جایزه دادن برای فعالیتی که شخص برای انجام دادن آن، انگیزه درونی دارد، انگیزه درونی را به بیرونی تبدیل می کند.

به فرزندانمان جایزه بدهیم یا نه؟

به فرزندانمان جایزه بدهیم یا نه؟

این پرسش همیشگی بسیاری از پدر و مادرهاست: به فرزندانمان جایزه بدهیم یا نه؟ در پاسخ به این پرسش، به پژوهش زیر توجه کنید:

پژوهشگران در سال 1973 میلادی آزمایشی جالب انجام دادند. سه گروه از کودکان پیش دبستانی را برگزیدند، به هر سه گروه، یک برگه کاغذ و مدادرنگی دادند و از آن ها خواستند نقاشی بکشند.

به گروه اول گفتند: «نقاشی بکشید تا جایزه بگیرید».

به گروه دوم بدون این که از قبل قولی داده باشند، پس از پایان نقاشی، جایزه دادند.

به گروه سوم، نه قولی دادند و نه جایزه ای.

هفته بعد دوباره به آن ها ابزار نقاشی دادند و به هر سه گروه تنها گفتند نقاشی بکشید.

به نظر شما، نقاشی کدام گروه نسبت به هفته اول افت کرده بود؟

پژوهشگران در واکاوی نقاشی ها دریافتند میزان نقاشی کشیدن گروه اول، کاهشی قابل ملاحظه پیدا کرده است؛ اما تفاوت چندانی میان گروه دوم و سوم ندیدند.

کودکان برای نقاشی کشیدن، انگیزه درونی دارند. جایزه، انگیزه بیرونی ایجاد می کند. بنابراین جایزه دادن برای فعالیتی که شخص برای انجام دادن آن، انگیزه درونی دارد، انگیزه درونی را به بیرونی تبدیل می کند. کودکان گروه اول بر خلاف دو گروه دیگر در هفته نخست با انتظار جایزه گرفتن نقاشی کشیدند؛ اما چون هفته دوم هیچ قولی برای جایزه به آن ها داده نشد، انگیزه ای برای نقاشی داشتند.

جایزه دادن برای فعالیتی که شخص برای انجام دادن آن، انگیزه درونی دارد، انگیزه درونی را به بیرونی تبدیل می کند

کیفیت نقاشی گروه دوم در هفته دوم نسبت به هفته نخست، چندان تغییر نکرده بود؛ بر این پایه می توان گفت آن چه باعث کاهش انگیزه درونی می شود، گرایش به پاداش گرفتن است، نه خود پاداش گرفتن.

با توجه به این پژوهش و پژوهش های مشابه، روان شناسان توصیه می کنند:

برای فعالیت های خود به خود کودک، پاداش قرار ندهید؛ برای نمونه، اگر فرزند خردسال معمولاً بدون تقاضای شما مشغول مرتب کردن اتاقش می شود، هیچ گاه به او قول دریافت جایزه ندهید.

بکوشید همواره پس از این که کودک، کاری انجام داد، او را با تحسین کلامی تقویت کنید. پژوهش ها نشان می دهد تحسین کردن سبب کاهش انگیزه درونی نمی شود. تنها پاداش های مادی (مانند خورکی و اسباب بازی) انگیزه درونی را کاهش داده، سبب ایجاد انگیزه بیرونی می شود.

5e3a837088fa7.jpg

اگر احساس کردید لازم است فعالیت خود به خود کودک را با پاداش دادن تقویت کنید، از پاداش غیرمنتظره استفاده کنید؛ برای نمونه، فرض کنیم کودک گاهی اوقات با علاقه شخصی، کنار شما نماز می خواند و شما می خواهید این کار را بیشتر انجام دهد. در این جا بهتر است بدون ایجاد انتظار قبلی، بلافاصله پس از پایان نماز، به او پاداشی مادی داده شود. از پاداش غیرمنتظره نیز خیلی استفاده نکنید؛ زیرا کم کم گرایش به پاداش گرفتن در کودک فعال می شود. در مثال نماز خواندن، می توان گاهی پاداش غیرمنتظره داد.

بکوشید همواره پس از این که کودک، کاری انجام داد، او را یا تحسین کلامی تقویت کنید

هنگامی از پاداش های مادی استفاده کنید که رفتار مورد نظرتان انجام نمی شود؛ برای نمونه، به کودکی که هیچ گاه اسباب بازی هایش را به کودکان دیگر نمی دهد، می توانید جایزه ای بدهید. پاداش های مادی، زود و آسان انگیزه ایجاد می کنند؛ البته پس از شکل گیری رفتار مورد نظر، به مرور پاداش ها حذف می شوند.

در مجموع، مشوق های مادی غیرمنتظره، بهترین نوع پاداش هستند؛ اما بر اساس کیفیت و میزان انجام رفتار، می توان از هریک از سه نوع مشوق دیگر نیز استفاده کرد (جدول زیر).

انواع مشوق ها بر اساس مادی بودن وایجاد انتظار

مادی مورد انتظار

غیرمادی مورد انتظار

مادی غیرمنتظره

غیرمادی غیرمنتظره

منبع: نشریه خانه خوبان (118) مبین صالحی


مطالب مرتبط