انواع و اقسام صبر در بیان قرآن

در بيان قرآنى، صبر برحسب زمينه ‏ها و موارد گوناگونش به شش قسم تقسیم می شود

انواع و اقسام صبر در بیان قرآن

در بيان قرآنى، صبر برحسب زمينه ‏ها و موارد گوناگونش شش قسم عمده دارد:

1. صبر بر بلاهاى دنيا

طبيعت زندگى دنيا این است که هيچ انسانى نيست كه هرگز دچار بيمارى‏، زيان‏ مالى، آزار و اذيت و پيشامدهاى پيش ‏بينى نشده روزگار، نشده باشد. اين ‏گونه پيشامدهاى روزگار لازمه طبيعت زندگى انسان است و باید صبر کرد. در آيه 155، سوره بقره مى ‏خوانيم: «بدون تردید [همه‏] شما را به چيزى از ترس و گرسنگى و كاهشى در ثروت ‏ها و جان ‏ها و محصولات، آزمايش مى ‏كنيم؛ و به شكيبايان مژده ده».

2. صبر در برابر خواهش ‏هاى نفس‏

اين نوع از صبر چهار زمينه مختلف مى ‏تواند داشته باشد:

الف: انسان بتواند از خوشگذرانى و زرق و برق فريبنده تجملات دنيا خويشتن را نگاه دارد و اين يكى از زمينه‏ هاى آزمون خداوندى است. خداوند مى ‏فرمايد: «و اما انسان هنگامى كه پروردگارش او را بيازمايد و او را ارج نهد و وى را نعمت بخشد، پس مى‏ گويد: پروردگارم مرا ارج نهاده است! و اما هنگامى كه او را بيازمايد و روزى ‏اش را بر او تنگ سازد، پس مى ‏گويد: پروردگارم [مرا] خوار كرده است‏».[1]

ب: انسان بتواند خود را از چشمداشت به دارايى و رفاه ديگران باز داشته و فريفته و دلباخته آن نشود و بداند كه آنچه در اختيار دیگران است ظاهرش نعمت است و باطنش دردسر. قرآن در داستان قارون (آيات 76 تا 82، سوره قصص) مى‏ گويد: «قارون با زروزيور و خدم و حشم در كوچه و بازار به راه افتاده بود. گروهى دنيادار كه انديشه آنها از محدوده تنگ و تاريك ماده فراتر نمى‏ رفت، با حسرت گفتند: اى كاش ما هم مانند قارون ثروتمند بوديم. راستى كه قارون بسيار كامياب است! اما دانايان و خردمندان قوم موسى گفتند: واى بر شما! پاداش خداوندى براى انسان‏ هاى مؤمن و صاحبان عمل صالح بسى بهتر است. و به پاداش خداوندى جز صابران دست نخواهند يافت».

ج: انسان در برابر شهوات نفسانى، خود نگهدار باشد. بيانگر بهترين نمونه اين نوع صبر در قرآن، داستان حضرت يوسف است: «و آن زن كه يوسف در خانه او بود از او تمناى كامجويى كرد و درها را بست و گفت: بشتاب بسوى آنچه براى تو مهياست! (يوسف) گفت: پناه مى ‏برم بخدا».

د: انسان بتواند بر خشم خويش چيره گردد و به دنبال تلافی نباشد. نمايانگر اين نوع از صبر، داستان كوتاه نخستين برخورد فرزندان آدم است: «يكى از آن دو (قابيل) به ديگرى (هابيل) مى ‏گويد: من تو را مى‏ كشم! اما چنين پاسخ مى ‏شنود: اگر تو دست به سوى من دراز كنى و بخواهى مرا بكشى، هرگز من دست به سوى تو دراز نخواهم كرد و آهنگ كشتن تو را نخواهم كرد. من از خداوند پروردگار جهانيان ترس دارم».[3]

3. صبر در مقام فرمانبردارى خداوند

صبر در فرمانبردارى از خداوند و اجراى برنامه هاى درخور بندگى بسى دشوارتر است، چرا كه راه فرمانبردارى خداوند پر از راهزن ‏هايى است كه خود انسان به همراه دارد یا بر گردنه ‏ها كمين كرده ‏اند. بارزترين نمونه اين نوع از صبر حضرت ابراهيم علیه السلام و پسرش اسماعيل است، كه وقتى در خواب به حضرت ابراهيم وحى رسيد كه بايد كارد بر گلوى فرزندش بگذارد، لحظه ‏اى در اطاعت فرمان خداوند كوتاهى نكرد و موضوع را با فرزندش بازگفت. اسماعيل نيز هيچ‏ گونه ترديدى به خود راه نداد، و پدر و پسر هر دو، صبورانه جان و دل را تسليم فرمان خداوند مى‏ گردانند.[4]

4. صبر در راه تبليغ دين‏

اداى وظيفه سنگين رسالت، لازمه ‏اش تحمل سختى‏ ها و رنج ‏هاست. قرآن نمونه ‏هاى گوناگونى از اين نوع صبر را در داستان‏ هاى پيامبران آورده است:

الف: كناره‏ گيرى مردم از پيشوايان و رهبران اديان آسمانى‏

قهرمان اين نوع از صبر، حضرت نوح علیه السلام است كه بيش از همه پيغمبران الهى در معرض مخالفت‏ ها و كناره‏ گيرى‏ ها و آزار مردم قرار گرفته است.

ب: زخم زبان و آزار و اذيت مردم‏

خداوند به پيغمبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله سفارش مى‏ كند: «و در برابر آنچه آنها (دشمنان) مى‏ گويند شكيبا باش و به طرزى شايسته از آنها دورى نما».

ج: دورى راه و تأخير امداد خداوندى‏

در آيه 110، سوره يوسف آمده است: «(پيامبران به دعوت خود هم چنان ادامه دادند) تا آن گاه كه رسولان ناامید شدند، و (مردم) گمان كردند كه به آنان دروغ گفته شده است؛ در اين هنگام، يارى ما به سراغ آنها آمد؛ آنان را كه خواستيم نجات يافتند و مجازات و عذاب ما از قوم گنهكار بازگردانده نمى ‏شود».

5. صبر در ميدان جنگ‏

صبر در صحنه نبرد با دشمن و ايستادگى در برابر آن، شرط اساسى پيروزى است و براى چيره شدن بر دشمن ضرورت دارد. اين نوع از صبر در آيه 177، سوره بقره آمده است: «و در ميدان جنگ استقامت به خرج مى ‏دهند، اينها كسانى هستند كه راست مى‏ گويند و اينها پرهيزگاران هستند».

6. صبر در مقام معاشرت با مردم‏

پايدارى روابط اجتماعى ميان انسان‏ ها، و حفظ تار و پود جامعه انسانى لازمه ‏اش صبر (همراه با گذشت) است. خداوند در آيه 34 و 35، سوره فصلت مى ‏فرمايد: «هرگز بدى و خوبى يكسان نيستند. تو در برابر آزار اينان به بهترين وجهى مدارا كن، ناگاه خواهى ديد كه همان دشمن سرسخت، تبديل به يك دوست صميمى شده است». در داستان حضرت موسى و آن بنده صالحی كه حضرت موسى علیه السلام مأمور مى ‏شود به نزد او برود و از علومى او استفاده كند، زمينه اين نوع از صبر به خوبى معلوم مى ‏شود؛ كه چگونه بى ‏صبرى حضرت موسى و سؤال‏ هاى پياپى و شتابزده او سبب شد كه خيلى زود از آن معلم بزرگوار محروم شود.[6]

منبع: سيماى صابران در قرآن، قرضاوى، يوسف، محمد على لسانى فشاركى‏، دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم‏، 1378ش،‏ ص 104 – 75. [با تلخیص]

-------

پی نوشت ها:

[1] فجر 15 و 16.

[2] یوسف، 23.

[3] مائده، 27 و 28.

[4] صافات، 110 – 101.

[5] مزمل، 10.

[6] کهف 82 - 60.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر