اسلام همان اندازه كه به همنشينى با افراد و دوستان خوب سفارش كرده، همنشينى با دوستان بد و افراد بى‏ بند و بار را منع كرده است.

انتخاب دوست

انتخاب دوست

انسان به اقتضاى فطرت و نيازهاى اجتماعى خود، نيازمند دوست است. اسلام همان اندازه كه به همنشينى با افراد و دوستان خوب سفارش كرده، همنشينى با دوستان بد و افراد بى‏ بند و بار را منع كرده است. به خاطر این که دوست هر كس نمودار و معيار سنجش شخصيت اوست، چنان كه حضرت سليمان عليه السلام فرموده است: «لا تَحْكُمُوا عَلى‏ رَجُلٍ بِشَىْ‏ءٍ حَتَّى تَنْظُرُوا إِلى‏ مَنْ يُصاحِبُ، فَإِنَّما يُعْرَفُ الرَّجُلُ بِأَشْكالِهِ وَ أقْرانِهِ ...». به زيان كسى قضاوت نكنيد مگر آنكه به دوستانش نظر بيفكنيد، چرا كه انسان به وسيله دوستان و ياران خود شناخته مى ‏شود.

دليل اين امر روشن است و آن اينكه انسان ها بر اثر همنشينى زياد با يكديگر، بخش مهمى از افكار و صفات اخلاقى خود را از طريق دوستان مى‏گيرند.

خداوند در قرآن می فرماید: «وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‏ يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنىِ اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبيلًا يا وَيْلَتى‏ لَيْتَنى‏ لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَليلًا لَقَدْ أضَلَّنى‏ عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جائَنى‏ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْانْسانِ خَذُولًا و (به خاطر آور) روزى را كه ظالم هر دو دست خويش را از شدت حسرت به دندان مى‏ گزد، مى ‏گويد: اى كاش با (رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله) راهى برگزيده بودم اى واى بر من! كاش فلان شخص گمراه را دوست خود انتخاب نكرده بودم او مرا از ياد آورى (حق) گمراه ساخت بعد از آن كه (ياد حق) به سراغ من آمده بود و شيطان هميشه خوار كننده انسان بوده است‏».(فرقان، آيات 27- 29)

اين آيه نشان مى‏ دهد كسانى كه خصوصيات زشت و ناپسند، و صفات بد و نامطلوب دارند، بر روى دوستان خود نيز تأثير منفى مي گذارند، و به آنان، زيان هاى جبران ‏ناپذير مى ‏زنند.

روی همین جهت حضرت علی (ع) در نهج البلاغه می فرماید: «إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَنْفَعَكَ فَيَضُرَّكَ وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِيلِ فَإِنَّهُ يَقْعُدُ عَنْكَ أَحْوَجَ مَا تَكُونُ إِلَيْهِ وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْفَاجِرِ فَإِنَّهُ يَبِيعُكَ بِالتَّافِهِ وَ إِيَّاكَ وَ مُصَادَقَةَ الْكَذَّابِ فَإِنَّهُ كَالسَّرَابِ يُقَرِّبُ عَلَيْكَ الْبَعِيدَ وَ يُبَعِّدُ عَلَيْكَ الْقَرِيبَ . از دوستى با نادان بپرهيز، چون او مي خواهد به تو سود برساند، ولى از روى نادانى زيان مي رساند، از دوستى با شخص تنگ نظر بپرهيز، چون او تو را، هنگامى كه به شدت نيازمند او باشى رها مي كند، از دوستى با شخص بد كاره بپرهيز، چون او به ناچيزترين قيمت ها تو را مى ‏فروشد، و از دوستى با دروغگو بپرهيز، چون او، مانند سهراب، فريبت مي دهد. دور را در نظرت نزديك نشان مي دهد، و نزديك را دور جلوه‏ گر مي سازد.»(نهج البلاغه، حکمت 38)

از اين‏ رو، در انتخاب دوست، بايد كمال مراقبت را به عمل آوريم و كسانى را كه داراى چهار خصوصيت زشت «نادانى»،«بخل»، «بدكارى» و «دروغگويى» هستند، به عنوان دوست انتخاب نكنيم.

شخص نادان، هر چند هم كه مهربان و صميمى باشد، از آنجا كه عقل كافى ندارد وقتى مي خواهد به دوست خود، سودى برساند، از روى نادانى، كارى مي كند كه به زيان دوستش تمام شود.

شخص بخيل، نيز چون به مال دنيا بيش از هر چيز ديگرى دلبستگى دارد، و حاضر نيست ذره ‏اى از مال خود را از دست بدهد، تا زمانى به دوستى خود با ديگران ادامه مي دهد، كه به او نيازمند نباشد. اما همين كه يكى از دوستانش به او نيازمند شود، او را در اوج احتياج، رها مي كند.

شخص بد كاره، عزت و شرافت انسانى خود، و سعادت و رستگارى آخرت خود را، در برابر كم ارزشى‏ ترين چيزها از دست مى ‏دهد. بنابراين، مسلم است كه چنين كسى، براى دوستان نيز، ارزشى قائل نخواهد شد، و آن ها را در برابر اندك چيزى خواهد فروخت.

شخص دروغگو، هميشه با دروغ هاى خود، كارهاى خوب را به صورت كارهاى بد و كارهاى بد را به صورت خوب نشان مي دهد.

بنابراین وقتى مي خواهى با كسى دوست شوى باید مراقب باشی كه او، جزو هيچ كدام از اين چهار گروه نباشد.

یادداشت: علی کفشگر فرزقی


-------------------------------------------------------------------------------

منبع:

معارف قرآن، ج‏4، ص: 130، پژوهشکده تحقیقات اسلامی

تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازى، ج‏15، ص: 69

پندهاى كوتاه از نهج ‏البلاغه، هئيت تحريريه بنياد نهج‏ البلاغه.


مطالب مرتبط