استغفار به هنگام انجام گناه

مردان بیدار و با ایمان کاملاً مراقبند که هرگاه خطایى از آنها سرزد در نخستین فرصت آثار آن را با آب توبه و استغفار از دل و جان خود بشویند.

استغفار به هنگام انجام گناه

بر طبق حدیثی از امام رضا علیه السلام در بیان و شرح حال بهترین بندگان خداوند، یکی از ویژگی های آنان «... وَ إِذَا أَسَاءُوا اسْتَغْفَرُوا...؛(1) بهترین بندگان کسانى هستند که... هنگام ارتکاب عمل زشت از خداوند طلب بخشش کنند.»

خداوند مى‏فرماید: «إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَريبٍ فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَليماً حَكيماً؛(2) توبه تنها براى کسانى است که کار بدى را از روى جهالت انجام مى‏دهند و سپس به زودى توبه مى‏کنند، خداوند توبه چنین اشخاصى را مى‏پذیرد و خدا دانا و حکیم است.»

همچنین مى‏فرماید: «وَ الَّذينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى‏ ما فَعَلُوا وَ هُمْ يَعْلَمُونَ؛(3) و کسانیکه چون مرتکب عمل زشتى شوند، یا به خود ستم کنند، به یاد خدا مى‏افتند و براى گناهان خود طلب آمرزش مى‏کنند -و کیست جز خدا که گناهان را ببخشد- و اصرار به گناه نمى‏کنند با اینکه می دانند.»

در آیه فوق اشاره به یکى دیگر از صفات پرهیزکاران شده و آن اینکه اگر مرتکب گناهى شوند بزودى بیاد خدا مى ‏افتند و توبه مى‏ کنند و هیچگاه اصرار به گناه نمى‏ ورزند. در تفسیر نمونه مى‏ خوانیم:

«از تعبیرى که در این آیه شده چنین استفاده مى‏ شود که انسان تا به یاد خدا است، مرتکب گناه نمى ‏شود، آن گاه مرتکب گناه مى ‏شود که به کلى خدا را فراموش کند و غفلت تمام وجود او را فرا گیرد، اما این فراموشکارى و غفلت در افراد پرهیزگار دیرى نمى ‏پاید، بزودى بیاد خدا مى‏ افتند و گذشته را جبران مى ‏کنند، آنها احساس مى‏ کنند که هیچ پناهگاهى جز خدا ندارند و تنها باید آمرزش گناهان خویش را از او بخواهند.

در پایان آیه براى تأکید مى‏ گوید: «وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى‏ ما فَعَلُوا وَ هُمْ يَعْلَمُونَ؛ آنها هرگز با علم و آگاهى بر گناه خویش اصرار نمى ‏ورزند و تکرار گناه نمى‏ کنند.»

در ذیل این آیه از امام باقر علیه السلام نقل شده که فرمود:

«الْإِصْرَارُ أَنْ يُذْنِبَ الذَّنْبَ، فَلَا يَسْتَغْفِرَ اللَّهَ، وَ لَايُحَدِّثَ نَفْسَهُ بِتَوْبَةٍ؛ فَذلِكَ الْإِصْرَارُ؛ اصرار بر گناه این است که انسان گناهى کند و دنبال آن استغفار ننماید و در فکر توبه نباشد، این است اصرار بر گناه.»

در کتاب امالى صدوق، از امام صادق علیه السلام حدیثى پر معنى نقل شده که خلاصه آن چنین است: هنگامى که آیه فوق نازل شد و گناهکاران توبه کار را به آمرزش الهى نوید داد، ابلیس سخت ناراحت شد و تمام یاران خود را با صداى بلند به تشکیل انجمنى دعوت کرد، آنها از وى علت این دعوت را پرسیدند، او از نزول این آیه اظهار نگرانى کرد، یکى از یاران او گفت: من با دعوت انسانها به – این گناه و آن گناه تأثیر این آیه را خنثى مى‏ کنم، ابلیس پیشنهاد اورا نپذیرفت، دیگرى نیز پیشنهادى شبیه آن کرد که آنهم پذیرفته نشد، در این میان شیطانى کهنه کار بنام وسواس خناس گفت: من مشکل را حل مى‏ کنم، ابلیس پرسید: از چه راه؟ گفت: فرزندان آدم را با وعده ‏ها و آرزوها آلوده به گناه مى‏کنم، و هنگامى که مرتکب گناهى شدند یاد خدا و بازگشت به سوى او را از خاطر آنها مى‏ برم، ابلیس گفت: راه همین است، و این مأموریت را تا پایان دنیا بر عهده او گذاشت.

روشن است که فراموشکارى نتیجه سهل انگارى و وسوسه ‏ هاى شیطانى است، و تنها کسانى گرفتار آن مى ‏شوند که خود را در برابر او تسلیم کنند، و به اصطلاح با وسواس خناس همکارى نزدیک نمایند. ولى مردان بیدار و با ایمان کاملاً مراقبند که هرگاه خطایى از آنها سرزد در نخستین فرصت آثار آن را با آب توبه و استغفار از دل و جان خود بشویند و دریچه‏هاى قلب خود را به روى شیطان و لشکر او ببندند که آنها از درهاى بسته قلب وارد نمى‏شوند.(4)

منبع: ماهنامه پاسدار اسلام، مقاله بهترین بندگان در کلام امام رضا علیه السلام، شماره 335 آبان 1388، یاسر جهانى پور.

-------

پی نوشت ها:

1. متن کامل حدیث به این شرح است: «وَ أَرْوِي أَنَّهُ سُئِلَ الْعَالِمُ علیه السلام عَنْ خِيَارِ الْعِبَادِ فَقَالَ الَّذِينَ إِذَا أَحْسَنُوا اسْتَبْشَرُوا وَ إِذَا أَسَاءُوا اسْتَغْفَرُوا وَ إِذَا أُعْطُوا شَكَرُوا وَ إِذَا ابْتُلُوا صَبَرُوا وَ إِذَا غَضِبُوا عَفَوْا؛ بهترین بندگان کسانى هستند که هنگام انجام کار نیک خرسند، و هنگام ارتکاب عمل زشت از خداوند طلب بخشش کنند، و آنگاه که چیزى به آنان داده شود سپاسگزار بوده و زمانى که به مصیبتى دچار شوند صبر کنند، و در هنگام خشم عفو نمایند.» فقه الرضا، شیخ صدوق، ص ۳۵۴.

2. سوره نساء، آیه ۱۷.

3. سوره آل عمران، آیه ۱۳۵.

4. تفسیر نمونه، آیت اللّه مکارم شیرازى، ج ۳، ص 100.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر