توسُّل و شفاعت جُستن به معصومین علیهم السلام

هنگامی که انسان متوسل می شود، باید توجهش به خدا و از خدا به وسیله و شفیع باشد

توسُّل و شفاعت جُستن به معصومین علیهم السلام

از آداب باطنی زیارت که مناسب با حضور در مشهد مقدس اهل بیت علیهم السلام می باشد، توسل و شفیع گرداندن آنان در پیشگاه خداوند و حاجت خواستن است.

طبیعی است که انسان برای برآمدن حاجتش از دیگری کمک طلبد و کسی را که مقرَّب است نزد خداوند واسطه گرداند. زائر نیز در محیط روحانی اماکن متبرکه برای خودسازی به محاسبه نفس می پردازد و گذشته زندگی اش را -که خود بازیگر صحنه های آن است- بر پرده ذهن می بیند. زائر، پیامبر (ص) و اهل بیت ایشان را که مظهر رحمت و جلوه گاه مغفرت آفریدگارند و مقرَّب و پذیرفته نزد خداوند هستند واسطه قرار می دهد(1) تا با این وسیله آمادگی لازم برای تقرب به معبود را بیابد.

بنابراین به طور کلی و از نظر اخلاقی نمی توان هر نوع «شفاعت» را که «خواهش کردن» مقربان الهی است برای آمرزش یا روا شدن حاجتِ بنده ای که به آنان متوسل شده مذموم دانست، آنچه مذموم است خواهش بی مورد و درخواست نامشروع است، یا متوسل شدن به افراد ناشایست برای برآمدن حاجت.

با آنکه توسل و شفاعت به این معنی، از نظر عقلی و نقلی منعی ندارد، متأسفانه وهابیان آن را منافی با توحید در عبادت دانسته شرک شمرده اند. حل این اختلاف و راه به حقیقت رسیدن در چنین موضوعات دینی، مراجعه به نخستین و مطمئن ترین منبع اعتقادی مسلمین یعنی قرآن و استفاده از تفسیر عالمان به قرآن و سنت نبوی است. چون این نوشتار را گنجایش نقل آنها نیست،(2) به اختصار اشاراتی می کنیم:

شهید مطهری در موضوعِ شفاعت تحقیقی عالمانه کرده و پاسخ شبهات مخالفان را داده.(3) اندکی از آن بحث مُستَدلّ نقل می شود:

شفاعت از آنِ خداست، فرق اساسی شفاعت واقعی و حقیقی با شفاعت باطل و نادرست در این است که شفاعت واقعی از خدا شروع می شود و به گناهکار ختم می گردد و در شفاعت باطل عکس آن فرض شده است... در شفاعت های باطل که نمونه آن در دنیا وجود دارد، شفیعْ وسیله بودن خود را از ناحیه مجرم کسب کرده است، زیرا اوست که وسیله را برانگیخته و به شفاعت وادار کرده است. ولی در شفاعت های حق، وسیله بودنِ شفیع به دست خداست...

آیاتی از قرآن کریم که می گوید امکان ندارد شفاعت بدون اذن خدا صورت بگیرد ناظر به همین نکته است: «قُلْ لِلّهِ الشّفَاعَهُ جَمیعاً؛(4) بگو شفاعت تمام مخصوص خداست... ».

توحید و توسّلات از آنچه گفتیم نکته ای بسیار عالی و مهم در توحید عبادی به دست می آید. آن نکته این است که در توسّل و شفاعت خواستن از اولیای خدا اوّل باید تحقیق کرد که به کسی و از کسی باشد که خداوند او را وسیله قرار داده است. قرآن کریم می فرماید: «یا ایُّها الّذین آمَنُوا اتَّقوا اللّه َ وَابتَغُوا اِلیهِ الوَسیلَهَ».(5)

به طور کلی توسُّل به وسائل وتَسبُّب(6) به اسباب با توجه به اینکه خداست که سبب را آفریده است و از ما خواسته است از این وسائل و اسباب استفاده کنیم به هیچ ربطی با شرک ندارد، بلکه عین توحید است و در این جهت هیچ فرقی میان اسباب مادی و معنوی نیست. نهایتاً در اسباب مادی از روی تجربه و آزمایش علمی باید فهمید که چه چیز سبب است و در اسباب معنوی از طریق خودِ دین یعنی از طریق وحی و از طریق کتاب و سنت این مطلب را باید کشف کرد.

ثانیاً هنگامی که انسان متوسل می شود، باید توجهش به خدا و از خدا به وسیله و شفیع باشد، زیرا چنانکه گفتیم شفاعت واقعی آن است که خدا شفیع را برای شفاعت برانگیخته و چون خدا خواسته و رضایت داده است شفیع شفاعت می کند. پس اگر توجه اصیل به شفیع باشد و از ناحیه توجه به خدا پیدا نشده باشد مشرک در عبادت خواهد بود... به همین جهت است که خداوند گناهکاران را ارشاد فرموده است که درِ خانه رسول اکرم صلی الله علیه و آله بروند و علاوه بر اینکه خود طلب مغفرت می کنند از او بخواهند که برای ایشان طلب مغفرت کند: «ولَو أنَّهم إذْ ظلَموا أنفُسَهم جاءوکَ فَاستَغفَروا اللّه َ واستَغفَر لهُمُ الرسولُ لَوَجَدوا اللّه َ توّاباً رحیماً؛(7) و اگر ایشان هنگامی که [با ارتکاب گناه] به خود ستم کردند، نزد تو می آمدند، و از خدا آمرزش می خواستند و پیامبر صلی الله علیه و آله برای ایشان طلب مغفرت می کرد، خدا را توبه پذیر مهربان می یافتند.

پاسخ ایرادها با تفسیری که از شفاعتِ مغفرت کردیم، به این ترتیب به دست می آید:

1. شفاعت نه با توحید عبادتی منافات دارد و نه با توحید ذاتی، زیرا رحمت شفیع چیزی جز پرتوی از رحمت خدا نمی باشد، و انبعاث شفاعت و رحمت هم از ناحیه پروردگار است.

2. همان طوری که اعتقاد به مغفرت خدا موجب تجرّی(8) نمی گردد و تنها ایجاد امیدواری می کند، همین طور اعتقاد به شفاعت هم موجب تشویق به گناه نمی باشد.

3. شفاعت بر دو نوع است: باطل و صحیح و علت اینکه در برخی از آیات قرآن شفاعت مردود شناخته شده و در برخی دیگر اثبات شده است، وجود دو نوع تصور از شفاعت می باشد، و قرآن خواسته است که اذهان را از شفاعت باطل متوجه شفاعت صحیح بفرماید.

4. شفاعت با اصل عمل منافات ندارد، زیرا عمل به منزله علت قابلی(9) و رحمت پروردگار به منزله علت فاعلی می باشد.

5. در شفاعت صحیح تصور اینکه خدا تحت تأثیر قرار بگیرد وجود ندارد، زیرا شفاعت صحیح جریانی است از بالا به پایین.

6. در شفاعت و همچنین در مغفرت استثنا و تبعیض وجود ندارد، زیرا رحمت پروردگار نامحدود است، محرومیت از ناحیه قصور قابل است و اختلاف قابلیتها ذاتی است و لازمه نظام جهان می باشد.(10)

منبع:

کتاب گزیده شوق دیدار: زیارت و درونمایه آن/ محمدمهدي رکنی یزدي، ص 39-43.

--------

پی نوشت ها:

1. توضیح مذکور با توجه به معنی لغوی «شفاعت» و ریشه آن «شَفع» می باشد به معنی پیوستن شخصیتی برتر با فروتر؛ رک: المفردات فی غریب القرآن.

2. برای ملاحظه آیات مربوط به شفاعت و بحثهای تفسیری مربوط رجوع شود به: المیزان فی تفسیر القرآن، السید محمّد حسین الطباطبائی، ج 1، ذیل آیه 47 - 48 سوره بقره. به علاوه قرآن شفاعتی را که با اذن خداوند باشد روا دانسته: «مَن ذَالّذی یَشفَعُ عِندَه الاّ باذنِه»البقره/ 255: کیست که در نزد او جز به فرمان او شفاعت کند.

3. عدل الهی، انتشارات حسینیه ارشاد، 1349، بخش ششم، 165 - 191.

4. زُمَر، 44.

5. مائده، 35؛ ای کسانی که ایمان آورده اید! از [عذاب] خدا بترسید، و وسیله ای [برای تقرب به خدا] بجویید.

6. سبب جُستن، طلب اسباب.

7. نساء، 64.

8. جرأت پیدا کردن برای گناه.

9. یعنی زمینه ساز، بوجود آورنده زمینه قبول و پذیرش رحمت و مغفرت.

10. پایان قسمت های منتخب از «عدل الهی» با اندک تصرّف لفظی.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر