اگر با دیدی وسیع به پیامدهای فرهنگی اسباب بازی های کودکان نگاه کنیم ، متوجه می شویم که چگونه کودکان این مرز و بوم ، به وسیله بازی با اسباب بازی ها ، مورد هجوم انواع ضد ارزش ها ، نگرش ها ، طرز تلقی ها ، نحوه لباس پوشیدن ، ویژگی های ظاهری جسمانی ، آرایش کردن و به طور کلی سبک زندگی سازندگان اسباب بازی ها قرار می گیرند .

ارزش فرهنگی بازی در کودکان

ارزش فرهنگی بازی در کودکان

بازی کردن های ما و چیزهایی که با آن ها بازی می کنیم انعکاسی از شرایط اقتصادی و اجتماعی ، ارزش ها و نگرش های فرهنگ خودمان است .

با اعتقاد به اهمیت فرهنگی بازی ها و اسباب بازی ها ، آنها را از طریق قواعد و معانی به چارچوب وسیع تر آداب اعتقادات یک جامعه پیوند می دهیم . غالبا این مباحث ما را به اندیشه و تامل درباره اشیاء و مراسم مهم در حیات مذهبی و اجتماعی و نیز نحوه انتقال و تحول معانی آنها از نسلی به نسلی دیگر وا می دارد . در تمام جوامع نمادها و آیین های مذهبی حاکی از هراس و امیدهای عمیق و ابزارهای تعدیل و تسکین آنها هستند . ممکن است این معانی فراگیر باشند و از جنبه های مشخص مذهبی به تمام جوانب حیات یک جامعه سرایت کنند .

بازی کودکان انگلیسی که در آن از روی خط های سنگفرش می پرند و پایشان را فقط روی سنگ ها می گذارند خود نمونه ساده ای است . گذاشتن پا روی خطوط بین سنگ ها ، به جای سطح صاف سنگ ، خود نوعی استقبال از خطر است مگر آنکه فقط به منظور بازی باشد . بازی هایی از این دست در سرتاسر دنیا رایج است اما در هر فرهنگی گفته هایی که همراه با بازی بیان می شود حاکی از امن یا نا امن بودن کارها و مجاز یا ممنوع بودن آن هاست .

معانی بسیار دیگر از بازی ها را می توان در اشیاء و فعالیت ها جست و جو کرد . درون مایه باروری بسیار مهم است و به روش هایی مطرح شده که در بازی کودک نیز نفوذ کرده است . همان گونه که اسباب بازی ها ممکن است به معانی متفاوتی مرتبط شوند . توپ و سبد و کوزه اشیایی هستند جهانی و همین طور اشیایی نظیر فرفره ، سوت ، طبل، ماسک و ..

نکته جالب توجه ، کاربردهای متفاوت شیء مشترک در فرهنگ های متفاوت است . به عنوان مثال در کشور پرتغال ، سوت نوعی اسباب بازی است که بسیاری از انها را به شکل خروس که یک نماد ملی است می سازند . سوت های کوداکن به طور سنتی از چوب ساخته می شود و ساختن و نواختن آن به اندک مهارتی نیاز دارد اما در ایتالیا بزرگسالان از سوت و آن هم در نواحی روستایی برای جلب پرندگان و شکار استفاده می کنند . در کشور مالی ، پسرهایی که نقش داور و پلیس دارند از چوب سوت می سازند .

اسباب بازی و تجهیزات ممکن است در فرهنگ های مختلف یکسان باشند اما کودکان بر اساس تاثیراتی که از محیط می گیرند به این اشیاء معانی مختلفی می بخشند و به روش های مختلفی از آنان استفاده می کنند .[1]

رشد و پرورش روحیات کودکان در آینده از نوع بازی و اسباب بازی کودک تاثیر می پذیرد . اسباب بازی به عنوان وسیله بازی و سرگرمی و موثر در شکل گیری شخصیت کودک هر روز با جلوه جدیدی در بازار نمود پیدا می کند . به این نکته باید دقت کرد که با توجه به اینکه فرهنگ جوامع و آیین ها با هم تفاوت دارد ، اگر این ابزار متتناسب با فرهنگ و باورهای دینی آن جامعه نباشد ، شکل گیری شخصیت کودک که آینده ساز آن جامعه خواهد بود تناسبی با فرهنگ آن جامعه نخواهد داشت .

بنابراین باید تلاش کرد اسباب بازی کودکان هر فرهنگی متناسب با فرهنگ آن جامعه باشد . به خصوص در جوامع اسلامی ، والدین گرامی باید به این نکته اهمیت داده و در انتخاب اسباب بازی کودک شان توجه و دقت کنند تا فرزند دلبندشان دور از فرهنگ جامعه خویش تربیت نشود . چرا که برخی وسایل و اسباب بازی هایی که از غرب وارد کشورهای شرقی می شود هر کدام اهداف و پیام خاصی را در بردارد و باعث تاثیر بر رفتار و تغییر منش کودک می شود .

اگر اسباب بازی با سایر وسایل محیط زندگی کودک تناسب و هماهنگی نداشته باشد کودک نمی تواند به راحتی از آن استفاده کند و با زندگی واقعی خود پیوند دهد . علاوه بر این اسباب بازی باید با ارزش های حاکم بر جامعه تناسب داشته باشد ، کودک طی بازی با آن ارزش های موجود آشنا می شود . ابزار و وسایل بازی که در اختیار کودک قرار می گیرد نمادی از وسایل حقیقی هستند که باید ضمن هماهنگ بودن با فرهنگ جامعه مورد علاقه کودک نیز باشد . بنابراین اگر با دیدی وسیع به پیامدهای فرهنگی اسباب بازی های کودکان نگاه کنیم ، متوجه می شویم که چگونه کودکان این مرز و بوم ، به وسیله بازی با اسباب بازی ها ، مورد هجوم انواع ضد ارزش ها ، نگرش ها ، طرز تلقی ها ، نحوه لباس پوشیدن ، ویژگی های ظاهری جسمانی ، آرایش کردن و به طور کلی سبک زندگی سازندگان اسباب بازی ها قرار می گیرند .

پس یکی از نکات مهم در طراحی و ساخت اسباب بازی ها ، رعایت جوانب ارزش سنتی و ملی است . ما باید ارزش های دینی و ملی و ایرانی خودمان را در شکل گیری اسباب بازی هایمان به کار ببریم .

مقام معظم رهبری در دیدار با اعضاء شورای عالی انقلاب فرهنگی نگرانی چندباره خود را از تهاجم فرهنگی غرب ابراز داشته و در همین راستا نسبت به ترویج بازی های سنتی تاکید ورزیدند . ایشان در این دیدار فرمودند :" ما بچه های خودمان را که الک دولک بازی می کردند که تحرک داشت و خوب بود ، گرگم به هوا بازی می کردند که کار بسیار خوبی بود و بازی و سرگرمی بود ، یا این چیزی که خط کشی می کنند و لی لی می کنند ، آورده ایم نشانده ایم پای اینترنت ، نهتحرک جسمی دارند ، نه تحرک روحی دارند و ذهن شان را تسخیر شده به وسیله طرف مقابل ، خب بیایید بازی تولید کنید ، بازی ترویج کنید ، همین بازی هایی که بنده حالا اسم آورده ام و ده تا از این قبیل بازی (که) بین بچه های ما از قدیم معمول بوده را ترویج کنید ( این) یکی از کارها است ، اینها را ترویج کنید. ما همه اش نباید نگاه کنیم ببینیم که غربی ها از چه جور بازی هایی حمایت می کنند ، ما هم از همان بازی حمایت می کنیم !" .[2]

از این رو آگاهی دادن به پدران و مادران در مورد نقش اسباب بازی ها و پیامدهای فرهنگی آن ( تقویت سیاسی، آموزشی و ترویجی از طریق رسانه ها ، به ویژه صدا و سیما ) اجتناب پذیر است .[3]


[1] ر.ک: مقاله :"اهمیت فرهنگی بازی و اسباب بازی "، فصل نامه پل فیروزه ، شماره نهم

[2] .دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی ، 19 آذرماه 1292ش .

[3] .بازی کودک در اسلام ( پیامدهای تربیتی اسباب بازی های کودکان ) ، محمدصادق شجاعی ، ص 108.

مطالب مرتبط