تنبیه بدنی کودکان در اسلام

حتی اگر نیازی به تنبیه فرزندان باشد، آنها را نزنید؛ در چنین مواقعی با آنها قهر کنید

تنبیه بدنی کودکان در اسلام

در روایات به چند مورد اشاره شده که نباید در آن موارد کودکان را کتک زد.

ذکر این مورد، برای آن نیست که در سایر موارد کتک زدن بی اشکال است، بلکه به طور کلی اصل اساسی و عمومی و اولیه اسلامی- که نقش تربیتی و اصلاحی بس عظیمی دارد – همان تشویق و تحریک مثبت و اشتیاق انگیز در کارهای خوب است. تنبیه جز در موارد خاص – که به برخی از آنها اشاره خواهد شد – غالبا تأثیر منفی دارد و اگر گفته می شود در موارد زیر تنبیه بدنی کنار گذاشته شود از باب تأکید بر ترک آن است، نه تأیید آن در موارد دیگر.

1. یکی از مواردی که نباید کودکان را کتک زد آن جاست که نام های پاک و مقدسی بر کودکان نهاده شده باشد. اهل بیت علیهم السلام تأکید فراوانی داشتند بر این که مبادا کودکان همنام پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و حضرت فاطمه علیها السلام و ائمه معصومین علیهم السلام مورد آزار و تنبیه بدنی قرار گیرند.

2. فرزند را قبل از ده سالگی برای نماز نباید زد.

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «فرزندان خردسالت را با زبان بر نماز و وضو انس و عادت دهید و آن گاه که به ده سالگی رسیدند آنها را به خاطر سستی و سهل انگاری در نماز بزن، ولی از سه ضربه فراتر نرو».(1)

از این روایت استفاده می شود که قبل از ده سالگی، زدن کودک برای نماز جایز نیست. البته سنی که بدین منظور مشخص شده، در روایات، متفاوت ذکر شده است (هفت، هشت، نه و سیزده سالگی) بنابراین، لزوم رعایت جانب احتیاط اقتضا دارد و تا آن جا که ممکن است از زدن اجتناب کرد.

موارد جواز

1. برای جلوگیری از انحراف

از امام صادق علیه السلام درباره کودک که به مرحله جوانی رسد و مسیحیت را برگزیند – در حالی که یکی از پدر و مادرش یا هر دو مسلمان بوده باشند – فرمود: جوان به حال خود رها نمی شود بلکه برای قبول اسلام او را تنبیه می کنند».(2)

2. برای تربیت

رسول خدا صلی الله علیه و آله در بخشی از توصیه های خود به علی علیه السلام فرمود: «برای تأدیب و تربیت بیش از سه ضربه (به کودک) نزن».(3)

هم چنان که در این روایت ملاحظه می شود، تنها در موارد خاصی که برای کودک سرنوشت ساز است – و نه برای هر عملی که از فرزند سر می زند– اجازه داده شده که والدین از شیوه تنبیه استفاده کنند.

حدود تنبیه بدنی

از روایات گذشته روشن شد که زدن فرزندان در مواردی – حتی برای تربیت و تأدیب – بلامانع است؛ اما باید دید که حدود تنبیه بدنی تا کجاست؟ آیا والدین اجازه دارند هرگاه که از نافرمانی فرزندانشان به خشم آمدند، آنان را به باد کتک بگیرند؟ بی تردید پاسخ منفی است.

تنبیه مجاز شرایط خاصی دارد که با در نظر گرفتن آنها می بینیم این اصل، یک اصل حکیمانه است، نه شیوه خشونت آمیزی برای جبران ناتوانی های والدین در تربیت و هدایت کودکان.

1. تنبیه بدنی کودکان پیش از ده سالگی، مجاز نیست و مقدار زدن نیز کاملا محدود است.

2. بیش از سه ضربه زدن قصاص دارد.(4)

3. علی علیه السلام به کودکانی که نوشته های خود را نزد آن حضرت آورده بودند – تا بهترینشان را برگزیند – فرمود: به معلم خود بگویید که اگر برای تأدیب، بیش از سه ضربه به شما بزند، از او قصاص خواهد شد.(5)

ثبوت دیه بر پدر

هرگاه تأدیب و تنبیه فرزند جز با زدن او میسر نباشد، اگرچه با رعایت شرایط ضروری آن بی اشکال به نظر می رسد، اما پدر باید به این نکته متوجه باشد که اگر در اثر زدن، بدن فرزند سرخ یا کبود و یا زخمی گردد یا آسیب ببیند و یا احیانا فرزند زیر ضربات پدر، فوت کند، اگرچه بدین منظور پدر قصاص نمی شود (این حکم فقط مختص به پدر است) اما باید دیه بپردازد، گرچه زدن فرزند به قصد دیگری جز تأدیب هم نبوده باشد.(6)

روش های تنبیه

تنبیه ممکن است به صور گوناگون انجام گیرد؛ زیرا ترش رویی و اخم نیز نوعی تنبیه است، هم چنان که محروم کردن کودکان از بعضی امور خوشایند و پرجاذبه نیز تنبیه دیگری است؛ اما در تنبیه جسمانی نیز مراد توسل به شیوه های خشن و وحشیانه نیست. مثلا در مورد وسیلۀتنبیه زن به وسیلۀشوهر که قرآن در آیه 34 سوره نساء «وَاضْرِ‌بُوهُنََّ... » به آن اشاره کرده، مرحوم طبرسی در مجمع البیان از امام باقر علیه السلام نقل می کند که مقصود «زدن با مسواک»(7) است.

بنابراین، اگر در باب تنبیه زن توسط شوهر بدین گونه برخورد شود. شیوه خاص تنبیه کودک نیز معلوم است. به اولیا و مربیان توصیه می شود که:

اولا: تنبیه و به ویژه تنبیه بدنی را به عنوان شیوه ای عمومی و اصل اولیه به کار نگیرند.

ثانیا: بر اعصاب خود مسلط باشند و در صورت لزوم از تنبیه استفاده کنند، نه این که خشم خود را بر کودک خالی کنند.

ثالثا: به حداقل تنبیه اکتفا کنند و از آن فراتر نروند.

رابعا: برای تنبیه کودک از هر وسیله ای استفاده نکنند.

قهر، بهترین راه حل

بهترین راه حلی که می توان در این مسأله مهم ارائه کرد و از درس های تربیتی اهل بیت علیهم السلام است این است که حتی اگر نیازی به تنبیه فرزندان باشد، آنها را نزنید؛ در چنین مواقعی با آنها قهر کنید؛ زیرا این عمل در روحیه کودک تأثیر به سزایی دارد و کودک احساس می کند با قهر کردن پدر یا مادر از او، گویی تمام درها به رویش بسته می شود، پس می کوشد از کارهای زشت خود دست بردارد و از پدر و مادر یا مربی هم پوزش بخواهد، اما نباید قهر کردن خیلی طول بکشد.

امام کاظم علیه السلام به یکی از یاران خود که از دست فرزندش به ستوه آمده بود و شکایت می کرد فرمود: «لا تَضرِبهُ و َاهجُرهُ وَ لا تُطِل؛(8) او را نزن، بلکه با او قهر کن، اما خیلی طول نکشد».

منبع:

برگرفته از کتاب حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت علیهم السلام.

--------

پی نوشت ها:

1. مجموعه ورام، ص 358.

2. وسائل الشیعه، ج 18، ص 546.

3. مجموعه ورام، ص 358.

4. وسائل الشیعه، ج 18، ص 581؛ مجموعه ورام، ص 358.

5. وسائل الشیعه، ج 81، ص 582.

6. ر.ک: شرایع الاسلام، ج 4، ص 192؛(این مسأله جزء مسلمات فقهی است. برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به بخش دیات کتب فقه، که مقدار دیه برای هر بخش از بدن در آن جا مشخص شده است).

7. تفسیر صافی، ج 1، ص 354 به نقل از مجمع البیان.

8. عده الداعی، ص 79.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر