظ کنند، لذا یک جامعه آرمانی جامعه ای است که افراد آن در قبال سرنوشت تمامی مردم مسؤولند.

2: آرمان های ویژه مؤسسات تربیتی – فرهنگی

امام خمینی (ره) روی تک تک مؤسسات تربیتی انگشت گذارده و نحوه فعالیت های آنها را متذکر می شوند. اصول کلی حاکم بر کلیه مؤسسات از این قرار است:

اصل اول: صالح بودن کارگزاران امور تربیتی حوزه، دانشگاه، رادیو، تلویزیون، مطبوعات و... دیگر نهادهای تربیتی. وجود نهادهای صالح از جمله بلندترین آرمان های امام (ره) به حساب می آیند: «آن قدر که کشور ما از دانشگاه و فیضیه صدمه دیده است از جاهای دیگر ندیده است. باید هر دوی اینها مهذب باشند و علمای اسلام و اساتید دانشگاه با هم پیوند داشته باشند».[6]

اصل دوم: وجود توافق عمومی بین کلیه مؤسسات برای نیل به هدفی واحد (به ویژه حوزه و دانشگاه). امام (ره) در مواقع مختلف این اصل مهم را تذکر داده اند که: «دانشگاهیان و جوانان برومند عزیز هر چه بیشتر با روحانیون و طلاب علوم اسلامی پیوند دوستی و تفاهم را محکم تر و استوارتر سازند و از نقشه ها و توطئه های دشمن غدار غافل نباشند».[7]

اصل سوم: جمع تعهد و تخصص در کلیه نهادها، امام (ره) به شدت سفارش کرده اند منصب معلمی تنها به کسانی واگذار شود که دارای ویژگی فوق باشند: «ما انسان دانشگاهی می خواهیم نه معلم و دانشجو، دانشگاه باید انسان ایجاد کند... مهم این است که یک کسی که از دانشگاه بیرون می آید بفهمد که من با بودجه این مملکت تحصیل کرده ام... و باید برای این مملکت خدمت بکنم».[8]

منبع: مقاله «آرمان های انقلاب اسلامی از دیدگاه امام خمینی (ره)»، اصغر افتخاری، مجله پاسدار اسلام، مهر 1376، شماره 190 [با کمی تغییر و تخلیص]

پانوشت ها:

[1] صحیفه نور، ج 14، ص 103 .

[2] امام خمینی، تفسیر سوره مبارکه حمد، ص 5 - 74.

[3] صحیفه نور، ج 19، ص 215.

[4] همان، ج 15، ص 162 – 161.

[5] همان، ج 14، ص 30 – 29.

[6] همان، ص 113 – 112.

[7] وصیت نامه حضرت امام خمینی (ره)، چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص 12.

[8] صحیفه نور، ج 13، ص 211 - 209.


مطالب مرتبط