جایگاه وقف در اسلام

کسی که در دنیا مقداری از دارایی یا املاک خویش را با شرایط شرعی وقف می کند، گویا یک حساب جاری برای خود باز کرده است

جایگاه وقف در اسلام

به طور کلی وقف در اسلام و جامعه اسلامی از جنبه های گوناگون فرهنگی، جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، تاریخی، هنری و مذهبی اهمیت بسیاری دارد. وقف در جامعه اسلامی به دلایل زیر، مهم تلقی می شود:

1. وقف از شعایر الهی

موقوفات اسلامی مانند: مسجدها، حسینیه ها، حوزه های علمیه و مدرسه های دینی با نمای زیبایشان، مظهر پاسداشت شعایر الهی اند؛ شعایری که ما در قرآن کریم و سنت نبوی به بزرگداشت آنها سفارش و تشویق شده ایم: «هر کس شعایر خدا را بزرگ دارد، در حقیقت، این امر از پاکی دل هاست». (1)

همچنین موقوفات عمومی به تقویت مظاهر اسلامی مانند: مسجدها، مدرسه ها و عالمان دینی می انجامد و زمینه های رونق یافتن مراسم دینی مانند:

عزاداری ها و سوگواری ها در ایام شهادت امامان معصوم علیهم السلام را هموار می کند. همچنین موقوفات نوعی برجستگی دینی و مذهبی به شهرها می بخشند.

2. تأکید خداوند به انفاق و کارهای نیک

خداوند متعال، خطاب به مؤمنان فرموده است:

ای کسانی که ایمان آورده اید، از آنچه به شما روزی داده ایم، انفاق کنید، پیش از آنکه روزی فرا رسد که در آن نه داد و ستدی است و نه دوستی و نه شفاعتی.... (2)

در آیه های دیگری از قرآن کریم نیز مؤمنان به انفاق و نیکوکاری فراخوانده شده اند. برای مثال، قرآن می فرماید: «شما همان [مردمی] هستید که برای انفاق در راه خدا فراخوانده شده اید...». (3) در جای دیگر می فرماید:

و از آنچه روزی شما گردانیده ایم، انفاق کنید، پیش از آنکه یکی از شما را مرگ فرارسد و بگوید: «پروردگارا، چرا تا مدتی بیشتر [اجل] مرا به تأخیر نینداختی تا صدقه دهم و از نیکوکاران باشم». (4)

این دستور و تشویق خداوند به انفاق در راه خدا به صورت های گوناگون در بسیاری از آیات قرآن کریم تکرار شده است.(5) این تأکید و تکرار، نشانه اهمیت انفاق، کارهای خیر و صدقه است و چون وقف یکی از مصداق های صدقه، بلکه صدقه جاریه است، از این اهمیت برخوردار گشته است.

3. جاودانگی و صدقه جاریه

پیامبرگرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرموده است:

هرگاه مؤمن بمیرد، عمل او به جز سه مورد قطع می شود: صدقه جاریه (وقف) یا علمی که از آن سود برده می شود یا فرزند صالحی که برایش دعا می کند.(6)

همچنین امام صادق علیه السلام می فرماید:

مرد پس از مرگش اجر و پاداشی پشت سر ندارد، مگر با سه خصلت: صدقه ای که در زمان زندگی اش به راه انداخته است که پس از مرگش جاری باشد؛ روش هدایتی که وی آن را رسم کرده باشد و پس از مرگش بدان عمل شود و فرزند صالحی که برایش دعا کند.(7)

صدقه بودن وقف، وقتی نمود بیشتری می یابد که بهره مندان از موقوفه، فقیران، تهی دستان و بیچارگان باشند یا موارد مصرف درآمدهای موقوفات در کارهای عام المنفعه باشد. جاودانگی وقف نیز با جاری بودن آن جلوه گر می شود.

بنابراین، وقف، صدقه ای جاری و جاوید است. کسی که در دنیا مقداری از دارایی یا املاک خویش را با شرایط شرعی وقف می کند، گویا یک حساب جاری برای خود باز کرده است؛ به گونه ای که پس از آن، صاحب حساب چه زنده باشد و چه مرده، پی درپی بر پاداش ها و ثواب هایش افزوده می شود.

4. خدمت به خلق

خدمت به خلق امری مقدس است که همواره در آموزه های همه ادیان بدان سفارش شده است و بی گمان، خشنودی خداوند تبارک و تعالی در آن نهفته است. هدف همه واقفان در تاریخ، در هر شکلی، نوعی خدمت به خلق بوده است. هر موقوفه ای، نمادی از خدمت است و زیبایی خدمت به بندگان خدا را به تصویر می کشد.

درباره اهمیت و ارزش خدمت به خلق در اسلام، روایت های بسیاری وجود دارد که در اینجا تنها به دو نمونه اشاره می کنیم:

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرماید:

مردم، عیال خداوند هستند. پس کسی از آنان در نزد خدا دوست داشتنی تر است که به عیال خدا سود برساند و اهل خانه ای را شاد گرداند.(8)

همچنین فرموده است: «کسی که به امور مسلمانان همت نگمارد، مسلمان نیست».(9)

وقف یکی از مظاهر عالی خدمت و بشردوستی و از منابع تعلیم و تربیت عمومی در کشورهای اسلامی است. از این راه می توان بسیاری از درد و رنج های بشری را التیام بخشید ودر پیشرفت و تعلیم و تربیت اثرگذار بود.

منبع:

کتاب وقف سرمایه ای ماندگار، جواد ملایی پور، ص 32-35.

-------

پی نوشت ها:

1. حج: 32.

2. بقره: 254.

3. محمد: 38.

4. منافقون: 10.

5. نک: ابراهیم 31؛ مائده: 48؛ حدید: 7؛ آل عمران: 92؛ بقره: 195 و 276 و... .

6. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، تهران، نشر دارالکتب الاسلامیه، 1362، چ 4، ج 2، ص 22؛ میرزا حسن نوری طبرسی، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت علیه السلام لاحیاء التراث، 1407 ه . ق، چ 1، ج 12، ص 230.

7. کلینی، فروع کافی، ج 7، ص 56 ؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 292.

8. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج 16، ص 341 ؛ کلینی، اصول کافی، تهران، نشر دارالکتب الاسلامیه، 1362، چ 2، ج 2، ص 164.

9. کلینی، اصول کافی، ج 2، ص 164.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر