با توجه به آیات قرآن می توان انفاقی ارزشمند است که این شرائط را داشته باشد.

انفاق ارزشمند چه شرائطی دارد؟

انفاق ارزشمند چه شرائطی دارد؟

قرآن درباره انفاق می فرماید: «مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً كَثِيرَة»[1] عبارت «قَرْضاً حَسَناً» در این آیه اشاره‏ اى به اين حقيقت دارد كه‏ وام دادن خود انواع و اقسامى دارد كه بعضى را وام نيكو، بعضى را وام كم ارزش يا حتى بى ارزش مى ‏توان شمرد. بدون تردید هدف اسلام از انفاق، تنها سير كردن شكم فقرا نيست، بلكه اين كار زيبا بايد به دست افراد خوب، يا شيوه خوب و همراه با اهداف خوبى باشد. گاهى انسان گامى براى خدا بر مى‏دارد و كارى را به نيكى شروع مى‏ كند، ولى به خاطر عوارضى از قبيل غرور يا منّت يا توقّع يا امثال آن ارزش كار را از بين مى‏ برد. مثلا با منّت، اثر انفاق از بين مى‏ رود، چون هدف از انفاق تطهير روح از بخل است، ولى نتيجه‏ منّت، آلوده شدن روح مى ‏باشد. منّت‏ گذار، يا در صدد بزرگ كردن خود و تحقير ديگران است يا مى‏ خواهد نظر مردم را به خود جلب كند كه در هر صورت از اخلاص به دور است.[2]

ولی اگر همین انفاق برای رضای خدا باشد از چندان ارزشی برخوردار می شود که خداوند ارزش آن را اینگونه با مَثَلی زیبا در آیه 265 سوره بقره بیان می فرماید: «وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ»- و مَثل كسانى كه اموال خود را در طلب رضاى خداوند و استوارى روح خود انفاق مى ‏كنند، همچون مَثل باغى است كه در نقطه ‏اى بلند باشد (و از هواى آزاد بحدّ كافى بهره بگيرد) و باران ‏هاى درشت به آن برسد و ميوه‏ خود را دو چندان بدهد و اگر باران درشتى نبارد، باران‏ هاى ريز و شبنم (ببارد تا هميشه اين باغ شاداب و پر طراوت باشد) و خداوند به آنچه انجام مى ‏دهيد، بيناست.

پس برای اینکه انفاق انسان از عوارضی که سبب می شود انفاقش كم ارزش يا بى ارزش شود به دور باشد و انفاقش، انفاقی ارزشمند به شمار آید باید شرائطی را داشته باشد، خود قرآن مجيد شرائط انفاق ارزشمند را در آيات مختلف بيان كرده است و بعضى از مفسران از جمع‏ آورى آن ده شرط استفاده كرده‏اند.

1- از بهترين قسمت مال انتخاب شود نه از اموال كم ارزش‏: «اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد از اموال پاكيزه ‏اى كه به دست آورده ‏ايد، يا از زمين براى شما خارج ساخته‏ايم انفاق كنيد و به سراغ قسمت هاى ناپاك براى انفاق نرويد در حالى كه خودتان حاضر نيستيد آنها را بپذيريد مگر از روى اغماض، و بدانيد خداوند بى نياز و شايسته ستايش است».[3]

2- از اموالى كه مورد نياز انسان است باشد: «آنها ديگران را بر خود مقدم مى ‏دارند هر چند خودشان به شدت نيازمند باشند».[3]

3- به كسانى انفاق كند كه سخت به آن نيازمندند و اولويتها را در نظر گيرد: «انفاق شما (مخصوصا) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا در محاصره قرار گرفته اند».[5]

4- انفاق اگر مخفی باشد بهتر است: «هر گاه آنها را مخفى ساخته و به نيازمندان بدهيد براى شما بهتر است».[6]

5- هرگز منت و آزارى با آن همراه نباشد: «اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد انفاق هاى خود را با منت و آزار باطل نكنيد».[7]

6- انفاق بايد توأم با اخلاص و خلوص نيت باشد: «كسانى كه اموالشان را براى جلب خشنودى خداوند انفاق مى‏ كنند...».[8]

7- آنچه را انفاق مى ‏كند كوچك و كم اهميت بشمرد هر چند در ظاهر بزرگ باشد: «به هنگام انفاق منت مگذار و آن را بزرگ مشمر».[9]

8- از اموالى باشد كه به آن دل بسته است و مورد علاقه اوست: «هرگز به حقيقت نيكوكارى نمى ‏رسيد مگر اينكه از آنچه دوست داريد انفاق كنيد».[10]

9- هرگز خود را مالك حقيقى تصور نكند، بلكه خود را واسطه ‏اى ميان خالق و خلق بداند: «انفاق كنيد از آنچه خداوند شما را نماينده خود در آن قرار داده است».[11]

10- قبل از هر چيز بايد انفاق از اموال حلال باشد، چرا كه خداوند فقط آن را مى ‏پذيرد: «خداوند تنها از پرهيزگاران قبول مى ‏كند».[12]

آنچه گفته شد قسمت مهمى از اوصاف و شرائط لازم است، ولى منحصر به اينها نيست و با دقت در آيات و روايات اسلامى به شرايط ديگرى نيز مى ‏توان دست يافت.

منبع:

تفسير نمونه‏، مكارم شيرازى، ناصر، دارالكتب الإسلامية، تهران‏، 1374 ش‏، ج ‏23، ص 325 – 323.

پی نوشت ها:

[1] بقره، 245.

[2] تفسير نور، قرائتى، محسن‏، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن‏، تهران‏، 1383ش،‏ ج ‏1، ص 418.

[3] بقره، 267.

[4] حشر، 9.

[5] بقره 273.

[6] بقره، 271.

[7] بقره، 264.

[8] بقره، 265.

[9] مدثر، 6.

[10] آل عمران، 92.

[11] حديد، 7.

[12] مائده، 27.



مطالب مرتبط