اسباب بازی ها بر اساس دامنه تاثیر و محتوای آنها و موقعیت هایی که برای یادگیری کودک فراهم می سازند ، به دو دسته سازمان یافته و سازمان نیافته تقسیم می شوند.

انواع اسباب بازی

انواع اسباب بازی

طبقه بندی اسباب بازی ها امری قراردادی و اعتباری است .

اسباب بازی ها را بر اساس دامنه تاثیر و محتوای آنها و موقعیت هایی که برای یادگیری کودک فراهم می سازند ، به دو دسته تقسیم می کنند :

اسباب بازی های سازمان یافته (محدود)

اسباب بازی های سازمان نیافته ( نامحدود )

اسباب بازی های سازمان یافته ( محدود)

این اسباب بازی ها شکل مشخص و از پیش تعیین شده ای دارند و دامنه تاثیر آنها محدود است . این گونه اسباب بازی ها غالبا برای بازی خاصی به کار گرفته می شوند و کودک کم تر می تواند در آنها دخل و تصرف کند و به کشف درون آنها بپردازد . به تعبیر دیگر ، می توان گفت کودک را جهت می دهد و تفکر غالبی را در او تقویت می کند . گر چه تخیلات و تصورات کودک را نمی توان به قید و بند کشید . اما شکل و محتوای اسباب بازی در تخیل ، تصور و عملکرد کودک کوثر است .

این اسباب بازی ها را به شش دسته تقسیم می کنند :

1-ویژه خردسالان

اسباب بازی ویژه این سن خود به چهار دسته تقسیم می شود :

الف: وسایل متحرک، وسایلی هستند متشکل از قطعات رنگی و سبک و متصل بههم که با جریان هوا به حرکت در می آیند . وسیله متحرک را باید در محدوده ی دید کودک آویخت، رنگ های درخشان آنها نظر کودک را به خود جلب می کند و باعث افزایش تجربیات حس حرکتی و کنجکاوی او می شود .

ب: کرادل ، نوع دیگری از وسایل متحرک هستند که معمولا به طور عرضی روی گهواره آویزان می شوند و تولید صدا می کنند و مستحکم و بادوام ساخته شده اند که کودک از شش ماهگی به بعد به کمک آنها می تواند خود را از حالت نشسته و خوابیده بلند کند .

ج: دانگ لینگ: از نوع اسباب بازی های آویزان کردنی هستند که در معرض دید کدک قرار داده می شوند تا کودک آنها را ببیند و بگیرد . توپ پارچه ای ، زنگوله و عروسک آویزان شده از این دسته به شمار می آیند .

د: جغجغه: وسیله ای که به تحریکات لمسی و حرکتی کودکان پاسخ میدهد و تولید صدا می کند و در انواع مختلف فشاری و حرکتی ساخته می شود .

2-برای جلب توجه کودک

کودکانی که به بازی کردن با اسباب بازی ها از خود علاقه نشان نمی دهند و به تحریکات بیشتر و اضافی برای برانگیختن احتیاج دارند می توانند از این نوع اسباب بازی استفاده کنند . اسباب بازی هایی که در این گروه قرار می گیرند ، با کم ترین عمل بیشترین نتیجه را برای کودک دارد . برای مثال ، وقتی او دگمه ماشین آتش نشانی را فشار می دهد ، بلافاصله صدای آژیر شنیده می شود . یا قطعاتی که با نظم منطقی بر روی هم سوار شده اند با فشار یک دگمه به هوا پرتاب می شوند .

3-برای ایجاد تحرک در کودک

اسباب بازی هایی که در این گروه قرار می گیرند، برای تمرین و تقویت عضلات، مصرف انرژی کودکان، ایجاد تعادل و پرورش اعتماد به نفس مفیدند :

الف)وسایلی که کودک می تواند از آنها بالا و پایین بیاید، مانند نردبان چوبی، طناب های پله دارو یا گره دار، نردبان های فلزی و پلاستیکی که کودک می تواند از چند جهت بالا و پایین بیاید.

ب)وسایل و بازی هایی که در ایجاد تعادل موثر است ، مانند : الاکلنگ ، تخته های قرقره دار، لبه باریک جداول ، راه رفتن روی خطی که روی زمین کشیده شده باشد یا تخته تعادل ، لی لی کردن ، حفظ تعدل کودک در حالی که لیوانی آب در دستش و یا شی روی سرش قرار دارد.

ج)وسایل غلت دادنی، مانند توپ که کودک می تواند آن را قل دهد ، پرتاب و دنبال کند.

د)وسایل هل دادنی و کشیدنی ، مانند فرغون های کوچک ، دوچرخه و سه چرخه و ... این گونه وسایل موجبات تحرک و تقویت عضلات بزرگ کودک را فراهم می آورند.

4-برای هماهنگی تقویت عضلات چشم و دست:

در این طبقه اسباب بازی هایی قرار می گیرند که به فعالیت های دستی و عملیات ساختمانی نیاز دارند و سبب درک تشخیص ، تطابق چشم و دست ، تقویت حس لامسه و تقویت حرکات ظریف دست می شوند .

الف) نخ کردنی: بازی هایی مثل نخ و مهره یا تخته سوراخ دار. در مورد بازی نخ و مهره ، می توان از کودک خواست که مثلا ابتدا رنگ های آبی را یک جا نخ کند، مثل قرمز یا زرد. یا به ترتیب از کوچک و بزرگ . در مورد بازی تخته سوراخ دار نیز شکل های مختلف مانند ماهی ، ماشین و هواپیما روی تخته کشیده می شود و روی هر طرح سوراخ هایی ایجاد می شود و میان چشم و عضلات ظریف دست ، هماهنگی به وجود می آید .

ب)اسباب بازی های پیچ کردنی. یادگیری این مهارت در دوران کودکی تا اندازه ای مشکل است ، از این رو ، پدر و مادرها باید صبر کنند تا زمان لازم فرا رسد ، آن وقت خود کودکان با اشتیاق می توانند به بازی با این گونه اسباب بازی ها بپردازند . ابتدا می توان از پیچ و مهره های درشت و پلاستیکی استفاده کرد ، سپس هزار سازه ها را در اختیار کودک قرار داد.

5-برای تقویت قوه تمییز و تشخیص

در این طبقه کودک به شناسایی مفاهیم محتلفی پی می برد که عبارت اند از :

الف : شناسایی شکل های هندسی : جورچین جاگذاردنی ، بهترین وسایل آموزش شکل های هندسی هستند . در این جورچین ها ، کودک با شکل های هندسی مانند دایره، مثلث، مستطیل و ... آشنا می شود .

ب: شناسایی اندازه و حجم : درباره ی مفهوم اندازه می توان از چند نی یا چوب و یا مداد در اندازه های مختلف استفاده کرد تا کودک کفهوم کوچکی و بزرگی را درک کند .

درباره مفهوم حجم نیز می توان از چند لیوان یا کاسه در اندازه های مختلف بهره گرفت . دو لیوان همشکل و هم حجم را در یک سطح در برابر چشم کودک قرار دهید و به او بگویید حجم این دو مایع در دو لیوان است . بعد مایع یکی از لیوان ی باریک و بلند خالی کنید . مایع خالی شده در این لیوان باریک ، در سطحی بالاتر قرار می گیرد سپس از کودک بخواهید بیان کند کا آیا حجم مایع در این دو لیوان تغییر کرده است یا نه ؟

ج: شناسایی اصوات : این وسایل برای آموزش اصوات گوناگون ، پرورش حس شنوایی و افزایش قدرت تشخیص به کار می روند . طبل ، سنج ، ساز و ... در این طبقه قرار دارند .

د: شناسایی رنگ ها : تقریبا همه ی اسباب بازی ها از قطعات رنگی تشکیل شده اند که هنگام بازی می توان از آنها برای آموزش مفهوم رنگ ها استفاده کرد .

6-برای تقویت قدرت تکلم و زبان کودک :

اسباب بازی هایی نظیر بوق ، سوتک ، بادکنک ، توپ بازی و ... باعث تقویت دستگاه تنفسی و تولید صدای کودک می شوند و اسباب بازی های دیگر نظیر جورچین ، کتاب های قصه گو، کاب های تصویری و به طور کلی اسباب بازی ها ، موضوع های متنوعی برای حرف زدن و مکالمه ی کودک فراهم فراهم می سازند.


منبع: کتاب بازی هنر و خلاقیت کودک کاری از مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان


مطالب مرتبط