ادیبی هنرمند و سیاست مداری مسلمان

علامه محمد اقبال لاهوری علامه محمد اقبال لاهوری شاعر، فیلسوف، سیاست‌ مدار و متفکر مسلمان اهل کشور پاکستان بود که درسال 1873 (۱۸آبان سال۱۲۵۶ش) در سیالکوت واقع در ایالت پنجاب...

ادیبی هنرمند و سیاست مداری مسلمان

علامه محمد اقبال لاهوری

علامه محمد اقبال لاهوری شاعر، فیلسوف، سیاست‌ مدار و متفکر مسلمان اهل کشور پاکستان بود که درسال 1873 (۱۸آبان سال۱۲۵۶ش) در سیالکوت واقع در ایالت پنجاب پاکستان به دنیا آمد.
نیاکان او از قبیله سپروی برهمنان کشمیر بودند و در سده هفدهم میلادی، حدود دویست سال پیش از تولد او، اسلام آورده بودند. هم‌چنین پدر او نیز مسلمانی دین‌ دار بود.
وی تحصیلات خود را با آموختن قرآن در یکی از مساجد شهر آغاز کرد و بعد از اتمام مکتب، برای گذراندن دوره‌های ابتدایی و دبیرستان به کالج رفت. وی در کالج، مورد توجه یکی از معلمانش قرار گرفت.ذوق و استعداد شاعری وی تا جائی معلمش را تحت تاثیر قرار داد که ایشان هر چند مخالف با شعر گفتن جوانان بود، با این حال خود او اقبال را تشویق به سرودن شعر کرد. محمد تحصیلات عالی خود را در رشته فلسفه در دانشگاه لاهور آغاز کرد و مدرک کارشناسی ارشد فلسفه را با رتبه اول از دانشگاه پنجاب دریافت کرد. وی هم‌چنین از دانشگاه مونیخ و کمبریج در رشته فلسفه و حقوق به اخذ مدرک دکترا نائل شد. فعالیت و ذوق و قریحه‌ محمد، فقط در عالم شعر و شاعری و فلسفه محدود نبود، بلکه او در عالم اقتصاد نیز حرفی برای گفتن داشت، تا جائیکه در سال 1901 میلادی کتابی در همین زمینه به زبان اردو نوشت.

محمد اقبال که در دوران جنگ جهانی اول در جنبشی اسلامی علیه استعمار بریتانیا با نام خلیفه عضویت داشت، در سال 1920 در مجلس ملی هندوستان حضور پیدا کرد و پس از انتخابات 1926وارد شورای سیاست‌گذاری پنجاب شد که شورایی اسلامی بود. اقبال در این شورا از پیش‌نویس قانون اساسی که به منظور احقاق حقوق مسلمانان نوشته شده بود، حمایت کرد و پس از آن به عنوان رئیس اتحادیه مسلمانان در الله آباد و سپس در لاهور انتخاب شد. اقبال مسلمان بود و دین نقش تأیین کننده در اندیشه او داشت.

وی نخستین کسی بود که ایده یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح کرد. وضعیت زندگی ناگوار مردم و اختلافات به همراه عشق به آزادی، او را به سوی حرکت‌های سیاسی سوق داد، تا جائیکه وی پیشنهاد تشکیل دولت پاکشتان را در جلسه سالیانه حزب مسلم‌بیگ در الله‌آباد مطرح کرد. به همین دلیل اقبال در این کشور به طور رسمی شاعر ملی خوانده می‌شود.

آشنایی با نظریه اتحاد اسلام و بخصوص دیدگاههای سید جمال الدین اسد آبادی، اثر بسیار عمیق بر دیدگاه های اقبال داشته است، چنانکه برخی از مهمترین طرز اندیشه اقبال، برگرفته شده از نظریات طرفداران اتحاد اسلام است، دراین میان تأثیر افکار و آراء علامه سید جمال الدین اسد آبادی بر او بیشتر است.

اقبال یکی از فلیسوفان بزرگ اسلام است که منبع فکرشان با قرآن ارتباط دارد. اقبال معتقد است که روح قرآن با تعلیمات یونانی سازگاری ندارد و بسیاری از گرفتاری‌ها از اعتماد به یونانی‌ها ناشی شده‌است. از نظر وی از آن‌جا که روح قرآن به امور عینی توجه داشت و فلسفه یونانی به امور نظری می‌پرداخت، کوشش مسلمانان برای قهم قرآن از منظر تعالیم یونانی، محکوم به شکست استاقبال جهان اسلام رایک پیکره ی به هم پیوسته و غیر قابل تجزیه می دانست که اقوام، قبایل و نژادهای موجود در آن با رشته ی دین به هم پیوند خورده اند.
بنابراین، اداره ی چنین جامعه ای با رژیم استبدادیممکن نمی باشد. همچنین نمی توان آن رابا حکومت مردم سالارانهیادموکراتیک اداره کرد؛ چرا که حکومت های مردم سالار با عقل، اسلام و معنویت در تضادند. اقبال بهترین حکومت برای اداره ی امت اسلام را حکومتی می‌دانست که بر طبق آن قرآن، قانون حکومت، کعبه کانون معنویت و ولی‌الله، رهبر آن باشد. وی معتقد بود مسلمانان در مواجهه با فرهنگ و تمدن غرب، هویت اسلامی خود را از دست داده ‌اند و بازگشت به ایمان، فرهنگ و معنویت اسلامی، یگانه راه بازیابی این هویت و شخصیت گم‌ شده است.
با این حال؛ وی نه تنها فراگیری علوم و فنون غربی را یکسره رد نمی‌کرد، بلکه ضمن دعوت مسلمانان به آموختن علوم و فنون جدید مغرب زمین، آنان را از هرگونه غرب‌گرایی بر حذر می‌داشت. این نگرش او که به «فلسفه خودی» معروف است، بازگشت به خود اسلامی را مایه بازگشت مجد و عظمت گذشته‌ی مسلمانان می‌داند.

اقبال یکی از سرشناس ‌ترین شاعران پارسی ‌گوی غیرایرانی، در ایران است که نظیر شاعر بزرگی همچون بیدل دهلوی،پذیرش ویژه‌ای در ایران یافته‌ است. از مجموع ۱۲هزار بیت شعری که توسط اقبال سروده شده ‌است،۷هزار بیت آن فارسی است. در حالی ‌که در حوزه زبانی اردو از او به عنوان شاعری بزرگ یاد می‌شود ولی باور عمومی بر این است که اشعار اردوی اقبال نسبت به آثار اولیه فارسی او ضعیف ‌ترند و از الهام ‌بخشی، نیرو و سبک لازم برخوردار نیستند. شاید به همین علت است که دکتر شریعتی، وی را «ایرانی ‌ترین خارجی و شیعه ‌ترین سنی» خطاب کرده‌ است. او دلبستگی فراوانی به ایران داشت و آرزو داشت، تهران روزی جایگاه ژنو در اروپا را پیدا کند. هم‌چنین رساله دکترای او سیر حکمت در ایران بود.



سرانجام علامه اقبال لاهوری به دنبال تنگی نفس و ضعف قلبی که مبتلا گشته بود در سال 1938 میلادی(1317 ش) دارفانی را وداع گفت.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر