امام رضا علیه السلام در سخنانی اهمیت توبه و جایگاه آن را تبیین کرده اند.

توبه در سخنان حضرت رضا علیه السلام

توبه در سخنان حضرت رضا علیه السلام

#توبه و بازگشت به خدا، و جبران گذشته حقيقتى است كه خداوند تبارک و تعالی بر اساس لطف و محبت به بندگان و ملاحظه مصلحت دنيا و آخرت آنان برای بندگانش قرار داده است، خداوند در آیاتی به توبه کردن بندگانش سفارش کرده است و با عبارات گوناگون به اهیمت و جایگاه آن را بیان کرده است. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین نیز در سخنانشان به اهمیت و جایگاه توبه و توبه کننده اشاره کرده اند، امام رضا علیه السلام نیز در سخنانی این مسئله را مورد توجه قرار داده اند.

- توبه از ویژگیهای شیعیان

امام رضا عليه السّلام در سخنی توبه و استغفار را از ویژگیهای شیعیان و پیروانشان برشمرده و فرموده اند: «از ما نيست كسى كه هر روز به حساب خود نرسد، اگر كار نيك انجام داده از خدا توفيق فزونيش كند و اگر كار بدى كرده استغفار نمايد و توبه‏ كند».[1]

- توبه از علت های وجوب حج

امام رضا علیه السلام فرموده اند: «از آن جهت مردمان به حج مكلف شدند تا به جانب خداى بزرگ رو آورند، و خواستار افزونى نعمت شوند و از گناهان بيرون آيند و از گذشته خويش توبه‏ كنند و در آينده ديندارى و تعهد پيشه سازند».[2]

- كسی كه از گناه توبه‏ كند همانند كسى است كه گناهى نكرده است

از مشكلات مهمى كه بر سر راه مسائل تربيتى وجود دارد احساس گناهكارى بر اثر اعمال بد پيشين است، به خصوص زمانى كه اين #گناهان سنگين باشد كه اين فكر همیشه در نظر انسان مجسم مى‏ شود كه اگر بخواهد مسير خود را به سوى پاكى تغيير دهد و به راه خدا باز گردد چگونه مى‏ تواند از مسئوليت سنگين گذشته خود را برهاند، در فرهنگ اسلامى اين مشكل با توبه و بازگشت هر گاه با شرائطش همراه باشد وسيله ای قطعى براى جدا شدن از گذشته و آغاز يك زندگى جديد قلمداد شده است، امام رضا عليه السّلام از پدران بزرگوارش روايت فرمود كه: «رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرموده است: آن كس كه از گناه توبه‏ كند همانند كسى است كه گناهى نكرده است».[3]

لذا دستور داده اند که انسان باید از گناهانش به درگاه خدا توبه کنید، امام رضا عليه السّلام در سخنی دیگر روايت فرموده كه: «رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرموده است: به نعمت هاى خداوند كه پروردگار شماست اعتراف و اقرار كنيد و از همه گناهانتان به درگاه خداوند توبه آوريد زيرا خداوند بندگان شكرگزار خود را دوست مى ‏دارد».[4]

- توبه واقعی

توبه و پشيمانى به تنهايى كافى نيست، بلكه توبه زمانى مفيد است كه گنهکار علاوه بر پشيمانى از كرده خويش به خدا ايمان آورد و به اصلاح گذشته و انجام اعمال صالح بپردازد. این توبه، توبه واقعی بشمار می رود. محمد بن فضيل می گويد: از امام رضا عليه السّلام در باره گفتار خداوند پرسيدم كه مى ‏فرمايد: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً»[5]- اى كسانى كه ايمان آورده ‏ايد به سوى خداوند توبه‏ كنيد توبه‏ اى پاك و خالص» حضرت فرمود: «بنده از گناه توبه كند سپس ديگر به آن گناه باز نگردد و دوست داشتنى ‏ترين بندگان در نزد خداوند بندگانى هستند كه بسيار آزموده شده و توبه ‏كننده‏ اند».[6]

در سخن دیگری حضرت رضا علیه السلام، #استغفار ظاهری و بدون اصلاح گذشته را، مسخره کردن خداوند می دانند و می فرمایند: «مَثَل استغفار مَثَل برگ درخت است كه وقتى حركت كند برگ هايش مى ‏ريزد و كسى كه استغفار از گناه مى ‏كند، ولى در همان حال آن را انجام مى‏ دهد مثل اين است كه خداى تعالى را مسخره مى ‏كند».[7]

در اهمیت و با ارزش بودن توبه همین بس که سهل بن يسع می گويد: امام رضا عليه السّلام شنيد كه يكى از يارانش مى ‏گويد: خداوند لعنت كند كسى را كه با على عليه السّلام جنگيد. حضرت به او فرمود: «بگو: به جز كسى كه توبه‏ نمود و خود را نيكو كرد». سپس فرمود: «گناه كسى كه به على عليه السّلام پشت نمود و توبه نكرد از گناه كسى كه با او جنگيد و سپس توبه كرد بزرگتر است».[8]

آری تفاوت و فاصله فراوان است بین کسی که بعد از اینکه گناهی را مرتکب می شود خود را مقصر مى‏ شمرد و به دنبال راهیست که دوباره به سوی خداوند بر گردد با كسى كه بى ‏حساب گناه مى ‏كند و هيچ قيد و شرطى براى گناه قائل نيست و گاهى به انجام گناه افتخار مى ‏كند و در مقام‏ توبه‏ و جبران نیز برنمی آيد.

پی نوشت ها:

[1] مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، طبرسى، على بن حسن‏، المكتبة الحيدرية، نجف‏، 1385ق،‏ ص 247.

[2] وسائل الشيعة، شيخ حر عاملى، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم‏، 1409ق،‏ ج ‏11، ص 13.

[3] [4] وسائل الشيعة، ج‏16، ص 75.

[5] تحریم، 3.

[6] وسائل الشيعة، ج‏16، ص 72.

[7] عدة الداعي و نجاح الساعي، ابن فهد حلى، به تحقیق احمد موحدى قمى، دارالكتب الإسلامي‏، 1407ق، ص 265.

[8] وسائل الشيعة، ج‏15، ص 335.


مطالب مرتبط