قدیمی ترین سند مربوط به مصرف شمع های مومی برای تأمین روشنایی حرم امام رضا (علیه السلام)، متعلق به سال 1015 ه.ق است.

آیین شمع افروزی
۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ 42 447.2 KB 6 0

آیین شمع افروزی

شمع افروزی به مراسم روشن کردن شمع در حرم مطهر به منظور نذر، ادای عهد و عرض ارادت به امام رضا (علیه السلام) اطلاق می شده است.

تا پیش از دوره حکومت مظفرالدین شاه (1313- 1324 ه.ق) و تجهیز حرم مطهر به چراغ برق در سال 1318 ه.ق، افروختن شمع در قسمت های مختلف حرم مطهر در میان زائران و مجاوران به هنگام تشرف مرسوم بوده است.

از ان پس نیز این سنت به کلی منسوخ نشد؛ زیرا در باور عامه، افروختن شمع، کاری مقدس محسوب می شده و پیشکشی، نذر و وقف شمع و دیگر وسایل روشنایی به حرم، امری رایج بوده است.

5cdac0cc9a214.jpg

قدیمی ترین سند مربوط به مصرف شمع های مومی برای تأمین روشنایی حرم مطهر، متعلق به سال 1015 ه.ق است. از آخرین نشانه های شمع افروزی در داخل حرم، پایه شمعدانی فلزی با شاخه های بسیار بوده که در راهرو کفشداری صحن انقلاب (راهرو دارالسیاده) قرار داشته و آستان قدس آن را به شمع فروشان، منوط به رعایت نظافت، اجاره می داده است. افروختن شمع در اماکن حرم حتی در جوار ضریح مطهر و پراکنده شدن دود و بوی آن و وقوع برخی آتش سوزی ها، سبب شد تا مسئولان تنها شمعدان مذکور و مکان آن را به شمع افروزی در داخل حرم اختصاص دهند اما به دلیل فزونی زائران و محدودیت مکان، زائران در قسمت های مختلف حرم مطهر به این کار مبادرت می ورزیدند.

از جمله افروختن شمع در لبه های سنگاب خوارزمشاهی واقع در راهرو سقاخانه، کنار در دارالسیاده، موجب شد تا اشک شمع ها همراه با گرد و خاک سبب محو شدن خطوط این اثر نفیس شود.

در سال 1355ه.ش، به منظور حفظ نظافت و پیشگیری از آتش سوزی، شمع افروزی در تمام اماکن حرم ممنوع گشت. این ممانعت باعث شد زائران در بست های حرم مطهر به شمع افروزی بپردازند؛ تا اینکه در سال 1358ه.ش از روشن کردن شمع در آن مکان ها نیز جلوگیری گردید.

5cdac0b7ea947.jpg

با این حال سنت شمع افروزی در آیین های رسمی آستان قدس رضوی به صورت نمادین تجلی یافت؛ به طوری که در سال 1334ه.ق وقتی خدام در مراسم شام غریبان امام رضا (علیه السلام)، خواستند از چراغ توری (چراغ نفتی) استفاده کنند، ظهیرالاسلام، متولی باشی وقت، دستور داد برای تمام خدمه شرکت کننده در آن آیین، شمع تهییه کنند.

در حال حاضر نیز خادمان، مراسم شام غریبان امام رضا (علیه السلام)، آیین شام غریبان امام حسین (علیه السلام) و مراسم صفّه را با در دست گرفتن شمعی افروخته، برگزار می کنند و زائران نیز به همین شیوه با آنان همراه می شوند.

منبع: آیین های حرم مطهر رضوی؛ علی اخوان مهدوی، رضا نقدی؛ انتشارات آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی


مطالب مرتبط