انسان با تقوا سعى می کند به حرام نزدیک نشود و از سوی دیگر در جایی که خداوند دوست دارد در آنجا حاضر باشد.

تقوا از نگاه امام صادق عليه السلام

تقوا از نگاه امام صادق عليه السلام

امام صادق عليه السلام در توصيف تقوا فرمودند: «تقوا آن است آنجا كه خدا بايد تو را ببيند، ببيند و آنجا كه نهى كرده تو را نبيند».[1]

از این فرمایش امام صادق علیه السلام فهمیده می شود که انسان باید همواره خدا را ناظر اعمال خويش بداند و حضور او را در زندگيش لمس كند، كه اگر انسانها اين احساس را داشته باشند به سراغ گناه نمى‏روند.

توجه به اينكه عالم، محضر خداست، اثرات تربيتى فراوانى دارد. اگر انسانها به راستى باور داشته باشند كه خداوند به سخنان آشكار و نهان و همه حركات و سكنات و همواره بر كردار و گفتار آنان ناظر و آگاه است، دگرگونى عميقى در روح، فكر گفتار و كردار آنها پديد مى ‏آيد. تمام گناه ها، ظلم ها و تجاوزهايى كه از بشر سر مى‏ زند براى اين است كه خود را در محضر خدا ندانسته، او را ناظر بر اعمال خود نمى‏ داند.[2]

می گویند عبداللَّه بن عمر از بيابانى عبور مى ‏كرد، به چوپانى رسيد، از او پرسيد: گوسفندى كه آماده ذبح باشد در اختيار دارى؟ گفت: اجازه اين كار را ندارم، مالك آن چنين اجازه‏ اى به من نداده است. عبداللَّه گفت: مگر مالك گوسفندان اينجاست تا ببيند تو چه مى‏ كنى؟ علاوه بر اين، به او بگو گرگ آن گوسفند را خورد. چوپان از اين سخن منقلب شد و گفت: «پس خدا كجاست؟».[3]

چوپان با اینکه می دانست مالك گوسفندان اينجا نيست، اما خداوند حاضر و ناظر است و همه اعمال و كردار ما را مى ‏بيند و من چگونه در محضر خداوند معصيت كنم.

پس رمز آلوده نشدن به گناهان و حركت در مسير بندگى خدا اين است كه خدا را ناظر بر تمام كارها بدانيم. در دعاى عرفه امام حسين عليه السلام مى ‏خوانيم: «عَمِيَتْ عَيْنٌ لا تَراكَ عَلَيْها رَقيباً»- كور باد چشمى كه ترا نگهبان خود نبيند.

فرمایش امام صادق علیه السلام همچنین اشاره به «مرزهاى الهى» دارد مرز ميان حلال و حرام، مرز ميان ممنوع و مجاز، قرآن در باره مرزهای الهی مى‏ فرماید: «تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها»[5] به آن نزديك نشويد! چرا كه نزديك شدن به مرز، وسوسه ‏انگيز است و گاه سبب مى ‏شود كه بر اثر طغيان شهوات يا گرفتار شدن به اشتباه، انسان از آن بگذرد؛ به همين دليل در بعضى از قوانين اسلامى، گام نهادن در مناطقى كه موجب لغزش انسان به گناه است، نهى شده است، مانند: شركت در مجلس‏ گناه‏، هر چند خود، آلوده آن گناه نباشد، يا خلوت كردن با زن بيگانه در محلّ خلوت، رفتن به مكانهايى كه باعث وهن شخصيّت انسان مى ‏شود، ترك مجالسى كه در آن شراب و قمار وجود دارد و مانند آن که انسان باید سعی کند حريم منطقه ممنوعه را نگه دارد.

امام باقر علیه السلام می فرمایند: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ای مردم حلال من حلال است تا روز قيامت و حرام من حرام است تا روز قيامت، آگاه باشید خداوند هر دو را در قرآن بيان كرده و من هم در روش و سنتم بيان كردم و ميان اين دو شبهه باشد از شيطان و بدعتها پس از من، هر كه آنها را وانهد هم امر دينش خوبست و هم مردانگى و آبرويش بجاست و هر كه به آنها آلوده و داخل شود و از آنها پيروى كند چون كسى باشد كه گوسفندش را نزديك غرقگاه بچراند و هر كسی چنين كند نفسش او را بكشاند تا آنها را در غرقگاه بچراند. آگاه باشید هر پادشاهى غرقگاهى دارد و غرقگاه خداوند، محرمات اوست خود را از غرقگاه خدا و محرماتش بركنار داريد».[6]

افرادى كه پايبند اصول تقوا و پرهيزگارى هستند، نه تنها مرتكب محرمات نمى‏ شوند، بلكه سعى دارند به نزديكى حرام نيز گام ننهند و از سوی دیگر در جایی که خداوند دوست دارد بنده اش را ببیند در آنجا حاضر باشد و واجبات الهی را بجا آورد.

مهدی سیدمرادی

پی نوشت ها:

[1] عدة الداعي و نجاح الساعي، ابن فهد حلى، به تحقیق احمد موحدى قمى، دارالكتب الإسلامي‏، 1407ق، ص 303.

[2] تعاليم قرآن، جمعى از نويسندگان‏، نمايندگي ولي فقيه در سپاه‏، تهران‏، 1383ش، ج‏ ‏6، ص 105.

[3] أسد الغابة فى معرفة الصحابة، عزالدين بن الأثير على بن محمد الجزرى، دار الفكر، بيروت، 1409ق، ج 3، ص 237.

[4] بقره، 187

[5] کنز الفوائد، كراجكى، محمد بن على‏، به تحقیق عبدالله‏ نعمة، دارالذخائر، قم‏، 1410ق‏، ج ‏1، ص 352.


مطالب مرتبط