باید و نبایدهای کپی رایت

اگر یکی از این شرکت ها، اجازه تکثیر و کپی محصول خود را داده باشد، می توان این کار را انجام داد وگرنه این کار صحیح نیست. البته در این میان مراجعی نیز هستند که منع تکثیر نسخه اصلی را تنها در صورتی می دانند که خریدار ...

باید و نبایدهای کپی رایت

1. کپی برابر با اصل است.
هر چند ممکن است حکم شرعی نوع استفاده از محصولات گوناگون رایانه ای و رسانه ای مختلف باشد، اما همه این محصولات در یک مسئله مشترک هستند؛ «این که آیا می توان نسخه های اصلی را کپی کرد یا از نسخه های کپی و غیر اصل این قبیل محصولات نرم افزاری یا رسانه ای بهره برد»؟ به عبارت روشن تر حکم CD و DVDهای رایتی و غیر اورجینال که به وفور در هر کوی و برزنی به کمترین قیمت یافت می شود چیست؟ آیا می توان از این محصولات استفاده کرد و بی خیال تهیه نسخه اصل و پرداخت هزینه مالی آن شد؟
در این زمینه ابتدا باید دانست که بین فقها دربارة ابعاد این مسئله اختلاف نظراتی وجود دارد که همة انواع این محصولات اعم از نرم افزارهای سیستمی یا علمی و تفریحی و ... را شامل می شود. به علاوه از نظر فقهی، حکم کپی کردن نسخه های اصلی و خرید و استفاده از نسخه های غیر اصل نیز تفاوت دارد که به اختصار بیان می شود. در مسئله تکثیر و کپی نسخه های اصل، باید گفت شرکت های تولید این محصول لااقل، به سه بخش تقسیم می شوند:
1. شرکت های داخلی
2. شرکت های خارجی از کشورهای دشمن
3. شرکت های خارجی از کشورهای غیر دشمن
دربارة شرکت های داخلی در نظر بسیاری از فقها، این محصولات متعلق به همان شرکت یا شخص تولید کننده است و کم و کیف استفاده و تکثیر و توزیع آن بر اساس ضوابط همان شرکت یا شخص تولید کننده است. در نتیجه اگر یکی از این شرکت ها، اجازه تکثیر و کپی محصول خود را داده باشد، می توان این کار را انجام داد وگرنه این کار صحیح نیست.[1] البته در این میان مراجعی نیز هستند که منع تکثیر نسخه اصلی را تنها در صورتی می دانند که خریدار در هنگام خرید محصول اصلی با فروشنده (تولید کننده) شرط کرده باشد یا معامله بر این اساس انجام شده باشد که خریدار از این نسخه کپی برداری نکند، در غیر این صورت و بدون این شرط، حق کپی برداری و استفاده از نسخه غیر اصل برای خریدار محفوظ است.[2]

دربارة شرکت های داخلی در نظر بسیاری از فقها، این محصولات متعلق به همان شرکت یا شخص تولید کننده است و کم و کیف استفاده و تکثیر و توزیع آن بر اساس ضوابط همان شرکت یا شخص تولید کننده است.


2. با دوستان مروت، با دشمنان...
اگر یک نرم افزار یا محصول رسانه ای، مربوط به شرکت های خارجی باشد، بخشی از مراجع تفاوتی بین محصول این شرکت ها با تولیدکنندگان داخلی نمی بینند،[3] اما بخشی از مراجع به تفاوت در حکم بین دو نوع محصول قائل هستند؛ یعنی معتقدند در این وضعیت باید دید دقیقاً این شرکت مربوط به کدام کشور است؟ اگر از کشورهای غیرمسلمانی باشند که «کافر حربی» محسوب می شوند؛ یعنی کشورهایی که دشمنی آنها با کشور ما آشکار است مانند آمریکا و اسرائیل و انگلیس، طبق نظر برخی از مراجع، حقوق این شرکت ها هیچ ارزشی ندارد و می توان از این محصولات به هر صورت استفاده کرد.[4]
برخی از مراجع در همین شرکت ها هم بین دولت و ملت تفاوت هایی قائل اند و مثلاً تکلیف شرکت های خصوصی را جدا می دانند، یعنی اگر شرکتی خصوصی در آمریکا باشد که زیر مجموعه دولت محسوب نشود، حکم دولت و شرکت های خصوصی در سایر کشورهای «کافر غیرحربی» را دارد؛ یعنی کشورهای مختلف دنیا کافرند؛ اما دشمن رسمی ما محسوب نمی شوند و بین ما و آنها قراردادهای گوناگون بسته می شود؛ در نتیجه در صورت وجود قرارداد متقابل؛ باید تابع قرارداد عمل کنیم و بدون وجود قرارداد، استفاده از این محصولات اشکالی ندارد.[5] باید به این نکته هم توجه داشته باشید که در جواز یا عدم جواز تکثیر، فرقی بین نسخه اصل و کپی نیست و اگر این کار جایز نباشد، حتی تکثیر نسخه کپی و قفل شکسته نیز جایز نیست.[6]

3. انواع فیلم و نرم افزار با نازل ترین قیمت موجود است.
مسئله جدی تر، استفاده از نسخه های غیر اصل است؛ در این مسئله نیز برخی مراجع، خرید و استفاده ـ بدون تکثیر و کپی برداری ـ از نرم افزارها و محصولات غیر اصل را جایز می شمارند؛[7] زیرا ممنوعیت در این مسئله را تابع قرارداد با فروشنده در زمان خرید می دانند که بدون این قرارداد منعی از تکثیر و استفاده از نسخه غیر اصل وجود نخواهد داشت، ولی اکثر مراجع تقلید بنا بر احتیاط واجب یا فتوا استفاده از نسخه های غیر اصل را بدون اجازة تولیدکنندگان آن جایز نمی شمارند.[8]
با توضیحاتی که داده شد، تکلیف فروشگاه ها و مراکز تهیه و تکثیر این محصولات هم روشن می شود. در واقع اگر تکثیر و توزیع نسخه های غیر اصلی یک محصول رایانه ای اعم از فیلم و نرم افزار و... بر اساس ضوابطی که گفتیم صحیح نباشد، انجام این کار توسط مراکز تهیه و فروش محصولات رایانه ای و پولی که در قبال آن دریافت می کنند مشکل دار می شود؛ اما اگر بر اساس ضوابط نقل شده این عمل مجاز باشد، نه تنها استفاده از نسخه های غیر اصل؛ بلکه تکثیر و توزیع و گرفتن پول در برابر آن هم جایز خواهد بود.

اکثر مراجع تقلید بنا بر احتیاط واجب یا فتوا استفاده از نسخه های غیر اصل را بدون اجازة تولیدکنندگان آن جایز نمی شمارند.


در نهایت ذکر دو نکته ضروری است:
نخست، در ممنوعیت تکثیر این محصولات، طبق نظر اکثر مراجع فرقی بین تکثیر از نسخه اصلی یا کپی نیست و اگر این عمل مجاز نباشد در هر دو صورت نادرست خواهد بود. دوم، اگر انسان دقیقاً نداند که این محصول رایانه ای از نظر تولیدکنندگانش مجاز به دانلود یا تکثیر است یا خیر، طبق نظر برخی از مراجع استفاده از آنها یا دانلود آنها از سایت های متفرقه منعی ندارد؛[9] اما طبق نظر برخی دیگر از مراجع باید قبل از تکثیر و کپی، رضایت تولید کننده نسبت به این عمل احراز گردد.[10]
از آنچه ذکر شد این نکته قابل استنباط است که دربارة استفاده از محصولات رایانه ای اختلاف نظر شدیدی بین مراجع وجود دارد تا جایی که حکم تکثیر این محصولات با حکم استفاده از محصولات غیر اصل، همچنین حکم محصولات تولید شرکت های داخلی با شرکت های خارجی و حتی شرکت های خارجی از کشورهای دوست و دشمن با هم تفاوت هایی دارند. بر هر مسلمان باتقوایی لازم است قبل از اقدام به خریداری و مصرف این محصولات، ابتدا با تأمل و بررسی دقیق، تکلیف شرعی خود را بر اساس دیدگاه مرجع خود به دست آورده و سپس به استفاده از آن اقدام کند.

منبع: کتاب رهنما 108؛ رساله رایانه، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی


------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
[1]. آیت الله خامنه‌ای، اجوبةالاستفتائات، س1341 و1342؛ آیت الله مکارم، استفتائات؛ ج1، س1697 و 1624.
[2]. امام خمینی(ره)، تحرالوسیله، ج2، ص625 – 626 ؛ج2، خیارالشرط، مسئله2.
[3]. امام خمینی(ره)، همان، آیت الله تبریزی؛ صراط النجاة، ج5، س712.
[4].http://makarem.ir/Quetion/ViewQuestion.aspx? lid=0&mid=237&CatI
D=686&GID.
[5]. آیت الله خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، س1343.
[6].http :// tebyan.net/newmobile.aspx /flash /index .aspx? pid =150146.
[7]. امام خمینی(ره)، تحریرالوسیله؛ ج2، ص625 ـ 626؛ آیت الله تبریزی؛ صراط النجاة؛ ج5، س712.
[8]. آیت الله خامنه‌ای، اجوبة االستفتائات؛ س1341 و1342؛ آیت الله مکارم؛ استفتائات؛ ج1، س1697؛ آیت الله فاضل؛ جامع المسائل؛ ج1، س1419.
[9]. امام خمینی(ره)، تحریرالوسیله؛ ج2، ص625ـ 626؛ آیت الله تبریزی؛ صراط النجاة؛ ج5، س706.
[10]. آیت الله خامنه ای، اجوبة الاستفتائات؛ س1341و1342؛ آیت الله مکارم؛ استفتائات؛ ج1، س1624 و 1697.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر