دین مبین اسلام، در زمانی که شنیدن خبر تولد دختران، صورت پدران را برافروخته می کرد و آنان را غمگین می ساخت، به مردان تأکیدهای جدی فرموده است بر مهرورزی و محبت به زنان؛ تا جایی که امام صادق......

توجه به ساختار عاطفی خانواده (2)

توجه به ساختار عاطفی خانواده (2)

نیاز به محبت؛ اصلی ترین و مهم ترین نیاز بانوان
محبت کیمیایی است که می تواند خارها را گل کند و قلب ها را تسکین دهد. محبت عبارت است از احساس میل به چیزی که برای انسان لذت بخش است. از منظر اسلام، محبت بیشترین نقش را در سامان دهی جامعۀ آرمانی انسانی دارد. جامعۀ مطلوب و مدینۀ فاضله، جامعه ای است که بر اساس محبت مردم به یکدیگر شکل بگیرد، زیرا محبت مؤثرترین عنصر پرورش انسان های شایسته و کارآمدترین ابزار پیشبرد اهداف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است. اسلام به عنوان برنامۀ جامع تکامل بشر، نگاه ویژه ای به محبت دارد تا جایی که محبت را یکی از ارکان اصلی دین معرفی می کند. به همین دلیل است که شکافندۀ علوم، امام باقر (علیه السلام) می فرماید: «دین همان محبت است و محبت همان دین.»[1] محبت نیاز تمامی انسان هاست. مرد و زن به این اکسیر ارزشمند نیازمند هستند تا به زندگی خود نشاط بخشند. این محبت است که منشأ حرکت و جوشش آدمیان می شود و انگیزه بخش انسان ها در تحمل دشواری های مسیر است. به دلیل همین توانایی محبت است که خداوند متعال به پیامبر رحمت می فرماید: «قُلْ إن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَهُ... »[2] [به مردم] بگو: «اگر شما خداوند را دوست دارید، از من پیروی کنید تا خداوند شما را دوست بدارد.» طبق آیۀ شریفه، زنجیرۀ بندگی و کمال آدمی، با محبت خدا آغاز می شود. این محبت و سوز و گداز، حرکت و تبعیت را فراهم ساخته و انسان را لایق دریافت محبت الهی کرده است.

دین همان محبت است و محبت همان دین.

محبت؛ عطیۀ الهی به همسران
همان طور که گفته شد، محبت نیاز تمام آدمیان و سلسله جنبان حرکت های بشری است. تأثیر محبت در روابط اجتماعی بسیار عمیق بوده و بسیاری از مناسبت های اجتماعی، به دلیل بودن یا نبودن محبت به وجود آمده است. نهاد خانواده به عنوان کوچک ترین و صد البته مهم ترین رکن جامعه، بر اساس محبت شکل می گیرد و با محبت بقای خود را تضمین می کند و ثمرات آن یعنی فرزندان در سایۀ محبت، رشد و تربیت می یابند. خداوند متعال به عنوان پیشکش، در ابتدای ازدواج، محبت را به عروس و داماد هدیه می دهد و سرمایۀ اولیۀ تشکیل خانواده را برای آنان تأمین می کند: «وَ مِنْ آیَاتِهِ أنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أنفُسِکُمْ أزْوَاجًا لِتَّسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَ رَحْمَةً إنَّ فِی ذَلِکَ لِایَاتٍ لقَّوْمٍ یَتَفَکُرونَ»[3] و از نشانه های او همین است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان، آرامش یابید و در میان شما، مودّت و رحمت قرار داد. در این، نشانه هایی است برای گروهی که تفکر می کنند. از این آیۀ شریفه مشخص می شود که محبت در خانواده، هدیه ای است الهی که با مال، مقام و زیبایی به دست نمی آید؛ بلکه این کیمیای سعادت، هدیۀ خداوند به عروس و داماد است. مودّت و رحمت، عوامل بقا و تداوم آرامش در زندگی مشترک است. همچنین مشخص می شود برای تأثیرگذاری کامل و شایسته، باید این دو عامل همگام و همراه شوند تا سودمند باشند؛ زیرا مودّت بدون رحمت و خدمت، به سردی کشیده می شود و رحمت بدون مودّت نیز دوام ندارد.[4]

مودّت و رحمت، عامل بقا و تداوم آرامش در زندگی مشترک است.

با نگاهی عمیق تر به این آیۀ شریفه، نکات ارزشمند دیگری را نیز می توان فهمید و برای گسترش خانواده به کار بست. خداوند متعال برای بیان محبت و عشق، از واژۀ مودّت استفاده کرده است. مودّت از ریشه «ودّ» به معنای محبت و دوستی است.[5] از کاربردهای این واژه در قرآن مشخص می شود که «ودّ» محبتی است که از عمق جان بر می خیزد، نه اینکه لقلقۀ زبان باشد. همچنین ممکن است کسی را دوست داشته باشیم؛ اما این دوستی و اظهار محبت و ادب برای تأمین و سامان یافتن منافع شخصی خودمان باشد و هر زمانی که به منافع خود دست یافتیم، رشتۀ محبت و دوستی نیز گسسته شود. چنین محبتی مودّت نیست؛ زیرا ودّ و مودّت، محبتی حقیقی و عمیق است.[6]
در کاربردهای دیگر این واژه در قرآن مشخص می شود که مودّت محبتی است همراه با مسئولیت و تعهد. به همین دلیل است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) مزد رسالت خود را مودّت اهل بیتش (علیهم السلام) بیان فرموده است[7] تا مردمان، با محبت و مودّت به اهل بیت (علیهم السلام)، به دستورهای دینی متعهد شوند و در نتیجه، اعمالی شایسته و مورد رضای پروردگار انجام دهند و همیشه دست به دامان این دو ثقل ارزشمند باشند؛ پس می توان مودّت را اوج محبت و مهرورزی دانست که دارای نشانه های زیر است:
محبتی است به خاطر نفس محبوب؛
محبتی است پایدار که در زبان و عمل ابراز می شود؛
محبتی است مسئولیت آور و تعهدآفرین.
در نگاه قرآنی، این نوع محبت است که منجر به تحکیم روابط خانوادگی می شود و ارتباط زن و مرد را سامان می بخشد.

مودّت محبتی است همراه با مسئولیت و تعهد.

وظیفۀ ویژۀ مردان در محبت به همسر
با وجود تأکید قبلی مبنی بر نیاز مشترک تمامی انسان ها به محبت، نیاز جنس زن به این اکسیر گران بها، بسیار فزون تر از مردان است. نیاز زنان به محبت، واقعیتی پیوسته و قطع نشدنی است. آن ها نیازمند توجهی مستمر هستند که هیچ گاه نباید قطع شود؛ حتی زمانی که مشغول کار یا انجام وظیفه ای هستند که به ظاهر ارتباطی با محبت ندارد. زنان به حس ارزشمند بودن نیاز دارند و باید تعاملات خانواده، این احساس را به آن ها منتقل کند. دریافت صمیمانۀ محبت، منجر به تأمین این نیاز آنان می شود و آنان را برای قبول مسئولیت سنگین همسری و تأمین آرامش خانواده و همچنین وظیفۀ مادری و تربیت فرزند شایسته آمادۀ می کند. به همین دلیل است که دین مبین اسلام، در زمانی که شنیدن خبر تولد دختران، صورت پدران را برافروخته می کرد و آنان را غمگین می ساخت،[8] به مردان تأکیدهای جدی فرموده است بر مهرورزی و محبت به زنان؛ تا جایی که امام صادق (علیه السلام) محبت به زنان را درآمیخته با محبت به خاندان رسالت دانسته است: «هر کس ما را بیشتر دوست داشته باشد، به زنان بیشتر محبت می کند.»[9] محبت به زنان تا آن حد جدی و ارزشمند است که امام صادق (علیه السلام) آن را یکی از ویژگی ها و صفات اخلاقی پیامبران معرفی کرده است: «از اخلاق انبیاء، محبت به زنان بوده است.»[10] طبق این فرموده های معصومان (علیهم السلام)، وظیفۀ مردان است که با اظهار محبت به همسران خود، نیازهای روحی و روانی آنان را تأمین کنند.
دقت کنیم اگر این نیازهای روحی در زنان تأمین نشود، ممکن است منجر به آسیب های جدی به بنیان خانواده شود و خطرهایی همچون افسردگی، بی رغبتی به رابطۀ زناشویی، طلاق و حتی خیانت را به دنبال داشته باشد. در سیرۀ عملی اهل بیت (علیهم السلام) احترام و کرامت بخشی و مهرورزی به همسر، شاخصه های اساسی در تعامل آنان با همسرانشان بوده است. پیامبر رحمت، محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم) در کلامی گرانبها فرموده است: «أحسنُ النّاس ایماناً أحسنُهُم خُلقاً و ألطَفهم باهله و أنا ألطَفهم بأهلی.»[11]بهترین مردم از نظر ایمان، خوش اخلاق ترین و مهربان ترینشان با خانواده هستند و من در مهرورزی به خانواده، از همۀ شما مهربان ترم.

بهترین مردم از نظر ایمان، خوش اخلاق ترین و مهربان ترینشان با خانواده هستند و من در مهرورزی به خانواده، از همۀ شما مهربان ترم.

بدون شک کلام نبوی خالی از هر گونه تعارف و اغراق است و او هر سخنی می گوید، از خزانۀ وحی الهی است.[12] پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) علاوه بر تأکید و توصیه به مهرورزی به خانواده، خود نیز بهترین الگوی تعامل با همسر است. پس بسیار شایسته است مردان اهل ایمان، به سنت نبوی اقتدا کنند و با همسران خود رفتاری شایسته داشته باشند. به دلیل همین نیاز روحی زنان و به دلیل مدیریت مرد بر نهاد خانواده و مسئولیت او برای حفظ و تقویت بنیان خانواده، مردان موظف به جلب محبت همسر و فرزندان هستند و باید محیط مناسبی در خانواده بر اساس احترام و مهرورزی ایجاد کنند. برای این منظور، دو وظیفۀ اصلی بر عهدۀ مردان است: اول اثبات محبت در خانواده و دوم اظهار محبت.

منبع: کتاب کلبة آرامش، جایگاه و نقش پدر در خانواده، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی

پی نوشت ها:
1. المحاسن، ج۱، ص۴۰۹، حدیث۹۳۱.
2. آل عمران:۳۱.
3. روم:21
4. تفسیر نور، ج۹، ص189.
5. مفردات، ص860.
6. تفسیر مشکات، ج۴، ص22.
7. شورا: 23.
8. زخرف: ۱۷.
9. بحار الانوار، ج100، ص227.
10. وسائل الشیعه، ج۲۰، ص32.
11. بحار الانوار، ج۷۱ ، ص۳۱۷، حدیث۳۴؛ همچنین از امام رضا (علیه السلام) از پدرانشان در: عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۳۸، حدیث ۱۰۹.
12. نجم: ۳.


مطالب مرتبط