تمدن نوین اسلامی، تمدن مهدوی

تمدن اسلامی ، بستر سعادت و تکامل بشر تمدن نوین اسلامی، تمدن مهدوی

تمدن نوین اسلامی، تمدن مهدوی

تمدن اسلامی ، بستر سعادت و تکامل بشر


تمدن نوین اسلامی، تمدن مهدوی


ابوذر طوقانی


چکیده:
مفهوم مهدویت، توجه به آینده و تشکیل حکومتی جهانی بر پایه عدالت و رهبری امام معصوم می باشد. مبنای فکری شیعه، ارائه سبک زندگی بر اساس مفهوم انتظار برای شکل گیری جامعه توحیدی مهدوی است. نمود عملی مفهوم انتظار بایستی در سبک زندگی آشکار گردد. منتظر واقعی باید از ویژگیهایی نظیر درک ضرورت انتظار، شناخت آن حضرت، محبت نسبت به ایشان و داشتن اخلاق اسلامی برخوردار باشد. جامعه ای که بر مبنای ویژگیهای تمدنی مهدوی باشد دارای شاخصه هایی همچون اجرای کامل قوانین و احکام اسلام، رفاه عمومی، امنیت ، احقاق حقوق مظلومان و گسترش علم و فرهنگ خواهد بود.
کلید واژه: تمدن نوین اسلامی، تمدن مهدوی، اسلام، عدالت، امام زمان، انتظار، امنیت، رفاه

1. طرح مساله
در اسلام، به ویژه در مذهب تشیع، مهدویت جایگاه رفیعی دارد. مفهوم مهدویت به معنای توجه به آینده و تشکیل حکومت واحد جهانی بر پایه عدالت و رهبری امام معصوم می باشد. فرهنگ مهدویت و باورداشت به مساله انتظار و بازگشت امام غایب با یکدیگر ارتباط تنگاتنگ دارند، به گونه ای که این مفاهیم سبک فکر و زندگی شیعه را تبیین کرده است. نخستین اصل و مبنای فکری شیعه در ارائه سبک زندگی شیعی اعتقاد به حقانیت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و انتظار برای شکل گیری جامعه توحیدی است. نمود عملی مفهوم انتظار می بایست در سبک زندگی در جامعه آشکار گردد. سبک زندگی اسلامی و در مفهوم متعالی آن در سبک زندگی شیعی، یکی از پایه های ایجاد تمدن نوین اسلامی است. برخی از اندیشمندان بر این باورند که سبک زندگی یکی از راهکارهای شناخت خودی از بیگانه است و سبب می شود افراد همفکر و همسو را از از افراد غیر همسو تشخیص دهیم. (افسون زدگی جدید، شایگان، ص 14)
بر این اساس تمدن نوین اسلامی می بایست سبک زندگی اسلامی را بر پایه اصول و مبانی ایده مهدویت در جامعه برقرار سازد. مساله اصلی در این مقاله آن است که انتظار چیست و ویژگی های منتظر واقعی کدام است؟ عناصر اصلی و شاخصه های تمدن و جامعه مهدوی چیست؟

نمود عملی مفهوم انتظار می بایست در سبک زندگی در جامعه آشکار گردد.




2. مفهوم انتظار و شاخصه های جامعه منتظر
انتظار در اعتقاد تشیع داراى محتوایى اصلاح گر، تحرک آفرین، و تعهدآور است که عالى ترین و ارجمندترین نوع بندگى حق تعالى و در نتیجه برترین عمل و نیکوترین تلاش و جنبش مى باشد. رسول گرامی اسلام (صل الله علیه و آله و سلم) می فرماید: «افضل اعمال امّتی انتظار الفرج: برترین اعمال امّت من امید و انتظار گشایش (کارها و گرفتاری ها به دست با کفایت حضرت مهدی) است.» (کمال الدین و تمام النعمه، صدوق، ج 2، ص 357 ـ 361) انتظار سازنده و صحیح، مکتب انسان سازی است. انتظاری که برترین اعمال امّت پیامبر شمرده شده است، ریشه و اساس خودسازی افراد و ساختن جامعه است. تا امید و انتظار و در نتیجه صبر و تحمّل مشکلات نباشد، انسان قادر به خودسازی و دیگر سازی نیست. انتظار به انسان امید و عشق می بخشد، توان و حوصله و حرکت و تلاش می دهد؛ و در نتیجه، افراد را امیدوار، شاداب، پرتلاش و هدفمند بار می آورد؛ یعنی همان چیزی که لازمه فراهم آوردن مقدمات انقلاب بزرگ و جهانی حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.
منتظر واقعی می بایست ویژگی هایی داشته باشد که برجسته ترین آنها را می توان چنین بیان کرد:

2.1. درک ضرورت انتظار ظهور حضرت مهدی به عنوان قائم آل محمد: یکی از مهمترین شاخصه های اعتقادی شیعه، اعتقاد راستین به ظهور قائم آل محمد است و در روایات مختلفی بر این نکته تاکید گردیده است. شیخ صدوق نیز از عبدالعظیم حسنى روایت مى کند که «روزى بر آقایم محمد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن الحسین بن ابى طالب علیهم السلام وارد شدم و مى خواستم که درباره ى قائم(عجل الله تعالی فرجه الشریف) از آن حضرت سؤال کنم که آیا همان مهدى است؟ حضرت خود سخن را آغاز کرد و فرمود: اى ابوالقاسم! به درستى که قائم از ماست و اوست مهدى که واجب است در (زمان) غیبتش انتظار کشیده شود و در ظهورش اطاعت گردد و او، سومین امام از فرزندان من است» (کمال الدین و تمام النعمه، صدوق، ج 2، ص 377، ح1) این نکته از آن جهت اهمیت پیدا می کند که مدعیان دروغین زیادی در این زمینه در طول تاریخ وجود داشته اند و یا برخی افراد دیگری را به عنوان منجی معرفی نموده اند.

انتظار سازنده و صحیح، ریشه و اساس خودسازی افراد و ساختن جامعه است.



2.2. شناخت و معرفت نسبت به امام زمان: مهمترین شرط انتظار، معرفت است. انسان تا وقتی که میهمان خود را نشناسد و از خصوصیات خوب او مطلع نباشد منتظر او نخواهد شد. تنها هنگامی انسان در انتظار کسی می نشیند که او را خوب بشناسد اما اگر انسان کسی را نشناسد ولو بداند که آن شخص خواهد آمد برایش اهمیتی نخواهد داشت و منتظر او نخواهد ماند. در مورد انتظار امام زمان هم چنین است. کسانی که آن حضرت را نمی شناسند مانند کفار و یا اهل ادیان دیگر، هرگز انتظار او را نمی کشند اما کسانی که او را می شناسند و ارزش و مقام او را می دانند منتظر او می مانند. کسانی که امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) را نمی شناسند اگر چه به ظاهر مسلمان باشند چنانچه در این حال بمیرند در حال جاهلیت از دنیا رفته اند. چنان که پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله و سلم) فرمود: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه» «هر کس بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مردن جاهلیت از دنیا رفته است» (بحارالانوار، مجلسی، ج 32، ص 331).


2.3. محبت نسبت به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف): وظیفه دیگری که منتظران آن حضرت باید در خود ایجاد کنند و آن را افزایش دهند محبت نسبت به ایشان است. بدیهی است که تا انسان از میهمان خویش خوشش نیاید و نسبت به او محبت نداشته باشد هر چند هم که او را بشناسد نمی تواند واقعا منتظر آمدن او باشد. تا هنگامی که محبت به امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف) در وجود انسان شکل نگرفته و شعله ور نشده باشد نمی تواند به وظایف منتظران واقعی عمل نماید. محبت به امام زمان وظیفه ای است که پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله و سلم) نیز به دستور خدا از ما خواسته است. آنجا که در قرآن کریم می فرماید: «...قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی:...بگو: «من هیچ پاداشی از شما بر رسالتم درخواست نمی کنم جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم)...» (شوری:23).

کسانی که حضرت را می شناسند و ارزش و مقام او را می دانند منتظر او می مانند.



2.4. تخلق به اخلاق اسلامی: در فرهنگ انتظار کسى که در وادی تکلیف قدم مى گذارد و از نظر قلبى منتظر مى شود در عمل هم به باید ها و نباید ها شرع مقدس احترام مى گذارد. صفات بد را از خود دور مى کند و خود را به صفات خوب آراسته مى کند و دلیل بر این مطلب فرموده ى امام صادق(علیه السلام) است که مى فرماید: «هرکس خوش دارد در شمار اصحاب قائم باشد، باید در عصر انتظار، مظهر اخلاق نیک اسلامى باشد. چنین کسى اگر پیش از قیام قائم درگذرد، پاداش او همانند کسانى باشد که قائم را درک کنند و به حضور او برسند، پس (در دیندارى و تخلق به اخلاق اسلامى) بکوشید...».(بحار الانوار، مجلسی، ج 52، ص 140)

3. مشخصه های جامعه مهدوی
در بحث از زمینه های تمدن نوین اسلامی به مواردی اشاره گردید که می توان اکثر آنها را به عنوان شاخصه های اصلی تمدن مهدوی معرفی نمود. در واقع تمدن نوین اسلامی، دربردارنده ضروریات و مقدماتی است که زمینه ساز ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) می گردد. از این رو مهمترین این شاخصه ها را می توان چنین بیان نمود:


3.1. اجرای دقیق و کامل قوانین و احکام اسلام
پایه و بنیان خوشبختی و آرامش در هر جامعه ای رعایت قانون است. در این میان تنها قوانین و مقرّرات اسلام واقعی است که نیکبختی جامعه انسانی را در دنیا و آخرت تضمین می کند. قوانین اسلام، و احکام و مقرّرات راستین خدا به جز در زمان پیامبر(صل الله علیه و آله و سلم) و امیر مؤمنان علی(علیه السلام) بطور کامل پیاده نشد، و فعلیّت همه آنها در عصر حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و جامعه مهدوی محقق خواهد شد. تمامی قوانین و مقرّرات بیگانه از اسلام و قرآن، در حکومت امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) الغاء و دور ریخته می شود، و هرگز به آنها عمل نمی گردد و بجای آنها مقرّرات درخشان و زندگی ساز برخاسته از قرآن و شیوه راستین پیامبر(ص) امور مردم را تدبیر و شئون کشور را تنظیم و در کران تا کران جامعه ها همانگونه که شایسته و بایسته است، پیاده می شود و در واقع هدف حضرت مهدی، همان هدف بعثت خاتم الانبیاء می باشد که در جامعه فعلی و قبل از جامعه مهدوی بواسطه فقدان شرائط و موانع خارجی تحقق نیافته و در جامعه مهدوی شرایط فراهم و موانع مرتفع خواهد شد.

هدف حضرت مهدی، همان هدف بعثت خاتم الانبیاء می باشد.

3.2. اجرای کامل عدالت
عدالت یعنی قرارگرفتن هر چیزی در جای خود و رسیدن هر کس به حق خود و ضایع نشدن حقوق همه موجودات ذی حقوق. حکومت عدل و برپایی قسط و داد آرزوی دیرینه همه انسان های جهان است. تحقق عدالت مأموریت عام همه انبیاء و انسان های صالح است.
قرآن کریم عدالت را در راس مأموریت پیامبران و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) قرار داده و می فرماید: «قل امر ربی بالقسط» (اعراف:29) «بگو من مأمور به اجرای عدالت هستم» و به همه مؤمنین می فرماید که برای استقرار عدالت قیام کنید. اهمیت عدالت بدین جهت است که تمامی امور وابسته به این اصل مهم و حیاتی است و لذا پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: «بالعدل قامت السماوات و الارض». یعنی پایه های نظام عالم، اعم از نظام تکوین و نظام تشریع و زندگی اجتماعی انسان ها، بر مبنای عدالت استقرار می یابد. (سیری در سیره ائمه اطهار، مطهری، ص259)
در تمدن نوین اسلامی با تأسی به آنچه درباره ظهور حضرت مهدی و برپایی عدل و داد توسط ایشان بیان گردیده است، حاکمان جامعه می بایست به برقراری عدل و داد بپردازند. گستره برقراری عدالت در عصر مهدوی گستره ای جهانشمول است. چنانچه در آیات قرآن و روایات آمده است حکومت مهدوی فراگیر و جهانی است که همه قلمروهای جغرافیای را شامل می شود. خداوند در سوره نور می فرماید: «... لیستخلفنهم فی الارض...» (نور: 55) «...قطعاً آنان را حکمران روی زمین خواهد کرد...» از این آیه مستفاد می گردد که دین اسلام در عصر ظهور فراگیر خواهد شد. در روایات نیز به طور متواتر نقل شده است که امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود: «یملأ الارض قسطاً و عدلا کما ملئت ظلماً وجورا» (بحار الانوار، مجلسی، ج 92، ص 339) در برخی روایات آمده است: «یملأ الارض قسطاً و عدلاً و نوراً» (الاحتجاج، طبرسی، ج2، ص290) یعنی او کسی است که در سایه دولت کریمه او نه تنها زمین از عدل و داد پر خواهد شد بلکه این عدالت فراگیر جهان را با معنویت و نور الهی روشن خواهد کرد.
در جامعه مهدوی، عدالت در همه عرصه های حیات فردی و اجتماعی، بروز و ظهور دارد و آثار و پیامدهای مبارک آن در حوزه های امنیتی، رفاهی، قضائی، فرهنگی، علمی و غیره آشکار می باشد.

در جامعه مهدوی، عدالت در همه عرصه های حیات فردی و اجتماعی، بروز و ظهور دارد.

3.3. رفاه و آسایش عمومی
در تمدن مهدوی و بر پایه حکومت جهانی ایشان، رفاه و آسایش عمومی برای همه مردم فراهم خواهد شد. رفاه عمومی و فقر زدایی در جامعه یکی از شاخصه های تمدن مهدوی است که لازم است در تمدن نوین اسلامی مد نظر قرار گیرد.
در بیان ایجاد آرامش و رفاه عمومی در جامعه مهدوی، از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که «و یسوی بین الناس حتی لاتری محتاجاً الی الزکاة» (بحار الانوار، مجلسی، ج 52، ص 390) «مهدی چنان میان مردم عدالت و مساوات را حاکم می گرداند که محتاج و فقیری برای اخذ زکات یافت نمی شود.» مقام معظم رهبری بر این عقیده اند که رفاه گسترده و برخورداری از تمامی قابلیتها واستعدادهای نهفته طبیعت از ویژگی های مهم حکومت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است: «در آن جامعه همه نیروهای طبیعت ونیروهای انسانی استخراج می شود، رفاه گسترده فراگیر می شود وچیزی در بطن زمین نمی ماند که بشر از آن استفاده نکند. » (یاد ایام، خامنه ای، ص 245)


3.4. برقراری امنیت عمومی
امنیت، از نیازهای اولیه زندگی به شمار می رود که از دیرباز مورد توجه و از دغدغه های بشر بوده است. در اندیشة اسلامی و شیعی، بهره مندی کامل از مواهب امنیت، فقط در پرتو امنیت فراگیر مهدوی در عصرظهور قابل تحقق است و این رسالتی است الهی که احدی توان انجام آن را نخواهند داشت جز آخرین مصلح الهی امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف). حکومت جهانی مهدوی، آیینه تمام نمای حکومت اسلام و تجلی بخش حوزه های مختلف امنیتی است. از این نظر، امنیت مهدوی، الگوی امنیت فراگیر و همه جانبه است که می باید در عصر انتظار، سرلوحه رهبران تمدن نوین اسلامی و منتظران ظهور حضرت قرارگیرد.
در پرتو حکومت عدل امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، جامعه از امنیتی برخوردار می گردد که حتی زن جوان بدون هیچ هراسی مسافرت می کند بدون اینکه خطری او را تهدید کند: «لا یهیجها سبع ولاتخافه» (الخصال، صدوق، ص 626) «از درندگان (خطرات درندگان وحش و یا انسان های درنده و دزد) و هجوم آنان نمی ترسند و نگران نیز نمی باشند.» در قرآن نیز آمده است: «...لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا...» «... ترسشان را به امنیّت و آرامش مبدّل می کند...»(نور:55)

رفاه عمومی و فقر زدایی در جامعه یکی از شاخصه های تمدن مهدوی است.

3.5. احقاق حقوق مظلومان
در تمدن مهدوی احقاق حقوق مظلومان از بارزترین مشخصه هایی است که آشکار خواهد گردید. تمدن نوین اسلامی بایستی به سمت رسیدن به جایگاهی حرکت نماید که در آن جامعه حق هیچ کس پایمال نشود.
در جامعه مهدوی کسانی که به ناحق کشته شوند، و افرادی که به جرم حقیقت خواهی مورد ظلم و شکنجه و قتل واقع شوند، خونشان پایمال نمی شود؛ چرا که حضرت، منتقم خون همه مظلومان تاریخ است؛ انتقام گیرنده خون به ناحق ریخته پیامبران، امامان و فرزندان آن ها و نیز خواهان خون شهیدان کربلاست: «أینَ الطَّالِبُ بِذُحُولِ الأنبیاء و أبناء الأنبیاء؟ أینَ الطَّالِبُ بِدَمِ المَقتُولِ بِکَربَلاء» « کجاست آن منتقمی که خون پیغمبران و اولاد پیغمبران را مطالبه نماید. کجا است آنکه خون (جد بزرگوارش) شهید کربلا را انتقام کشد».(مفاتیح الجنان، بخشی از دعای ندبه)


3.6. رشد و گسترش علم و فرهنگ
در پرتو نظام عدل گستر مهدوی، مردم از نظر آگاهی، تربیت و فرهنگ، به رشد فوق العاده ای دست می یابند. براساس روایات موجود، علم بیست و هفت حرف است که هرچه بشر قبل از ظهور به دست آورده است، تنها دو حرف از آن است، بیست و پنج حرف دیگر نیز در حکومت مهدوی کشف می شود. جامعه مهدوی پس از ظهور، جامعه ای است که از نظر علم و دانش بسیار پیشرفته است. امام باقر (علیه السلام) می فرماید: «إذا قامَ قائِمُنا وَضَعَ یَدَهُ عَلی رؤوسِ الْعِبادِ فَجَمَعَ بِهِ عُقولَهُمْ وَ أَکَمَلَ بِهِ أَخلاقَهُمْ وَ کَمُلَتْ به أَحْلامهُم: هنگامی که قائم ما قیام کند دستش را بر سر بندگان می گذارد و خرد های آنها را گرد می آورد و اخلاق شان را کامل می گرداند، و به وسیله ی او به رشد و کمال می رسند».(بحار الانوار، مجلسی، ج 52، ص 336)
بنابراین، در تمدن نوین اسلامی، پیروان و منتظران حضرت مهدی، باید جامعه قبل از ظهور را به همین صورت طراحی و اداره کنند. این رویکرد، برگرفته از الگوی جامعه مهدوی است. ما باید با الگوگیری از جامعه مهدوی در هنگام ظهور، نظام مدیریتی خود را در عرصه های کلان اجتماعی ساماندهی کنیم.

تمدن نوین اسلامی بایستی به سمت رسیدن به جایگاهی حرکت نماید که در آن جامعه حق هیچ کس پایمال نشود.


4. نتیجه گیری
با توجه به اینکه تشکیل حکومت واحد جهانی بر پایه عدالت و رهبری امام معصوم که همان مفهوم مهدویت است اصل و مبنای فکری شیعه در ارائه سبک زندگی است، می بایست مفهوم مهدویت و انتظار برای شکل گیری جامعه توحیدی مهدوی در تمدن نوین اسلامی مد نظر قرار گیرد. به عبارت دیگر تمدن نوین اسلامی تمدنی است مبتنی بر اصول و شاخصه های جامعه مهدوی. نمود عملی مفهوم مهدویت و انتظار می بایست در سبک زندگی در جامعه آشکار گردد. با دقت و بررسی در آیات و روایات مشخص می گردد منتظر واقعی می بایست از ویژگی هایی نظیر درک ضرورت انتظار مهدی موعود، شناخت آن حضرت، محبت نسبت به ایشان و تخلق به اخلاق اسلامی برخوردار باشد. انتظار درست و صحیح در جامعه ای شکل می گیرد که بر مبنای ویژگی های تمدنی مهدوی بوده و دارای شاخصه هایی همچون اجرای دقیق و کامل قوانین و احکام اسلام، اجرای کامل عدالت، رفاه و آسایش عمومی، برقراری امنیت عمومی، احقاق حقوق مظلومان و رشد و گسترش علم و فرهنگ باشد. تمدن نوین اسلامی نیز می بایست مشتمل بر این شاخصه ها باشد تا بتوان آن را تمدنی مهدوی به شمار آورد.


منابع:
1. قرآن کریم
2. مفاتیح الجنان
3. کمال الدین و تمام النعمه، ابن بابویه الصدوق، ابو جعفر محمد بن علی، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم: مؤسسة النشرالاسلامی ، 1405 ق.
4. الخصال، ابن بابویه الصدوق، ابو جعفر محمد بن علی، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، 1403 ق.
5. بحارالانوار، مجلسی، محمدباقر، چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الوفاء، 1403ق، ج92، ص1983-2737.
6. الاحتجاج، الطبرسی، ابی منصور احمد بن علی بن ابیطالب، تحقیق: سید محمد باقر خراسانی، النجف الاشرف: دارالنعمان للطیاعة والنشر،1386 ق.
7. افسون زدگی جدید؛ هویت چهل تکه و تفکر سیار، شایگان، داریوش ، ترجمه فاطمه ولیانی، چاپ چهارم، تهران: نشر فرزان، 1384.
8. یاد ایام (مجموعه بیانات)، خامنه ای، سیدعلی(آیت الله)، تهران: انتشارات صادق، 1375، ص 245
9. چیستی و چرایی سبک زندگی و نسبت آن با دین و مهدویت، موسوی گیلانی، سید رضی، فصلنامه علمی پژوهشی مشرق موعود، سال هفتم، شماره 25، بهار 1392.
---------------------------------------------------------------------------------
1- مقاله دوم از مجموعه مقالات دهه فجر

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر