امیر بزرگ ایران

نگاهی به زندگی میرزا محمد تقی خان امیر کبیر تاریخ معاصر ایران پر است از مردانی که توانسته‌اند منشا خدمات و برکات زیادی برای کشور شوند. «میرزا تقی خان امیر...

امیر بزرگ ایران

نگاهی به زندگی میرزا محمد تقی خان امیر کبیر

تاریخ معاصر ایران پر است از مردانی که توانسته‌اند منشا خدمات و برکات زیادی برای کشور شوند. «میرزا تقی خان امیر کبیر» صدر اعظم ناصر الدین شاه یکی از این مردان است. او در 39 ماه صدارت خود توانست اقدامات زیربنایی فراوانی برای پیشرفت و ترقی کشور انجام دهد.

زندگی‌نامه
میرزا محمدتقی خان امیرکبیر در سال ۱۲۲۲ ق 1186 شمسی در هزاوه فراهان، از توابع اراک متولد شد. پدرش آشپز قائم مقام بود و این مسأله باعث نزدیکی میرزا تقی با فرزندان خانواده قائم مقام و معاشرت با‌ آنها شد. میرزا محمدتقی به خاطر هوش و استعداد کم‌نظیرش از همان دوران نوجوانی مورد توجه قرار گرفت و به سِمَت منشی گری قائم‌ مقام فراهانی دست یافت.
اولین تجربه سیاسی او همراهی با خسرومیرزا فرزند نایب‌السلطنه در ماموریتش به روسیه تزاری بود. اما هر چه پیش میرفت لیاقت خود را در انجام امور دیوانی و غیره بیشتر نشان می‌داد. او در اواخر دوران سلطنت فتحعلی‌شاه وارد خدمت شد. چند سال بعد و در ۱۲۵۳ ق میرزا محمدتقی وزیر نظام آذربایجان گردید. او که اینک به امیرنظام ملقب شده بود در ۱۶ شوال ۱۲۵۳ به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد عازم روسیه شد و در ارمنستان (ایروان) با نیکلای اول تزار روسیه ملاقات کرد.
از مهمترین مأموریت‌های سیاسی امیرنظام ریاست نمایندگی دولت ایران در کمیسیون صلح ارزنة‌الروم بود که به عنوان «وکیل تام الاختیار» ایران در ماه صفر ۱۲۵۹ آغاز شد و به‌رغم تمام مشکلات پس ‌از چهار سال اقامت امیرکبیر در عثمانی به نحو مطلوبی بین ایران و این کشور به امضا رسید. پس از عقد قرارداد صلح امیرنظام بسیار مورد تشویق و تفقد محمدشاه قرار گرفت.

سلطنت ناصرالدین و سِمَت صدارت
امیرنظام که از سالها قبل با ناصرالدین میرزا الفت و نزدیکی پیدا کرده بود پس از فوت محمدشاه مقدمات و اسباب بر تخت نشستن ناصرالدین شاه را فراهم آورد و در ۱۴ شوال ۱۲۶۴ سلطنت ناصرالدین شاه را اعلام کرد.
امیرنظام که با آغاز سلطنت ناصرالدین شاه منصب صدراعظمی یافته بود در ۲۲ ذیقعده ۱۲۶۴ علاوه بر لقب امیرنظامی، القاب امیرکبیر و اتابک اعظم را نیز دریافت کرد. امیرکبیر مدت کوتاهی پس از صدارت اقدامات سیاسی، امنیتی، مالی، اقتصادی و فرهنگی‌اش را آغاز کرد.

وضعیت ایران هنگام صدارت
امیرکبیر زمانی روی کار آمد که همه جای ایران را فساد فرا گرفته بود. انگلیس و روسیه در جنوب و شمال کشور قرار داشتند. درباریان نیز ابزار دست بیگانگان شده بودند و ارتش به ‌صورت سازمانی در جهت سرکوبی و ناراحت کردن مردم درآمده بود. نیروی دریایی که برای کشورهای مجاور دریاها نقش حیات و مرگ را داشت، اصلا در ایران وجود نداشت.
صنعت نیز جز مختصری از صنایع دستی ابداً در ایران به‌ چشم نمی‌خورد. کشاورزی و دامداری به همان وضع قرون وسطی باقی‌مانده بود. اگر کسی هم به فکر بهره‌برداری از معادن و ذخائر و ثروت‌های خدادادی کشور می‌افتاد با توجه به وضع زمامداران و کارشکنی‌های یغماگران خارجی منصرف می‌شد.‌‌
علم و ادب و هنر مخصوصا علومی که به ‌تازگی در غرب رواج پیدا کرده بود، کفر و الحاد به ‌شمار می‌رفت و اروپا با اینکه قدم‌های بلندی را در مسائل صنعتی و اجتماعی برداشته بود اما در ایران هیچ تحرکی وجود نداشت.

اصلاحات امیر کبیر
در حوزه ی مسائل اجتماعی و مذهبی، امیرکبیر دستور داد که رسم قمه‌کشی و لوطی‌بازی از شهرها و راه‌ها برداشته شود. وی نسبت به علمای مذهبی با احترام خاصی برخورد می‌کرد. او القاب و عناوین فرمایشی را زیان‌‌بار می‌دانست و در نامیدن دیگران به گفتن واژه "جناب" اکتفا میکرد.
در مسائل نظامی نیز امیرکبیر حذف مشاغل بی‌فایده در نظام سازمانی را پایه‌گذاری کرد و معیار ترفیع صاحب‌منصبان را شایستگی آنان قرار داد.
مهمات‌سازی در زمان او رشد کرد و توپ‌ریزی و باروت‌سازی تبریز دوباره رونق گرفت. وضع لباس ارتش مرتب و منظم شد. به دستور وی لباس سربازان از پارچه ایرانی بود.
در سیاست خارجی، امیرکبیر دستگاه وزارت امور خارجه را توسعه داد. او سفارت‌خانه‌هایی دائمی در لندن و سن‌پترزبورگ تاسیس کرد. همچنین در بمبئی، عثمانی و قفقاز نیز کنسولگری هایی ایجاد نمود و در تربیت کادر برای وزارت امور خارجه و تنظیم دفتر اسناد سیاسی کوشید.
در حوزه اقتصاد نیز جوهر اندیشه‌ی اقتصادی او این بود که صنعت داخل کشور پیشرفت کند و صادرات افزایش یابد و بازار کالای فرنگی نیز محدود شود. او همچنین ارزش بسزایی برای فنون غربی قائل بود. او به تأثیر اقتصادی آن فنون پی ‌برده بود و یکی از مواد مهم برنامه‌ی او در ترقی ایران ایجاد صنایع جدید بود.
نقشه‌ی امیرکبیر در بنای صنعت ملی شامل استخراج معادن، ایجاد کارخانه‌های مختلف، استخدام استادان فنی از انگلیس یا روس، فرستادن صنعت‌کاران به روسیه، خرید کارخانه از فرنگ و حمایت از محصولات داخلی بود.
امیرکبیر همچنین برای تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز کشور در سال 1266 ه.ق «مدرسه دارالفنون» را تاسیس کرد.

قتل میرزا
اصلاحات امیرکبیر، طبعا مخالف منافع درباریان و اربابان خارجی بود. درباریان با فریب دادن شاه و تحریک بیگانگان، امیرکبیر را از صدارت عزل و به حکومت کاشان منصوب و در حقیقت به کاشان تبعید کردند. آنگاه تمام عناصر داخلی و خارجی که در زمان صدارت او به کمین نشسته بودند دست به دست هم دادند و حکم قتل او را از شاه بی‌کفایت گرفتند. سرانجام در روز جمعه 18 دی ماه 1230 امیر کبیر را در حمام فین کاشان به قتل رساندند و ایران از یکی از مخلص‌ترین و فداکارترین و لایق‌ترین مدیران خود در طول تاریخ، محروم شد.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر