تجلّی فریضه امر به معروف و نهی از منکر در حماسه عاشورا (فصلنامه فرهنگی اجتماعی ژرفای آفتاب - رضا وطن دوست)

تجلّی فریضه امر به معروف و نهی از منکر در حماسه عاشورا
۲۷ فروردین ۱۳۹۶ 367 16 KB 75 0

تجلّی فریضه امر به معروف و نهی از منکر در حماسه عاشورا

تجلّی فریضه امر به معروف و نهی از منکر در حماسه عاشورا

(فصلنامه فرهنگی اجتماعی ژرفای آفتاب - رضا وطن دوست)

چکیده

این نوشته که با عنوان «تجلّی فریضة امر به معروف در حماسة عاشورا» سامان یافته است، پس از بیان اهمیّت عقلانی و وحیانی فریضة امر به معروف و نهی از منکر، کوشیده است تا بروز و ظهور این فریضه در گفتار و رفتار امام حسین علیه السلام را به نمایش گذارد.

واژگان کلیدی: امر به معروف، نهی از منکر، عاشورا، امام حسین علیه السلام

مقدمه

امر به معروف و نهی از منکر در فرهنگ متعالی اسلام، از جایگاه و اهمیتی بالا برخوردار است، زیرا این فریضه، وسیله ای است راهگشا و راهی نویدبخش است که هم به بقاء و تعالی مکتب می انجامد و هم عطری دل انگیز را که حاکی از سعادت و سلامت فرد و جامعه است، در فضای زندگی بشر می پراکند؛ درست به همین دلیل است که این فریضه، در قرآن و سیرة عملی و منطقی پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام جلوه ای خاص یافته است، نهضت خونین عاشورا از جمله عرصه هایی است که این فریضه در آن بیش از هر چیز دیگری ظهور و بروز پیدا کرده است، این نوشته در صدد آن است که گوشه ای از تجلّی این فریضه در فرهنگ عاشورا را به نمایش بگذارد.


1. جایگاه و اهمیت امر به معروف و نهی از منکر
فریضة امر به معروف و نهی از منکر از جمله فروعات اسلامی است که هم ضرورت عقلانی دارد و هم از جایگاه ویژة وحیانی برخوردار است، از اینرو پیش از هر چیز دیگری، نگاهی گذرا به ضرورت عقلانی و وحیانی این فریضه امری شایسته و بایسته است.


1-1. اهمیّت و ضرورت عقلانی
انسان موجودی اجتماعی است و در فرآیند زندگی اجتماعی سرنوشت هر کسی با سرنوشت دیگران گره خورده است، از اینرو بی توجّهی به رفتار دیگران، نوعی بی اعتنائی به سرنوشت خویش است، چرا که اگر فساد و آلودگی فراگیر شود و جامعه را به ورطه تباهی سوق دهد، او نیز از این خطر مصون نمانده و آتش فساد، دامنش را خواهد گرفت.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در اشاره به ضرورت عقلانی این فریضه، جامعه را به منزلة یک کشتی دانسته است که تمامی سرنشینان آن، از سرنوشتی واحد و مشترک برخوردارند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در اشاره به ضرورت عقلانی این فریضه، جامعه را به منزلة یک کشتی دانسته است که تمامی سرنشینان آن، از سرنوشتی واحد و مشترک برخوردارند، چرا که اگر فردی خطاکار، کشتی را سوراخ کرده و آب در آن نفوذ کند و غرق شود، نه تنها آن فرد خطاکار که دیگر سرنشینان کشتی نیز غرق خواهند شد. (ابوالفتح رازی، روض الجنان، ج 4، ص 482)


1- 2 .اهمیّت و ضرورت وحیانی

از مهم‌ترین و سرآمدترین واجبات در میان فروعات اسلامی، فریضة امر به معروف و نهی از منکر است. آیات روشنگر قرآن از یکسو و روایات متواتر و معتبر از دیگر سو، این مطلب را بیان کرده و هر نوع تردیدی را در این باره برطرف می کنند.

آیات قرآن که به طور مستقیم و غیرمستقیم بر ضرورت امر به معروف و نهی از منکر دلالت دارند بسیارند، از جمله این آیات می توان به این دو آیه اشاره کرد:

- ولتکن منکم أمّة یدعون إلی الخیر یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون؛ باید که از شما، امّتی شکل بگیرد که به سوی نیکی دعوت کنند، به کارهای شایسته فراخوانند و از زشتی ها باز دارند. (آل عمران: 104)

- کنتم خیر أمة أخرجت للنّاس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و تؤمنون بالله؛ شما بهترین امّتی هستید که برای مردم پدید آمده اید، به کار پسندیده فرمان می دهید و از کارهای ناپسند باز می دارید و به خدا ایمان دارید. (آل عمران:110)

با نگاهی گذرا به گفتار و رفتار پیشوایان معصوم علیه السلام روشن می گردد که آنان در دو بعد علمی و عملی، بر فعال کردن فریضة امر به معروف و نهی از منکر تلاش و تأکید بسیار داشتند. در بعد علمی پیشوایان ما با تبیین جایگاه و اهمیّت امر به معروف و نهی از منکر و نیز بیان ضوابط و شرائط آن، از خود گنجینه ای ارزشمند به جای گذاشتند؛ این روایات که متواتر، معتبر و مشتمل بر تأکیدات بسیار است در دو گروه قابل دسته بندی و ارائه است: گروه نخست، آن روایاتی است که بر اصل وجوب، اهمیّت و ضرورت این فریضه دلالت دارند و گروه دوّم، آن دسته از روایاتی است که مشتمل بر هشدار در کوتاهی از انجام این فریضه می باشد.

با نگاهی گذرا به گفتار و رفتار پیشوایان معصوم علیه السلام روشن می گردد که آنان در دو بعد علمی و عملی، بر فعال کردن فریضة امر به معروف و نهی از منکر تلاش و تأکید بسیار داشتند.

از روایات گروه نخست به دو حدیث بسنده می شود :

- حدیث اوّل از سخنان امام علی علیه السلام است که در عظمت فریضة امر به معروف و نهی از منکر فرمود: و ما أعمال البرّ کلّها و الجهاد فی سبیل الله عند الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر إلّا کنفثة فی بحر لجی؛ تمام کارهای نیکو و جهاد در راه خدا نزد امر به معروف و نهی از منکر چونان آب دهان بر دریای پهناور است. (نهج البلاغه، شرح و ترجمة فیض الاسلام، حکمت 366، ص 1264)

- حدیث دوّم از سخنان امام محمد باقر علیه السلام است که فرمود: إن الامر بالمعروف و النهی عن المنکر فریضة عظیمة بها تقام الفرائض؛ امر به معروف و نهی از منکر فریضه ای بزرگ است که در پرتو آن، سایر واجب ها اجرا می گردد. (شیخ طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، تهذیب الاحکام، ج6، ص 181)

اما گروه دوّم؛ این گروه نیز مشتمل بر روایاتی معتبر برخوردار از تواتر معنوی است که در خصوص کوتاهی در انجام فریضة امر به معروف و نهی از منکر هشدارهایی کوبنده داده است که تنها به دو حدیث بسنده می شود.

- حدیث نخست سخنی از سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله است که فرمود: ویل لقوم لایدینون الله بالامر بالمعروف و النهی عن المنکر؛ وای به حال مردی که با امر به معروف و نهی از منکر دین خدا را بر نمی گزینند. (شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج6، ص 176)

- حدیث دوّم از سخنان امام علی علیه السلام است که فرمود: فإن الله سبحانه لم یلعن القرن الماضی بین أیدیکم إلا لترکهم الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فلعن الله السفاء لرکوب المعاصی و الحکماء لترک المتناهی؛ خداوند متعال، پیشینیان را از رحمت خود دور نساخت مگر به این دلیل که امر به معروف و نهی از منکر را ترک کردند، خداوند سفیهان را به خاطر گناه و دیگران را به سبب ترک نهی از منکر از رحمتش دور ساخت. (نهج البلاغه، خ 234، ص 808)

از احادیث یاد شده و دیگر احادیث مشابه که پراکندگی و مرگ جوامع را معلول کوتاهی در انجام این فریضه دانسته است، می توان این نتیجه را گرفت که امر به معروف و نهی از منکر اصلی مهم است که بقاء اسلام و عزت مسلمانان را تضمین می کند، چرا که کوتاهی در انجام این فریضه، نشان از ضعف ایمان است و سبب دوری از رحمت خدا و محرومیت از برکات الهی می شود و هر جامعه ای که از رحمت و برکت خدا محروم باشد شایستة عزت و بقا نیست.

امر به معروف و نهی از منکر اصلی مهم است که بقاء اسلام و عزت مسلمانان را تضمین می کند


در بعد عملی نیز پیشوایان معصوم علیه السلام افزون بر تحلیل و تبیین جایگاه فریضة امر به معروف و نهی از منکر، در رفتار و سیرة عملی خود نیز اهتمام زیادی به این فریضه داشته اند، آنچه در زیارتنامة ائمه (علیهم السلام) مانندِ زیارت جامعه آمده است، گویای این مطلب است و ما همگی به این واقعیت گواهی می دهیم که آنان نماز برپا می داشتند، به معروف ها امر می کردند و از منکرها باز می داشتند.

در اینجا سزاوار است به چند مورد که نشان از اهتمام امام به بُعد عملی این فریضه است، اشاره گردد:

- امامان معصوم علیه السلام نه تنها در حدّ توان، به معروف ها امر می کردند و از منکرها باز می داشتند، بلکه حرکت هایی را که به منظور انجام این فریضه صورت می گرفت نیز تأیید می کردند؛ قیام زید بن علی علیه السلام از جملة این قیامها بود که مورد تأیید امام باقر علیه السلام (محمد بن علی ابن بابویه قمی (شیخ صدوق)، الامالی، ص 415)، و امام صادق علیه السلام (عبدالله مامقانی، تنقیح المقال، ج1، ص 469) بود. یکی دیگر از این حرکت ها، حرکت یکی از نوادگان امام مجتبی علیه السلام معروف به شهید فخ است که مورد تأیید امام کاظم علیه السلام بود. آن حضرت دربارة آن شهید فرمود: إنّا لله و إنّا إلیه راجعون مضی و الله مسلماً صالحاً صواماً قواماً آمراً بالمعروف ناهیاً عن المنکر؛ ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم، به خدا سوگند او در حالی از دنیا رفت که مسلمان، صالح، روزه دار، نماز شب خوان، آمر به معروف و ناهی از منکر بود. (ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص 302)

- نیک روشن است آنچه به تبعید ابوذر انجامید فریاد او علیه منکرها بود. (محمدباقر مجلسی، ج 12، ص 417) او با آنکه مورد خشم دستگاه خلافت واقع شد و به رغم آن که تهدید کرده و اعلام کرده بودند کسی حق بدرقه و مشایعت او را ندارد، امام علی علیه السلام، با فرزندانش به مشایعت او شتافت. (نهج البلاغه، پیشین، خ 130، ص 403)

- موقعیت مبارزة مستقیم به شکل نبرد مسلحانه، در طول 250 سال امامت تنها برای امام علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام پیش آمد و جالب این است که در هر دو مورد، امر به معروف و نهی از منکر، اصلی ترین عامل مبارزه در این نبرد بود. (عبدالحسین امینی، الغدیر، ج 10، ص 47؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 2، ص 208)


2.تجلی فریضة امر به معروف و نهی از منکر در نهضت عاشورا :
عاشورا حادثه ای بزرگ است که در تاریخ بشریت اتفاق افتاد، بی گمان این حادثه مانند هر حادثه ای دیگر معلول عواملی چند است (مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج 17، ص 198 -209). یکی از این عوامل که بیشترین تأثیر در شکل گیری این نهضت داشت، فریضة امر به معروف و نهی از منکر است. گفتار و رفتار امام حسین علیه السلام در طول نهضت عاشورا گویای این مطلب است.

2-1. تجلی امر به معروف و نهی از منکر در گفتار امام حسین علیه السلام

تاریخ نشان می دهد که زمان معاویه زمانی مناسب برای قیام علیه بیدادگری دستگاه خلافت اموی نبود، صلح و سکوت امام حسن علیه السلام و سکوت نه سال اوّل از ده سال امامت امام حسین علیه السلام، دلیل روشن بر این مطلب است. هرچند آن حضرت در زمان قدرت معاویه روش و منش برادرش امام حسن علیه السلام را در پیش گرفت اما قرائن و شواهد حاکی از این بود که آن امام، خود را برای نهضتی بزرگ و بر پایة امر به معروف و نهی از منکر آماده می کرد. این مطلب را با مراجعه به سخنان او می توان فهمید که همواره در طول دوران امامت خود، در اشاره به ضرورت قیام علیه هر نوع بیدادگری به این فریضه استناد می کرد. تاریخ عاشورا و منابع موجود در این باره حاکی از تجلی این فریضه در سخنان آن حضرت است. مواردی که در زیر می آید نمونه‌هایی از سخنان آن حضرت در این باره است:

خداوندا این قبر پیامبر تو محمد است و من فرزند دختر او هستم، برای من امری که خود می دانی پیش آمده است، خدایا من معروف و ارزشها را دوست دارم و منکر و زشتی‌ها را دشمن، . . .

- امام حسین علیه السلام که از همان آغاز، انگیزة خود را مبارزة علیه فساد و بیدادگری دستگاه اموی اعلام کرده بود، آنگاه که برای وداع، به نزد قبر جدّش رسول خدا صلی الله علیه و آله رفت، پس از فراغت از زیارت و نماز فرمود: اللهم هذا قبر نبیّک محمد و أنا ابن بنت نبیّک و قد حضرنی من الأمر ما قد علمتَ، اللهم إنی أحبُّ المعروفَ و اُنکِرَ و أنا أسألکَ یا ذا الجلال و الأکرام بحقّ القبر و مَن فیه إلّا اخترتَ لی ما هو لک رضی و لرسولک رضی؛ خداوندا این قبر پیامبر تو محمد است و من فرزند دختر او هستم، برای من امری که خود می دانی پیش آمده است، خدایا من معروف و ارزشها را دوست دارم و منکر و زشتی‌ها را دشمن، و از تو ای صاحب جلال و کرامت، به حق این قبر و کسی که در آن آرمیده است می خواهم برای من راهی برگزینی که رضایت تو و رسولت در آن باشد. (عبدالله بحرانی، العوالم، ص 177)

- هرچند برای نهضت امام حسین علیه السلام سه عامل مانند فرار از بیعت با یزید، قبول دعوت کوفیان و انجام امر به معروف و نهی از منکر ذکر نموده اند ولی آن حضرت در وصیت نامة خود به برادرش محمد بن حنفیه، بی آنکه به دیگر عوامل نهضت اشاره کند، تنها روی فریضة امر به معروف و نهی از منکر انگشت گذاشت و در تأکید بر این موضوع فرمود: أنّی لم أخرُج أشِراً و لا بطِراً و لا مفسداً و لا ظالماً و إنّما خرجتُ لِطلب الإصلاح فی أمة جدّی و اریدُ أن امرَ بالمعروف و أنهی عن المنکر؛ قیام من، نه از روی خودخواهی، و نه خوشگذرانی و برای فساد و ستمگری است بلکه برای مصلحت خواهی در امت جدم رسول خداست و من می خواهم که به معروف ها امر و از منکرها نهی کنم. (عبدالله بحرانی، العوالم، ص 179؛ محمدباقر مجلسی، ج 44، ص 329)

قیام من، نه از روی خودخواهی، و نه خوشگذرانی و برای فساد و ستمگری است بلکه برای مصلحت خواهی در امت جدم رسول خداست و من می خواهم که به معروف ها امر و از منکرها نهی کنم.

- امام حسین علیه السلام آنگاه که در مراسم حج در عرفات، از سوء قصد مأموران یزید به جان خود آگاه شد، پیش از خارج شدن از احرام و قبل از ترک عرفات، صحابة خود و حاجیان را در دامنة جبل الرحمه گِرد آورد و در ایراد خطبه ای تکان دهنده و بیدارگرانه، از اوضاع جاری و مفاسد موجود ابراز نارضایتی کرد و با الهام از سخنان پدرش در خطبة 131 نهج البلاغه فرمود: اللهم إنّک تعلم أنّه لم یکن ما کان منّا تنافساً فی سلطان و لا التماساً مِن فضولِ الحُطّام و لکم لنُریَ المعالم من دینک و یَأمَن المظلومون مِن عبادِک و یَعمل بفرائضِک و سنّتک و أحکامّک؛ خدایا تو نیک می‌دانی که تلاشمان، نه برای رقابت در حکومت و سلطنت و نه برای دستیابی به فزونی امکانات است، بلکه می خواهیم اصول و ارزش های دینت را زنده کرده و رواج دهیم و در مملکت تو اصلاح پدید آوریم تا بندگان ستمدیده ات امنیت یابند و به احکام و قوانین تو عمل شود. (حسین بن علی بن شعبة حرانی، تحف العقول عن آل الرسول، ص 239)

- امام حسین علیه السلام پس از ورود به خاک عراق و ملاقات با سپاه کوفه که می خواستند او را دست بسته به کوفه برده و به دارالعماره تحویل دهند، به نقل از جدّ گرامیش رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: أیّها النّاس مَن رأی سلطاناً جائراً مستحلاً لحرامِ الله ناکثاً لعهدِ الله مخالفاً لسنة رسول الله یعمل فی عباد الله بالإثم و العدوان فلم یغیّر علیه بفعلِ و لا قولِ، کان حقّاً علی الله أن یُدخِله مدخله؛ ای مردم! هرکس حاکمی ستمکار را ببیند که حرام خدا را حلال کرده و پیمان خدا را می شکند، سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله را نادیده گرفته و در میان مردم به گناه و دشمنی دامن می زند و در عین حال، با رفتار و گفتارش وی را از این کار باز ندارد، جا دارد خدا او را با آن حاکم ستمکار همنشین گرداند.

آن حضرت در ادامة سخنانش، حکّام اموی را از مصادیق این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله معرفی کرده و فرمود: ألا و أنّ هؤلاء قد لزموا طاعة الشیطان و ترکوا طاعة الرحمان و إظهروا الفسادَ و عطّلوا الحدودَ و استأثروا بالفئ و أحلّوا حرامَ الله و حرّموا حلالَه و أنا أحق ممّن غیری؛ بدانید که آنان به اطاعت شیطان روی آورده و از اطاعت خدای رحمان سر باز زده اند، فساد را آشکار کرده و حدود الهی را به فراموشی سپرده اند، آنان زیاده خواهند که بیت المال مسلمانان را به خود اختصاص داده، حلال خدا را حرام و حرام او را حلال کرده اند، و من در مبارزة با این ستمکاران از همه سزاوارترم. (محمدباقر مجلسی، ج 44، ص 382)

- آنگاه که کاروان امام حسین علیه السلام به همراه سپاه کوفه به منزل ذیحسم رسید، بار دیگر در حضور همراهان خود و سپاه کوفه، پس از حمد و ستایش آفریدگار و هشدار به کوتاهی و فریبندگی دنیا فرمود: ألا ترون أنّ الحق لا یعمل به و أنّ الباطل لا یتناهی عنه لیرغب المؤمن فی لقاء الله فإنّی لا اری الموت إلّا سعادةً و لا الحیاة مع الظالمین إلا برما؛ آیا نمی بینید که نه به حق عمل می شود و نه از باطل جلوگیری می گردد، این موجب می شود تا مؤمنان به ایمان به خدا و ملاقات با او رغبت پیدا نکنند، من مرگ را جز سعادت نمی بینم و زندگی با ستمکاران را جز خواری نمی دانم. (همان، 192)

آیا نمی بینید که نه به حق عمل می شود و نه از باطل جلوگیری می گردد، این موجب می شود تا مؤمنان به ایمان به خدا و ملاقات با او رغبت پیدا نکنند، من مرگ را جز سعادت نمی بینم و زندگی با ستمکاران را جز خواری نمی دانم.

بدین سان روشن است که مکتب امام حسین علیه السلام، تنها مکتب گریه و بر سر و سینه کوبیدن نیست که مکتب «اشهد أنّک قد أمرتَ بالمعروف و نهیتَ عن المنکر» است و تجلّی بخش روش و منشی درست همچون «جاهدتَ فی الله حقّ جهاده و صبرتَ علی الأذی فی جنبه حتی أتاک الیقین» (محمد بن مکی عاملی (شهید اوّل)، کتاب المزار، ص 192) می باشد.

2-2. تجلّی امر به معروف و نهی از منکر در رفتار امام حسین علیه السلام

نه تنها امر به معروف و نهی از منکر، در گفتار امام حسین علیه السلام که در رفتار او نیز جلوه ای خاص یافته است، موارد زیر نمونه هایی از تجلّی این فریضه در رفتار آن امام عزیز است:

- همانطور که یادآور شدیم در طول دوران امامت، موقعیت مبارزة مسلحانه علیه تباهی ها و بی بند و باری ها تنها برای امام علی علیه السلام و فرزندش امام حسین علیه السلام پیش آمد و در هر دو مورد، فریضة امر به معروف و نهی از منکر، اصلی ترین عامل مبارزه در این نبرد بود. امام حسین علیه السلام که در فرهنگ عزتمند اسلام رشد کرده بود و در کلاس رشادت و شهادت پدر، راه پاسداری از کیان اسلامی را آموخته بود، در پاسداری از اسلام و روش های الهی و در مبارزه علیه زشتی ها تا آنجا پیش رفت که با خون مطهر و رنگین خود و خونِ فرزندانش، درخت سبز اسلام را آبیاری کرد.

- آنگاه که محمد حنفیه و ابوبکر بن حارث، برای حفظ جان امام حسین علیه السلام و همراهانش، آن حضرت را از رفتن به کوفه باز داشتند و خاطرات تلخ برخورد مردم آن سامان با امام علی علیه السلام و امام حسن علیه السلام را به یاد آوردند، امام حسین علیه السلام که همواره در اندیشة حفظ ارزش ها بود در پاسخ آنها فرمود: اگر من در عراق شهید گردم بهتر از مکه است، چرا که اگر در مکه بمانم در آنجا به شهادت رسم حرمت مکه و خانة خدا از میان می رود.

- امام حسین علیه السلام در یکی از خطبه هایش که در برابر سپاه کوفه ایراد می کرد به استناد آیة «إِنَّ الَّذِینَ یُبَایِعُونَکَ إِنَّمَا یُبَایِعُونَ اللَّهَ یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ فَمَن نَّکَثَ فَإِنَّمَا یَنکُثُ عَلَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عَاهَدَ عَلَیْهُ اللَّهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْرًا عَظِیمًا» (فتح: 10) بیعت و پیمانی را که کوفیان با ارسال نامه های دعوت، با آن حضرت بسته بودند یادآور شد و فرمود: فراموش نکنید، این شما بودید که مرا به این دیار دعوت کردید و اکنون لازم است به پیمان خود وفادار باشید، و آنان را از نقض پیمان که گناه و منکری بزرگ است برحذر داشت.

آنگاه که برای امام حسین علیه السلام معلوم شد، در سرزمین کربلا کشته می شود و . . . حدود چهار میل در چهار میل به شصت هزار درهم خریداری کرد و مشروط بر آن که اهالی آن سرزمین، در آینده، مسافران و زائران آن حضرت را راهنمائی کنند به آنان بخشید.

- در روز عاشورا آنگاه که ظهر شد و گاه نماز فرا رسید، امام حسین علیه السلام توسط حبیب بن مظاهر، به عمر سعد پیام داد اگر ممکن است به دلیل ادای فریضة نماز، آتش بس اعلام کرده و از تیراندازی دست بردارید تا این امکان فراهم شود که اگر او بخواهد با لشکریانش و امام حسین علیه السلام با یارانش فریضة ظهر به جای آورند. با آنکه عمر سعد پیشنهاد آن امام عزیز را مبنی بر توقف کوتاه جنگ رد کرد، آن حضرت و یارانش توانستند در زیر رگبار تیرهای دشمن با تقدیم دو سرباز فداکار، آخرین نماز خود را در اوّل وقت و در قالب جماعت برپا کنند. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ص 334)

- آنگاه که برای امام حسین علیه السلام معلوم شد، در سرزمین کربلا کشته می شود و در همان جا مدفون خواهد گشت، ساکنان سرزمین کربلا را احضار کرد و حدود چهار میل در چهار میل (چیزی بیش از یک فرسخ) به شصت هزار درهم خریداری کرد و مشروط بر آن که اهالی آن سرزمین، در آینده، مسافران و زائران آن حضرت را راهنمائی کنند به آنان بخشید. (نک: مجمع البحرین، ماده حرم)

جمع بندی و نتیجه گیری

بی تردید رخداد عاشورا حماسه ای بزرگ و بی نظیر است که در تاریخ بشریت موجی بزرگ ایجاد نمود و هر آزاده آزاداندیشی را با ارزش های الهی و مفهوم حیات هدفدار آشنا ساخت و امام حسین علیه السلام که سردار این رخداد بود، با قیام خود، به حق گویی و حق گرایی، ایثار و شجاعت، مردانگی و غیرت، حفظ کرامت انسان و نفی سلطة ستمگران، مفهومی تازه بخشید.

یکی از خصلت ها و ارزش هایی که در حماسة بزرگ کربلا بیش از هر چیز دیگری مشهود و ملموس و قابل توجّه است، فریضة بزرگ امر به معروف و نهی از منکر است که در این حماسه تبلوری خاص یافت، امام حسین علیه السلام بر اساس رسالتی که بر عهده داشت، با گفتار و رفتار خردمندانة خود، این فریضه را تفسیر نمود و به آن ارزشی مضاعف بخشید.

فهرست منابع:

ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه

ابن بابویه قمی، محمد بن علی، الامالی

ابن شعبة حرانی، حسین بن علی، تحف العقول عن آل الرسول

اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبین

امینی، عبدالحسین الغدیر

بحرانی، عبدالله، العوالم

رازی، ابوالفتوح، روض الجنان

شیخ طوسی، محمد بن حسن (شیخ طوسی)، تهذیب الاحکام

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک

عاملی، محمد بن مکی (شهید اوّل)، کتاب المزار

مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال

مطهری، مرتضی مجموعه آثار


مطالب مرتبط