قرآن مجید پیروان خود را برای زیستن در محیطی پاک و مطمئن به حفظ بهداشت فردی و اجتماعی فرا می خواند

آیا رعایت بهداشت در اسلام وجود دارد؟ آیا دین برای کرونا برنامه ای دارد؟

آیا رعایت بهداشت در اسلام وجود دارد؟ آیا دین برای کرونا برنامه ای دارد؟

الف) بهداشت از نظر قرآن

قرآن مجید پیروان خود را برای زیستن در محیطی پاک و مطمئن به حفظ بهداشت فردی و اجتماعی فرا می خواند. خداوند پس از بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به او می آموزد که «وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ؛(1) جامه خود را پاکیزه ساز» و بر آن اساس، امت او را به دین خود دعوت می کند و در ستایش پاکان می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرينَ؛(2) خداوند توبه کنندگان را دوست دارد و پاکان را نیز دوست دارد».

قرآن به نقش آب در پاکیزگی نیز اشاره می کند و می فرماید: «وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً؛(3) از آسمان آبی فروفرستادیم که پاک و پاک کننده است».

در حقیقت، سفارش اسلام برای وضوساختن پیش از هر نماز واجب و مستحبی در شبانه روز و یا غسل های واجب و مستحب، دلیل محکمی بر اهمیت پاکیزگی و نظافت، در آموزه های اسلام است. هنگام غسل و وضو واجب است که آب به سطح پوست برسد که این دقت، تمیزی بدن را به حد کافی در پی دارد، خداوند در سوره مائده، آیه 6 می فرماید: «خداوند نمی خواهد مشکل برای شما ایجاد کند، بلکه می خواهد شما را پاک سازد و نعمت خود را بر شما تمام کند، شاید شکر او به جا آورید».

ب) رعایت بهداشت در دستورات دینی

1. قوانین اسلام بر مبنای فطرت آدمی بنا شده است. آنچه از حلال و حرام و امر و نهی می بینیم، مصلحت انسان در آن ها ملاحظه شده است. همان طور که امام باقر علیه السلام فرمود: «خداوندی که انسان را خلق کرده است، می داند که چه چیزی برای او مفید و چه چیزی مضر است، در نتیجه چیزی که مفید است را حلال و چیز مضر را حرام کرده است.(4)

2. همچنین در قرآن کریم می فرماید: «چیزهای طیب و پاکیزه را برای شما حلال و چیزهای پلید و خبائث را برای شما حرام کردیم.(5)

از نظر اسلام رعایت مسائل بهداشتی در بعضی اوقات واجب است؛ زیرا در اسلام حفظ جان واجب است و اگر عدم رعایت مسائل بهداشتی سبب به خطر افتادن جان انسان ها شود در این صورت رعایت اصول و مسائل بهداشتی لازم است؛ زیرا مقدمه واجب نیز واجب است و احتمال دارد یکی از مصادیق آیه «وَ لا تُلْقُوا بِأَيْديكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ»(6) باشد.

علم پزشکی از نظر اسلام اهمیت زیادی دارد و علم ابدان را یکی از علوم مهم می داند و فراگرفتن علم طب برای برطرف کردن نیاز جامعه لازم و بعضی اوقات واجب است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «کار طبابت حساس است و نیاز به آگاهی لازم دارد».(7)

اگر انسان مریض شد، باید به پزشک مراجعه کند. یکی از انبیا بیمار شد و گفت: «خود را درمان نمی کنم تا پروردگارم مرا شفا بدهد». خداوند وحی کرد: «شفایت نمی بخشم تا اینکه درمان کنی خود را که شفا از من است».(8)

مرحوم طبرسی در تفسیر «مجمع البیان» نقل می کند که هارون الرشید یک طبیب مسیحی داشت که مهارت او در طب معروف بود، روزی این طبیب به یکی از دانشمندان اسلامی گفت: من در کتاب آسمانی شما چیزی از طب نمی یابم، در حالی که دانش مفید بر دو گونه است؛ علم ادیان و علم ابدان. دانشمند مسلمان در پاسخش گفت: خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه ای از کتاب خویش آورده است: «كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفينَ».(9)

و پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه کرده است: «معده خانه همه بیماری ها است و امساک سرآمد همه داروها است و آنچه بدنت را عادت داده ای (از عادت صحیح و مناسب) آن را از او دریغ مدار. طبیب مسیحی هنگامی که این سخن را شنید، گفت: قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس (طبیب معروف) طبی باقی نگذاشته است.(10)

ج) اهمیت سلامتی در اسلام

امام علی علیه السلام در تفسیر آیه «لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعيمِ؛(11) روز قیامت درباره نعمت ها از شما سؤال خواهد شد» می فرماید: نعمتی که از آن پرسیده می شود سلامتی است.(12)

نکاتی درباره سلامتی در اسلام یادآوری می شود:

1- پیشگیری قبل از درمان: امیرالمؤمنین به ابوذر فرمود: ای ابوذر! سلامتی پیش از بیماری [پیشگیری] را دریاب و از آن برای زمان بیماری بهره بگیر.(13)

2- بهشت مخصوص پاکیزگان: رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: «اسلام پاکیزه است، پس خود را پاکیزه کنید، چراکه جز پاکیزه به بهشت وارد نشود».(14) و فرمود: «نظافت از ایمان است و ایمان با صاحبش در بهشت اند».(15)

3- بدترین بندگان چرکین هایند.(16) خدا چرکین بودن و ژولیدگی را دشمن می دارد.(17)

4- پاکیزگی از اخلاق پیامبران: امام صادق علیه السلام نیز در احادیثی می فرماید: «پاکیزگی از اخلاق پیامبران است».(18)

5- طول عمر با رعایت بهداشت: رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: «ای انس! طهارت و پاکیزگی را بیشتر رعایت کن تا خدا بر عمرت بیفزاید».(19)

د) اهمیت شستشو و رعایت بهداشت فردی در اسلام

شستشوی دست ها: رسول خدا صلی الله علیه و آله در احادیثی می فرماید: «هیچ کس نباید شب با دست چرب بخوابد و اگر چنین کرد و شیطان به او آسیب رساند جز خودش را سرزنش نکند».(20)

و فرمود: «هرگاه از خواب برخاستید به ظرفی دست نبرید مگر اینکه سه بار دستان تان را بشویید، زیرا هیچ یک از شما نمی داند که دستانش چگونه شب را گذرانید».(21) و نیز می فرماید: «بندها و مفاصل انگشتان دست و پایتان را تمیز کنید».(22)

و نیز می فرماید: «هرکس پیش و پس از غذا دستش را بشوید در گشایش و سلامتی زندگی می کند».(23)

امیرمؤمنان علیه السلام می فرماید: «شستن دستان پیش از غذا و پس از آن، روزی را زیاد می کند».(24)

عطسه: رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرماید: «هنگام عطسه کردن دستان تان را جلوی صورت بگیرید و با صدای آهسته عطسه کنید».(25)

اخلاط دهان و بینی: امام صادق علیه السلام می فرماید: «هرکس در مسجد سرفه کند و اخلاط بینی و سینه اش را [به احترام مسجد] بازدارد این کار او را از بیماری نگه دارد».(26)

راوی گوید: هرگز امام رضا علیه السلام را ندیدم که [در معابر عمومی] آب دهان بیندازد.(27)

منبع:

جزوه پاسخ به شبهات کرونا

تهیه و تنظیم: گروه علمی اداره پاسخگویی به سؤالات دینی دهه کرامت 1441 ق، 1399 ش.

پی نوشت:

1.مدثر: 4.

2. بقره: 222.

3.فرقان: 48.

4. صدوق، علل الشرایع.

5.اعراف: 157.

6.بقره: 195.

7. قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، ماده طب.

8.تویسرکانی، محمد بن احمد، لئالی الاخبار.

9. اعراف: 31.

10. مکارم شیرازی، ناصر، اقتباس از تفسیر نمونه، ج 6، ص 155-153.

11.تکاثر: 8.

12.ارشاد القلوب، ص 38.

13. الامالی، طوسی، ص 526.

14.تاریخ بغداد، ج 59، ص 291.

15. بحارالانوار، ج 59، ص 291.

16.الکافی، ج 6، ص 439.

17. کنزالعمال، ج 6، ص 641.

18. تحف العقول، ص 442.

19.مکارم الاخلاق، ص 40.

20. مکارم الاخلاق، ص 425.

21. الجامع الصغیر، ج 1، ص 69.

22.کنزالعمال، ج 6، ص 655.

23. کافی، ج 6، ص 290.

24.تحف العقول، ص 131.

25.الجامع الصغیر، ج 1، ص 116.

26.الفقیه، ج 1، ص 233.

27. عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 184.


مطالب مرتبط