اصلی ‌ترین منابع شیعه، بر تنها یادگار و بازماندۀ امام‌ رضا علیه السلام، یعنی امام‌ جواد علیه السلام تأکید دارد.

امام‌ رضا علیه السلام چند فرزند داشتند؟

امام‌ رضا علیه السلام چند فرزند داشتند؟


امام‌ رضا علیه السلام چند فرزند داشتند؟ آیا امام ‌جواد علیه السلام یگانه یادگار امام هستند؟
امام‌ جواد علیه السلام یگانه فرزند بازماندۀ امام ‌رضا علیه السلام هستند و حضرت پس از شهادت، به‌ جز ایشان، فرزندی نداشتند.(1) اصلی ‌ترین منابع شیعه، بر تنها یادگار و بازماندۀ امام‌ رضا علیه السلام، یعنی امام‌ جواد علیه السلام تأکید دارد.

شیخ مفید در الإرشاد می ‌نویسد: «امام ‌رضا علیه السلام از دنیا رفت و تا آنجاکه ما می ‌دانیم، فرزندی از او جز امام‌ محمد تقی علیه السلام باقی نمانده بود و سن شریف او در روز وفات پدر، هفت سال و چند ماه بود.» (2)

مسعودی (وفات: ۳۴۶ق) در روایتی از امام ‌رضا علیه السلام نقل می‌کند که حضرت فرمودند: «همانا یک فرزند ارزانی‌ام می‌شود و همو وارث من است».(3) ابوجعفر محمد بن ‌جریر بن ‌رستم طبری، از علمای قرن چهارم می‌گوید: «تنها فرزند آن حضرت، امام‌محمدتقی علیه السلام بوده است.»(4)

اما دو شخصیت سُنی، به نام ‌های سبط ‌بن ‌جوزی(5) و فخر رازی(6)و همچنین دو عالم شیعی، همچون ابن‌خشاب (7) و اربلی(8) مدعی‌ اند که امام پنج پسر و یک دختر به نام‌ های محمد تقی، حسن، حسین، جعفر، ابراهیم و عایشه داشته ‌اند؛ البته فخر رازی به‌ جای ابراهیم و جعفر و عایشه، از علی و موسی و فاطمه نام می ‌برد. افرادی نیز از دو فرزند پسر، به نام‌های محمد علیه السلام(جواد) و حسین (9) یا محمد و موسی (10) یاد می ‌کنند. مرحوم شیخ‌ عباس قمی نیز ضمن اشاره به وجود دختری برای امام، چنین مدعی است: «امام در زمان شهادت، تنها یک پسر، امام‌ محمد تقی علیه السلام، داشته‌ اند.»(11)

در این ‌باره، چند نکته شایان ذکر است:

1 . ادعای وجود فرزندانی، جز امام ‌جواد علیه السلام، با مطالب مندرج در منابع اصیل شیعی منافات دارد.

۲. ممکن است افرادی که به‌ عنوان فرزندان امام‌ رضا علیه السلام مطرح هستند، از نوادگان ایشان تلقی شوند.

۳. به ‌روایت صدوق، برخی از واقفیه، فرزندنداشتن امام را بهانه ‌ای برای مردد کردن امر امامت ایشان قرار دادند و به روایتی از امام ‌صادق علیه السلام استناد کردند که فرموده بودند: «امام ممکن نیست عقیم باشد.» امام ‌رضا علیه السلام در پاسخ فرمودند: «به ‌زودی خداوند متعال به من فرزندی عطا خواهد کرد.» عبدالرحمن ‌بن ‌ابی ‌نجران گوید: «ما از آن روز تاریخ گذاشتیم و در کمتر از یک سال، خداوند ابوجعفر جواد علیه السلام را به آن حضرت عطا کرد». (12)

4. اربلی در جای دیگر کتاب خود، بر یک فرزند داشتن امام تصریح دارد.(13) او همچنین از این سخن امام ‌رضا علیه السلام یاد می‌ کند که فرمودند: «جز یک نفر، فرزندی نخواهم داشت»؛(14)

۵. ممکن است امام ‌رضا علیه السلام پسران و دخترانی داشته ‌اند؛ اما در هنگام شهادت، فقط امام‌ محمد تقی علیه السلام تنها یادگار امام بوده ‌اند و دیگر فرزندان در دورۀ حیات پدرشان از دنیا رفته باشند. یک گزارش تاریخی، از تسلیت بلاذری به امام ‌رضا علیه السلام، دربارۀ درگذشت فرزندشان حکایت می‌کند.(15)

علی کفشگر فرزقی

منبع:

وصف آفتاب، ولادت تا شهادت امام رضا علیه السلام، ص42 (پرسمان رضوی 1)

-------------

پی نوشت:

1. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج۲، ص‌۲۵۰؛ الإرشاد، ج۲، ص‌۲۷1؛ أعلام الورى، ص‌۳۴۴؛ طبرسى، تاج الموالید (مجموعۀ نفیسه)، ص1۹۲، ص‌1۲۷؛ المناقب، ج۴، ص۳۷۶.

2. الإرشاد، ج۲، ص‌۲۷1.

3. مسعودی، إثبات الوصیة، ص‌۲1۷.

4. دلائل الامامة، ص‌1۸۴.

5. تذکرة الخواص، ص‌۲۵۸.

6. الشجرة المبارکة، ص‌۷۷.

7. ابن‌خشاب، موالید الائمة و وفیاتهم (مجموعۀ نفیسه)، ص1۹۲.

8. کشف الغمة، ج۲، ص۲۸۴.

9. اندلسی، جمهرة انساب العرب، ص‌۶۲.

10. حلّی، العدد القویة، ص‌۲۹۴.

11. منتهى الآمال، ج۲، ص‌۵۴۹.

12. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج۲، ص‌۲۰۹.

13. کشف الغمة، ج۲، ص‌۳۳۲.

14. کشف الغمة، ج۲، ص‌۳۰۲.

15. نویری، نهایة الارب، ج۵، ص‌1۶۸.


مطالب مرتبط