اصول اخلاق اجتماعی در کلام امام رضا (ع)

امام رضا (ع) همواره از بهترین اموال و دارایی های خود انفاق می کردند.

اصول اخلاق اجتماعی در کلام امام رضا (ع)

سیره اخلاقی امامان شیعه و الگوگیری از رفتار و گفتار آن انسان های وارسته و کمال یافته، همواره یکی از دغدغه های شیعیان و شیفتگان ائمه اطهار (علیهم السلام) بوده است. این نوشتار به بیان اصول اخلاق اجتماعی در تعامل با پدر و مادر، خانواده، خویشاوندان و نیازمندان می پردازد.

1- پدر و مادر

امام رضا (ع) درباره چگونگی رفتار با پدر و مادر و ادای حقوق آنان، سه اصل اخلاقی را یادآور می شوند:

1- 1 اصل عطوفت: امام رضا (ع) از رسول خدا (ص) نقل می کنند که «نگاه به والدین، عبادت است.»[1] واضح است که منظور از این سخن، آن نگاهی می باشد که از عطوفت و مهربانی باشد، نه خشم و ناسپاسی. از سویی، به روشنی می توان دریافت که توصیه به نگریستن، بدین منظور است که فرزند با نگاه به چهره رنج دیده ی پدر و مادر، متوجه دردها و رنج هایی شود که آنان برای تربیت او متحمل شده اند، از این رو، نگاه به آن ها عبادت به شمار می رود.

1-2 اصل سپاس گزاری: امام رضا (ع) می فرمایند: «خداوند به سپاس گزاری و شکرگویی الهی فرمان داده و آن را به قدردانی و سپاس از پدر و مادر مقرون و مشروط کرده است؛ پس کسی که شکرگوی و سپاس گزار والدین اش نباشد، خدا را شکر نکرده است.»[2]

کسی که شکرگوی و سپاس گزار والدین اش نباشد، خدا را شکر نکرده است.»

5d207f902342e.jpg

1-3 اصل نیکی: امام رضا (ع) می فرمایند: «و نیکی به پدر و مادر- گرچه مشرک باشند، البته در شرک از آنها اطاعت و پیروی مکن- و در دنیا با آنها به نیکویی رفتار کن، زیرا خداوند می فرماید: «سپاس گزار من و والدینت باش. بازگشت به سوی من است و اگر تو را وادار کردند که آنچه بدان معتقد نیستی با من شریک سازی، اطاعتشان نکن.»[3]

2- خانواده

خانواده کوچک ترین بنیان جامعه است و پیشوایان اسلام با درک اهمیت و کارکرد ویژه ی آن در تأمین امنیت اخلاقی جامعه، پیروان خویش را به حفظ آن ترغیب نموده اند. بر همین اساس، برخی از اصول اخلاقی ضروری و مهم درباره شیوه رفتار با اعضای خانواده را بیان کرده اند. امام رضا (ع) نیز چهار اصل اخلاقی را برای یاران و پیروان خویش بیان نموده است که عبارت اند از:

2-1 اصل حسن خلق: علی بن موسی الرضا (ع) معتقد بودند: «کسی که اخلاق نیکو نداشته باشد، نباید به سعادت دنیا و آخرت امید داشته باشد.»[4]

2-2 اصل کار و تلاش: کار و تلاش برای تأمین نفقه و نیازهای اقتصادی خانواده، همواره مورد تأکید پیامبر (ص) و امامان شیعه (علیهم السلام) قرار گرفته است. بر همین اساس، امام رضا (ع) می فرمایند: «آن که در تلاش روزی رود تا عائله ای را اداره کند، اجرش از مجاهد در راه خدا بیشتر است.»[5]

2-3 اصل توسع: تأکید بر بهره مند نمودن اعضای خانواده از امکانات متعارف زندگی و تلاش در ایجاد رفاه و آسایش خانواده را می توان در این سخن امام رضا (ع) دید: «افرادی که قدرت مالی دارند، باید بر زن و فرزند خود توسعه و گشایش دهند.»[6]

3-3 اصل مشی درست اقتصادی: تصمیم گیری درست اقتصادی نشان دهنده بلوغ فکری شخص در مسائل اقتصادی و بیان کننده رشد شخصیتی اوست. به همین سبب امام رضا (ع) اندازه گیری درست معاش، به ویژه وضعیت معیشتی و اقتصاد خانواده را یکی از سه ویژگی لازم برای تکمیل حقیقت ایمان می داند.[7]

3- خویشاوندان

خویشاوندان بزرگ ترین گروهی هستند که از انسان پشتیبانی می کنند و پراکندگی و پریشانی او را از بین می برند و در مصائب و مشکلات، بیش از همه با وی مهربان و دلسوزند که مورد توجه و سفارش ائمه اطهار (علیهم السلام) بوده اند. امام رضا (ع) درباره آن ها سه اصل اخلاقی بیان می کنند:

3-1 اصل صله رحم: امام (ع) می فرمایند: «صله رحم کن و لو به شربتی از آب (جرعه ای آب)...»[8] و نیز می فرمایند: خداوند عزوجل به تقوا امر کرده و آن را مشروط و مقترن به صله رحم فرموده است؛ بنابراین، کسی که صله رحم نکند، تقوای الهی ندارد و پرهیزکار نیست.[9]

کسی که صله رحم نکند، تقوای الهی ندارد و پرهیزکار نیست

4- نیازمندان

کمک و دستگیری دیگران در نیازهای اقتصادی و غیراقتصادی، از توصیه های مهم ائمه اطهار (علیهم السلام) و کتاب آسمانی اسلام است. امام رضا (ع) در این باره به این اصول رهنمون می شوند:

4-1 اصل رد نکردن محتاج: آن حضرت (ع) می فرمودند: «مرد مسلمان تا ده صفت نداشته باشد، عقلش کامل نیست؛ یکی از این صفات این است که از رجوع حاجت مندان خسته نشود.»[10] ابراهیم بن عباس، درباره سیره امام هشتم (ع) می گوید: «هیچ گاه ندیدیم که حاجت کسی را رد کند، در حالی که توانایی انجام آن را دارد.»[11]

4-2 اصل انفاق: آن حضرت در روز عرفه، در خراسان تمام دارایی خود را میان مستمندان تقسیم کردند. فضل بن سهل در واکنش به این بخشش آن حضرت گفت: «این زیان بزرگی بود.» امام (ع) فرمودند: «بلکه غنیمتی بود. چیزی را که من به وسیله آن پاداش و کرامت خریداری کردم، زیان محسوب نکن!»[12].

امام رضا (ع) همواره از بهترین اموال و دارایی های خود انفاق می کردند. ایشان می کوشیدند به شیوه ای انفاق کنند که عزت نفس فرد کمک گیرنده خدشه دار نشود.

4-3 اصل کمک و یاری: امام رضا (ع) در نامه شان به امام جواد (ع) نگاشتند: «ای ابا جعفر، به من خبر رسیده است هنگامی که سوار بر مرکب می شوی، غلامانت تو را از درب کوچک بیرون می برند و این از بخل آنهاست تا خبری از تو به کسی نرسد. به حقی که بر گردنت دارم، از تو می خواهم که ورود و خروجت جز از درب بزرگ نباشد و هنگامی که بر مرکب سوار می شوی، با خود دینار و درهمی داشته باشی و سپس هر کس که از تو خواست، به وی عطا کنی![13]

منبع: مقاله اخلاق اجتماعی از منظر امام رضا (ع) و سیره رضوی، سید مرتضی حسینی شاه ترابی، فصلنامه راه تربیت


پی نوشت ها:

[1]. اربلی، کشف الغمه، ج2، ص268.

[2]. شیخ صدوق، الخصال، ج1، ص156/ رقم 196.

[3]. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص420.

[4]. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص446.

[5]. ابن شعبه حرانی، عیون اخبار الرضا، ج2، ص38، حدیث 108.

[6]. ابن شبعه حرانی، تحف العقول، ص445.

[7]. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص446.

[8]. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص445.

[9]. شیخ صدوق، الخصال، ج1، ص156، رقم 196.

[10]. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص708.

[11]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج2، ص197.

[12]. ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج4، ص362-360.

[13]. شیخ صدوق، الخصال، ج1، ص156، رقم 196.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر