از شاخه ‌های اصل محدودیت در مصرف، تقدیر و اندازه گیری در (معیشت) زندگی است.

اندازه گیری در زندگی برای بهتر زیستن در حدیث امام رضا علیه السلام

اندازه گیری در زندگی برای بهتر زیستن در حدیث امام رضا علیه السلام

امام رضا علیه ‌السلام فرمودند:لَا یسْتَکمِلُ عَبْدٌ حَقِیقَةَ الْإِیمَانِ حَتَّی تَکونَ فِیهِ خِصَالٌ ثَلَاثٌ التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ حُسْنُ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعِیشَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَی الرَّزَایا: «تا سه خصلت در آدمی نباشد، حقیقت ایمان او کمال نیابد: ژرف شناختن دین، و اندازه داشتن در زندگی و پایداری در مصیبت ها».

از شاخه ‌های اصل محدودیت در مصرف، تقدیر و اندازه گیری در (معیشت) زندگی است. این اصل، در کلمات پیامبر «صلی الله علیه و آله و سلم» و امامان «علیهم السلام» فراوان آمده است، و به معنای اندازه داشتن در هزینه، و حساب کردن امور زندگی، و برقراری هماهنگی میان نیازها و چگونگی برآورد آن ها است؛ یعنی رعایت اصل حیاتی نظم و انضباط اقتصادی است. این اصل از برنامه ‌های اساسی اقتصادی و تربیتی در اسلام است. افراد جامعه‌ی اسلامی باید دارای تربیتی اقتصادی باشند، و زندگیشان برنامه داشته باشد؛ و مصرف مواد و کالاها باید در چهارچوب محاسبه و مدیریت انجام گیرد.

اهمیت این بعد از تربیت، در این است که نظام اقتصادی حاکم بر حیات فرد و جامعه، اگر با اندازه ‌داری و محاسبه باشد، زمینه ‌ای سازنده برای رشد مادی و معنوی افراد خواهد بود. و سبب می‌ شود تا از امکانات و نیروها به موقع و به اندازه بهره ‌برداری شود، و از هرز رفتن توان و فکر و سرمایه ‌های انسان ‌ها جلوگیری به عمل آید زندگی بی ‌حساب و فاقد محاسبه و اندازه‌ داری، تعادل و هماهنگی لازم را ندارد و با وجود صرف نیرو و سرمایه ‌ی فراوان، بازدهی بسیار اندک خواهد داشت؛ در نتیجه امکانات و نیروها هرز می ‌رود، و استواری و پایداری حیات فرد و جامعه به خطر می افتد.

اصل «تقدیر در معیشت»، موجب میانه روی و دوری از اسراف می شود. این اصل، با توجه به زبانی که در حدیث امام رضا (علیه‌السلام) و دیگر احادیث به کار رفته، و به صورتی کلی و قانونمند بازگو شده است، همه‌ ی مراحل تکلیفی را در همه ‌ی ابعاد زندگی در بر می ‌گیرد. دوری از اسراف، تبذیر، و تضییع و فاسد کردن مواد و کالاها را نیز شامل می ‌گردد. این اصل همچنین در قلمرو گسترده‌تر برنامه‌ ریزی های اقتصادی نیز جریان دارد. برنامه ‌ریزی اقتصادی و نظام تولید و توزیع باید با تقدیر و محاسبه انجام گیرد. تولید هر کالا باید با اندازه‌ گیری و محاسبه باشد تا مقدار توان و کارآیی که از آن کالا منظور بوده با ترکیب موادی که در آن به کار رفته است، هماهنگ باشد.

علی کفشگر فرزقی

منبع: امام رضا (ع): زندگی و اقتصاد، محمد حکیمی، ص 16

-----

پی نوشت:

1. تحف العقول،ابن شُعبه حَرّانی، ص 329


مطالب مرتبط