بازخوانی ریشه‌ها و آرمان ‌انقلاب اسلامی

از آنجا که انقلاب ایران توسط امام خمینی تحقق پیدا کرد، شناخت ریشه‌ها و آرمان‌ها بدون شناخت امام رحمه الله علیه ممکن نیست؛ مقدمه به جرأت می‌توان ادعا کرد که...

بازخوانی ریشه‌ها و آرمان ‌انقلاب اسلامی

از آنجا که انقلاب ایران توسط امام خمینی تحقق پیدا کرد، شناخت ریشه‌ها و آرمان‌ها بدون شناخت امام رحمه الله علیه ممکن نیست؛

مقدمه

به جرأت می‌توان ادعا کرد که در طول تاریخِدانش اسلامی و در طول تاریخِ تفکر اسلامی، شخصیتی جامع و موثر همچون امام-رحمه الله علیه-وجود نداشته است.
از طرفی انقلاب در مقابل اصلاح به کار می‌رود. انقلاب را تغییر دفعی نظام و رژیم سیاسی و قانون اساسی یک کشور معنا می‌کنند در حالی که اصلاحات آرام آرام صورت می ‌گیرد. تا کنون انقلاب‌ های فراوانی رخ داده است. انقلاب آمریکا، انقلاب فرانسه، بریتانیا، روسیه و ... انقلاب‌هایی بودند که دارای ریشه‌های معرفتی و شعارهای ارزشی نیز بوده ‌اند.انقلاب اسلامی ایران هم از این قاعده مستثنی نیست.

لذا در یادداشت زیر که از صحبت‌های حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر خسرو پناه تهیه شده است به چندمساله خواهیم پرداخت. اول اینکه آیا ریشه‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی، هنوز هم وجود دارد یا اینکه بعد از این سی و اندی سال تغییر کرده است؟ دوم اینکه چه چیزهایی این ریشه‌ها و آرمان‌ها را تغییر می‌دهد؟ و آیا لازم است یک حرکتی در انقلاب صورت بگیرد تا جلوی این تهدید‌ها گرفته شود؟

انقلاب بدون امام بی‌معناست

از آنجا که انقلاب ایران توسط امام خمینی تحقق پیدا کرد، شناخت ریشه‌ها و آرمان‌ها بدون شناخت امام رحمه الله علیه ممکن نیست؛امامی که از یک اندیشه جامع و غنی برخوردار است. انقلاب بدون امام بی‌معناست واگر کسی بخواهد انقلاب را منهای امام بررسی کندبه شناختی ابتر می‌رسد.

امام سه ویژگی مهم داشتند.
ویژگی اول اینکه امام دارای یک شخصیت جامع در عرصه علوم انسانی است. امام استاد فلسفه، کلام، فقه، تفسیر و ... بودند. امام در همه‌ی این عرصه‌ها اساتید برجسته‌ای داشتند و از آنها کمال استفاده را کردند. این مساله باعث شد امام در تحصیل علوم، به دانشی جامع نگر برسد. ایشان به این نکته توجه داشتند که اگر کسی بخواهداسلام را خوب بشناسد، باید با تمام عرصه‌های علوم انسانی آشناباشدتا نگرش جامع‌نگر را پیدا کند.

ویژگی دوم اینکه، امام این دانش جامع نگر را صرفا به عنوان یک مدرس و محقق فرا نگرفتند. امام مدرس و محققی بودند که ناظر به نیاز جامعه به تدریس پرداختند.برای نمونه، همه‌ی فقها به بحث ولایت فقیه می‌پرداختند، اماامام یک نظریه کاربردی برای ولایت فقیه ارائه می‌دهند. امام-رحمه الله علیه-ناظر به جامعه‌ی آن زمانِ ایران و کشور‌های اسلامی دیگر و با توجه به رژیم طاغوتی، حکومت اسلامی را معنا می‌کند. امام اسفار ملاصدار و عرفان نظری را ناظر به نیاز‌های روز مطرح کردند لذا وقتی نامه به آقای گورباچف می‌نویسد در آن نامه به او هشدار می‌دهد که شما باید فلسفه و عرفان اسلامی بخوانید. شاگرد ایشان، حضرت آیت الله انصاری می‌گویند: من از امام سوال کردم که چه کتاب‌هایی بیشتر بر نگرش قیام شما تاثیر گذار بود؟ ایشان گفتند کتاب جواهر -که در باب فقه است- و دیگری کتاب اسفار ملاصدرا-که در باب حکمت اسلامی است- اما امام به عنوان یک مجاهد ومصلح اجتماعی آنها را خواندند.

ویژگی سوم امام این بود که نظریات کاربردی اسلامی را تبدیل به نهاد‌های واقعی کردند. مانند نهاد جمهوری اسلامی، نهاد مجمع تشخیص مصلحت، نهاد شورای نگهبان.

امام گفتند تفکیک قوا -که نهادی غربی بود- اجتهادا با اسلام تعارضی ندارد. می‌تواند با اهداف اسلام هماهنگ باشد. اما در دنیای غرب نهادی مانند شورای نگهبان و مجلس خبرگان وجود نداشت و امام اینها را ابداع کردند حالآنکه بعضی‌ها در همان نظریه پردازی می‌مانند.ما با عمیق شدن در این ویژگی‌ها متوجه خواهیم شد که ریشه‌های انقلاب اسلامی کجا هستند.

ریشه‌های فکری

انقلاب اسلامی ایران مبتنی بر چند اصل و ریشه مهم فکری- معرفتی است که از حکمت، تفسیر، کلام و فقه امام به دست آمده است.

اول اینکه امام بر عوالم مختلف هستی تاکید داشتند. یکی از ریشه‌های این انقلاب این است که عوالم مختلف هستی - عالم ماده و مجردات را -قبول دارد و فقط به عالم ماده یا فقط به عالم مجردات توجه نمی‌کند. تقسیم دیگر، عالم دنیا، برزخ و عالم آخرت است که اینجا از نصوص قرآنی استفاده می‌شود.

مبنای دیگری که ازفرمایشات امام رحمه الله علیه نسبت به انقلاب استفاده می‌شود، اصلِ خدا محوری، اصل کرامت انسان و اصل آخرت گرایی است. این سه اصل رابطه وسیعی با یکدیگر دارند. ایشان در برابراومانیسم و هیومانیسمِ غربی که انسان محوری را علیه خدا محوری مطرح می‌کند، ایستادند و فرمودند نظام اسلامی خدا محور است. امااین خدا محوری‌به روش مسیحیان قرون وسطی نیست که انسان را ذلیل کند. انسان کرامت دارد و خدا محوری با کرامت انسان جمع می‌شود. همچنین انقلاب اسلامی آخرت گرایی را مطرح کرد. اینکه تمام تلاش ما برای مصالح نظام اسلام و مسلمین است امادر راستای آخرت گرایی. ممکن است که عنصر مصلحت را در نظام‌های لیبرالی نیز ببینید. نظام اسلامی نیز از مصلحت سخن می‌گوید اما مصلحتی که در راستای آخرت گرایی و فلاح و رستگاری انسان است. لذا در انقلاب اسلامی خدا محوری با کرامت انسان جمع می‌شود.

اصل دیگر رابطه آخرت گرایی و توجه به مسائل دنیوی است. اگر خیابان یک شهری بخواهد توسعه پیدا کند، اسلام و حکومت اسلامی اجازه می‌دهد تا این مسجد راخراب کنند و مسجدی دیگر در همان محله ساخته شود.

اصل دیگر، فقر وجودیِ موجودات است. هیچ موجودی در این عالم نیست که ذره‌ای از خود استقلال داشته باشد و همه در قدرت لا یزال الهی قرار دارند. این تعبیر امام که «خرمشهر را خدا آزاد کرد» یک جمله عرفانی و حِکمیِ امام است. پس این رزمنده‌ها چه کاره بودند؟! هر کاری که آنها کردند فیض الهی بود، «یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد». وجود ما وجود ظلی است. اگر حقیقتی داریم جز فیض الهی چیزی نیستیم. یک لحظه اگر خداوند اراده کند همه نیست و نابود می‌شویم. در نظام‌های غربی منکر خدا نیستند. حتی علم مدرن هم منکر نیست. اما خدایی که در نظام‌های سیاسی غرب است، خدای ساعت ساز لاهوتی است. خلق کرده است و دیگر عالم،کار خود را انجام می‌دهد. اما خدایی که امام-رحمه الله علیه-در نظام اسلامی تعریف می‌کنند خدای خالق و مدبر، تکوینا و تشریعا است که لحظه به لحظه تدبیر می‌کند لذا «خرمشهر را خدا آزاد کرد». پس امام با این مبنای خدا محوری و فقر ماسوا الله نظام اسلامی را تاسیس کرد و پیش برد.

اصل دیگر، اصل جامعیت اسلام است. امام خمینی-رحمه الله علیه-اسلام را «جامع‌نگر» می‌دیدند نه «گزینش‌گر» و تلاش می‌کردند اسلام جامع را درحد امکانات پیاده کنند. هیچ وقت امام ادعا نکردند که ما می‌توانیم یک جامعه‌ی عدل مهدوی را پیاده کنیم و نسبت به ظهور حضرت ولی عصر -ارواحنا فداه - بی نیاز باشیم. امام فرمودند ما در حد توانمان زمینه سازی می‌کنیم. اگر ما نتوانستیم نظام جامع اسلامی را در جهان تحقق بدهیم، در ایران هم تحقق نبخشیم؟ وقتی می‌توانیم 50 درصد از اسلام را در ایران پیاده کنیم چرا این کار را نکنیم؟ اما اسلام دین جامعی است و درباب همه‌ی مسائل حرف برای گفتن دارد. از طرفی این به این معنا نیست که عقلانیت را تعطیل کنیم. جامعیت اسلام با عقلانیت قابل جمع است و می‌شود عقلانیت اسلامی.

اصل دیگر، بحث رئالیسم معرفتی است. انقلاب اسلامی ایران بر اساس یک رئالیسم معرفتی است نه ایده آلیسم معرفتی. امام شکاک و نسبی گرا نبودند. معتقد بودند عقل و وحی هردو حجت‌اند و ما با کمک این دو می‌توانیم واقعیت‌ها را بشناسیم. در حال حاضر اکثر فلاسفه‌ی غربی به خصوص در حوزه سیاست دچار نسبی گرایی هستند.حرفشان این است که اگر به گزاره‌ای رسیدیم، دیگر معلوم نیست که آن گذاره درست است یا غلط. کسی که دچار این نسبی گرایی باشد نمی تواند ایمان داشته باشد. عمل زاییده‌ی ایمان است و ایمان زاییده‌ی معرفت است و کسی که شکاک است، نمی تواند ایمان پیدا کند. انقلاب اسلامی ایران یک انقلاب رئالیستی است و می‌گوید ما ابزار شناخت داریم و می‌توانیم با شناخت ایمان بیاوریم و با ایمان عمل کنیم. برای نمونه عده ای شبهه ‌وارد می‌کنند که چرا باید به جنگ ادامه می‌دادیم؟ چرا بعد از عملیات بیت المقدس قطعنامه را امضا نکردیم؟ این ایجاد یک شکاکیت است تا بعد به واسطه این تردید ایمان و عمل را زیر سوال ببرند. تفکر رئالیستی اینگونه نیست. ما به دفاع معرفت داشتیم و بر اساس آن معرفت ایمان داشتیم و بر اساس آن ایمان عمل کردیم و ذره‌ای هم تردید نداریم.

در فرمایشات امام و رهبری، مرتب از اصل خدا محوری، کرامت انسان، خداگرایی، رابطه دنیا و آخرت و ... یاد می‌کنند.این اصول، انقلاب اسلامی را از انقلاب‌های دیگر دنیا جدا می‌کند.

مهمترین آرمان‌ها

مهمترین آرمان انقلاب اسلامی عدالت است. ما شیعیان معتقد به حسن و قبح ذاتی و عقلی هستیم. عدالت ذاتا حسن است و ظلم ذاتا قبیح است. امام-رحمه الله علیه- مساله عدالت گرایی را نه فقط در ایران، که در کل دنیا مطرح کردند. لذا اصل عدالت گرایی می‌گوید در برابر ظلمی که صهیونیست‌ها علیه فلسطینی‌ها دارند یا ظلمی که آمریکایی‌ها علیه مردم دنیا دارند، باید از حق مظلوم دفاع کنیم.

حتی حرمت همین مظلوم و مستضعف، از مفهوم عدالت است. بر اساس عدالت مستضعف ارزش پیدا می‌کند و با ارزش عدالت است که ارزش‌های دیگر شکل پیدا می‌کند. یک ارزش شهادت است. انسان اگر در راه تحقق عدالت کشته شد، شهید می‌شود. شهادت یکی از ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی است. آن کسی که شهید را به تمسخر می‌گیرد. آن کسی که ارزشی برای شهادت قائل نیست، آن فرد برای عدالت نیز ارزشی قائل نیست. امام بر اساس همین اصل عدالت، نهادسازی کردند و برای نمونه جهاد سازندگی را تأسیس کردند. جوان‌ها با انگیزه الهی به روستا‌ها می‌رفتند وخدمات سخت افزاری و نرم افزاری انجام می‌دادند. در اول انقلاب فقط 35 درصد از مردم باسواد بودند الان بیش از 90 درصد مردم باسوادند. در ایران منطقه‌ای وجودندارد که آب و برق نداشته باشد. اینهااز برکات انقلابی است که مبتنی بر همان آرمان‌هاست.

همچنین به جرأت می‌توان گفت همه‌ی پیشرفت‌هایی که انقلاب به آنها دست پیدا کرده است، توسط افرادی به ثمر رسیده است که به این آرمان‌ها پایبند بوده‌اند. یعنی افرادی که نخبه‌اند اما غرب زده‌اند،اصلا باور ندارند که ما می‌توانیم به خیلی از قله‌ها برسیم. تنها نخبه‌ای که ریشه‌ها و آرمان‌های انقلاب را دارد می‌تواند نو‌اندیش باشد و نظریات علمی را صنعتی کند. بعضی از این تولیدات که به ثمر رسیده اگر وارد صنعت شود، درآمد حاصل از آن چند برابر نفت است. این‌ها دستاوردهایی است که بر اساس همین ریشه‌ها و آرمان‌ها بدست آمده است.

دَه جریان

اما ده جریان هستند که در برابر این نظام، ریشه‌ها و آرمان‌ها ایستاده‌اند و با آن مقابله می‌کنند. یکی جریان سنتی سکولار-مانند انجمن حجتیه- دوم،جریان روشنفکری سکولار غرب زده. سوم، جریان اخباری گری که می‌گویند عقل، علم و آزمایشگاه و... باید تعطیل شودوفقط باید به قرآن و سنت رجوع کرد.جریان چهارم، جریان صوفی‌گری است که در حال تکثیر است. جریان پنجم، جریان معنویت‌های نوپدید سکولار. ششم، تفکر اومانیستی. هفتم، تفکر ماتریالیستی.جریان هشتم، جریان شکاکیت و نسبی‌گرایی است که هم در حوزه معرفت و هم در حوزه اخلاق فعال است. جریان نهم، جریان ابتذال اخلاقی که از طریق رمان، سینما، سایت‌های اینترنتی و... در حال فعالیت است. جریان دهم، جریان انحرافی و به اصطلاح جریان اصلاحات که درحال ایجاد انحراف در آرمان‌های انقلاب هستند.

نظام اسلامی، با رهبریِ امام و مقام معظم رهبری، مبتنی بر مبانی بینشی و منشی، باور‌ها و ارزش‌ها، ریشه‌ها و آرمان‌ها شکل گرفته و ادامه پیدا کرده است. این آرمان‌ها فقط علت حدوث انقلاب نبود، علت بقاء انقلاب نیز هست. با این همه تبلیغات منفی علیه نظام،باز هم انقلاب ما سیر صعودی دارد و برای شنیدن پیام انقلاب علاقه‌مندان زیادی وجود دارند. در 15 سال اخیر، ده‌ها فیلم علیه ایران ساخته شده است. اما باز دنیا علاقه‌مند است حرف ایران را بشنود. کلینتون گفته بود من در دوران وزارت خارجه‌ام، هیچ مساله‌ای به اندازه ایران اینقدر بر من فشار نیاورد. هر کاری علیه ایران می‌کردیم به نفع ایران تمام می‌شد. همین تحریمی که الان به مردم فشار می‌آورد، اینها همه از برکات نظام اسلامی است. این باعث می‌شود ظرفیت‌ها بروز پیدا کند و خود ایران همه چیز را تولید کند.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر