امام رضا (ع) در انفاق به نیازمندان تا حدی کوشا بودند که ایشان را کثیر المعرفه و الصدقه معرفی کردند.

امام رضا (ع) کثیر المعرفه و الصدقه بودند

امام رضا (ع) کثیر المعرفه و الصدقه بودند

روابط اجتماعی مبتنی بر مکارم اخلاقی به روشنی در سیره امامان معصوم (ع) و به ویژه در سبک زندگی امام رضا (ع) قابل مشاهده است، چنان که درباره مشی اخلاقی ایشان گفته شده:

هیچ گاه با سخنان خود کسی را آزار نمی دادند. تا سخن کسی به پایان نمی رسید، سخن نمی گفتند و گفتار او را قطع نمی کردند. حاجت هیچ کسی را در صورت قدرت و توانایی رد نمی کردند. در حضور دیگران به چیزی تکیه نمی دادند و پای خود را نزد کسی دراز نمی کردند. با خادمان و کارگزاران به نرمی سخن می گفتند. هیچ گاه از بدن شان بوی بد استشمام نمی شد. صدایشان را به حالت قهقهه بلند نمی کردند بلکه تبسم می کردند.[1]

حضرت علاوه بر توجه و توصیه ویژه نسبت به روابط درون خانواده و این که پاداش و تلاش برای برآوردن نیازهای خانواده را برتر از مجاهدت در راه خدا معرفی می کردند[2] در بعد اجتماعی نیز هیچ کاری را همچون احسان به مردم دوست نداشتند و به هر فقیری در حد توان کمک می کردند.[3]

اخلاق مداری، در عین اشراف علمی، شرایطی را فراهم آورده بود که خانه حضرت لبریز از خیل مشتاقان و شیفتگان سبک زندگی و الگوهای رفتاری ایشان بود.[4] اما امام رضا (ع) به این میزان نیز بسنده نکرده، در تاریکی های شب، خود سراغ نیازمندان جامعه رفته و به ایشان انفاق می کردند و در این الگوی رفتاری تا حدی کوشا بودند که ایشان را «کثیر المعرفه و الصدقه» معرفی کردند.[5]

در انفاق به نیازمندان تا حدی کوشا بودند که ایشان را کثیر المعرفه و الصدقه معرفی کردند

چنین الگوی رفتاری، بازتاب روشنی از این آموزه دینی است که تمام انسان ها با یکدیگر برابر بوده و برتری، تنها با معیار تقوا به دست می آید. به همین دلیل مشاهده می کنیم که امام رضا (ع) هیچ تفاوتی میان خود و بردگان و غلامان خویش جز به کردار نمی بینند و غیر از عمل، همه امتیازها و نابرابری های اجتماعی را منتفی می دانند.[6]

5dc138625aa6b.jpg

دین مبین اسلام بر اساس کرامت ذاتی انسان، تمام افراد را برابر و یکسان معرفی کرده و ملاک و معیار برتری را تنها در کرامت اکتسابی انسان می داند که آن هم بر اساس رشد و ارتقای ایمان و تقوای هر فرد تعیین می شود.

روشن است که چنین اندیشه ای نمی تواند صرفاً تصوری ذهنی باشد، بلکه لوازم و آثاری واقعی و ملموس در پی خواهد داشت، چنان چه یکی از همراهان امام رضا (ع) در سفر به خراسان نقل می کند:

«روزی وقتی سفره غذا را برای ایشان گستردند، حضرت تمام خدمتگزاران را جمع کردند. به ایشان گفتم: فدایت شوم، آیا بهتر نیست برای اینان سفره جداگانه ای گسترده شود؟ امام (ع) فرمودند: خدا و مادر و پدر همه ما یکی است و پاداش افراد به عمل آنها بستگی دارد. هرکس عملش بهتر، نزد خداوند مقرب تر است، هرچند غلام سیاه باشد.[7]

منبع: مقاله علی بن موسی الرضا (ع) و سبک زندگی اسلامی در روابط اجتماعی، سید حسین قریشی کرین، حمید فاضل قانع و آرمان فروهی


پی نوشت ها:

[1] . صدوق، 1383، ج2، 197.

[2] . کلینی، 1426ق، 636.

[3] . ابن شهر آشوب مازندرانی، بی تا، ج4، 360.

[4] . ابن شهرآشوب مازندرانی، بی تا، ج4، 334.

[5] . صدوق، 1383، ج2، 198.

[6] . صدوق، 1383، ج2، 170.

[7] . مجلسی، 1403ق، ج49، 101.


مطالب مرتبط