جنبه سیاسی زندگی علامه طباطبایی

علامه طباطبایی برای کمک به سازمان‌های چریکی فلسطینی حساب بانکی باز کرد... علامه طباطبایی نامی آشناست که همواره تداعی‌ کننده معنویـت، تقوا، اخلاق و علومی همچون تفسیر، عرفان، حکمت و...

جنبه سیاسی زندگی علامه طباطبایی

علامه طباطبایی برای کمک به سازمان‌های چریکی فلسطینی حساب بانکی باز کرد...

علامه طباطبایی نامی آشناست که همواره تداعی‌ کننده معنویـت، تقوا، اخلاق و علومی همچون تفسیر، عرفان، حکمت و در کل مصداق یک استاد بزرگ علمی و عملی در معارف اسلامی است. به جرأت می توان گفت که شاید هیچ ‌کس با شنیدن نام علامه ذهنش به سمت «سیاست» نرود و باید اذعان نمود که درخت تنومند تقوا و علم علامه، بر برخی از ابعاد دیگر شخصیتی ایشان سایه افکنده و در طول این سال‌ها به آن عنایت خاصی نشده است. یکی از این وجوه مغفول مانده، ترسیم نقش علامه در نهضت امام خمینی و پیروزی انقلاب اسلامی است. بی‌ توجهی به این موضوع مهم در طول سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سبب شده تا در نهایت تاسف برخی برای خود و دیگران، مرحوم علامه را یک «ضد انقلاب» جلوه دهند! البته این نوشتار نیز در صدد آن نیست تا از آن عالم کم نظیر، چهره‌ای سیاسی ساخته و یا ایشان را یک مبارز انقلابی تمام عیار جلوه دهد، اما آنچه مسلم است این است که علامه نه تنها با اصل نهضت امام مخالفتی نداشته ‌اند، بلکه در پیشبرد آن نیز اثرگذار بوده ‌اند.

علامه در دوران خفقان
پس از وقایع تلخ مربوط به «کاپیتولاسیون» که منجر به تبعید امام به ترکیه شد، مراجع و مردم انقلابی مجدداً نگران حال امام بودند. اما از این نگرانی، با هجرت ایشان به عراق کاسته شد، چرا که فضای امن ‌تری را در حوزه نجف برای امام تصور می ‌نمودند. از این رو تلگراف ‌های متعددی مبنی بر خشنودی از مشرف شدن امام به کربلا و نجف، برای ایشان مخابره می‌ شد. یکی از گزارش ‌های ساواک به فهرست اسامی افرادی اختصاص یافته که برای امام تلگراف فرستاده ‌اند.1 نه تنها نام علامه طباطبایی در این لیست به چشم می ‌خورد، بلکه تصویر دو تلگراف مختلفی که ایشان در مهرماه سال ۱۳۴۴ برای امام فرستاده‌ اند، وجود دارد. 2
هرچند که امام تبعید شده بودند، اما محبت علامه به امام از طریق عنایتشان به فرزند امام محسوس بود. به‌عنوان نمونه مرحوم حاج سید احمد خمینی پس از آزادی از زندان قزل قلعه در سال ۱۳۴۶، مورد تفقد علامه قرار گرفته و علامه در نهایت تواضع به دیدن ایشان که یک زندانی سیاسی بودند، رفتند. فرزند امام نیز به رسم ادب، ابتدا بازدید ایشان را پس دادند. ساواک در این ‌باره این‌گونه گزارش می ‌دهد: «در تاریخ سه شهریور در ساعت ۹ صبح آقای سید احمد مصطفوی با آقای شیخ حسن صانعی جهت بازدید آقایانی که به دیدن آسید احمد آمده‌اند شروع کرده‌اند و اول به منزل آقای علامه طباطبایی رفته‌اند 3
طبیعی بود که با تبعید امام، فضای خفقان حاکم شده و شعله نهضت در ظاهر فروکش کند، اما در مقاطع زمانی مختلف، اتفاقاتی از جانب حامیان نهضت رخ می ‌داد که حکایت از ادامه آن داشت. علامه طباطبایی نیز هرچند که در ظاهر مشغول به فعالیت های علمی خود بودند، اما نامشان با برخی از این اتفاقات گره خورده بود. ماجرای کمک به فلسطینیان یکی از این رخداد ها بود.

علامه: اسرائیل پوشالی و دست نشانده است
یکی از موضوعاتی که رژیم پهلوی به شدت نسبت به آن احساس مسئولیت می کرد، جلوگیری از هرگونه مخالفت با اسرائیل از طرف ایرانیان بود. امام خمینی در سخنرانی تاریخی خود که منجر به قیام ۱۵خرداد شد، گفت: «امروز به من اطلاع دادند که بعضى از اهل منبر را برده‏ اند در سازمان امنیت و گفته ‏اند شما سه چیز را کار نداشته باشید، دیگر هر چه مى‏خواهید بگویید، یکى شاه را کار نداشته باشید؛ یکى هم اسرائیل را کار نداشته باشید؛ یکى هم نگویید دین در خطر است. این سه تا امر را کار نداشته باشید، هر چه مى ‏خواهید بگویید. خب، اگر این سه تا امر را ما کنار بگذاریم، دیگر چه بگوییم؟! ما هر چه گرفتارى داریم از این سه تا ست.»4 در چنین فضای آلوده‌ ای که حق سخن گفتن علیه اسرائیل نیز وجود ندارد، علامه طباطبایی از لحاظ نظری اسرائیل را «دولت پوشالی و دست نشانده» خطاب می کنند.5
استاد سید هادی خسروشاهی در وصف علامه می ‌گوید: «علاوه بر مسائل داخلی، علامه طباطبایی در مسائل مهم دنیای اسلام هم به ‌نحوی اظهار نظر و یا ادای تکلیف می کردند که یکی از آن موارد مساله فلسطین بود که معظم ‌له همراه مرحوم آیت الله سید ابوالفضل زنجانی (مقیم تهران) و شهید آیت الله شیخ مرتضی مطهری با افتتاح حساب مشترک در چند بانک تهران، برای کمک ‌رسانی به مردم فلسطین اقدام لازم را به عمل آوردند که در آن شرایط حساس این عمل احساس مسئولیت ویژه را نشان می ‌دهد.»6 ساواک این عمل را که در اردیبهشت ماه سال ۱۳۴۹ صورت گرفته است، این ‌گونه گزارش می‌ دهد: «چند روز قبل اعلامیه ‌ای که با خط نوشته بودند، در داخل مسجد دانشگاه مشاهده گردید؛ متن این اعلامیه چنین بود: ( به اطلاع می ‌رسد آقایان مرتضی مطهری، علامه طباطبایی، سید ابوالفضل زنجانی حساب ‌های زیر را برای کمک به سازمان ‌های چریکی فلسطین (الفتح) باز نموده‌ اند.(» 7
این اعلامیه ‌ها که با حدیث «من سمع رجلاً ینادی یا للمسلمین فلم یجبه فلیس بمسلم» آغاز می ‌شد، در بازار، مساجد، هیأت‌ ها و دانشگاه ‌ها در حال توزیع بود.8 همچنین روحانیون انقلابی در منابر از مردم دعوت می ‌نمودند تا از طریق این شماره حساب ‌ها به مردم فلسطین کمک نمایند. 9حتی جهت درج در روزنامه ‌های اطلاعات و کیهان نیز داده شد، اما ساواک از انتشار آن جلوگیری کرد. 10 طبیعی بود که این عمل می ‌توانست الگویی برای دیگران باشد و این یکی از نگرانی ‌های ساواک در این امر بود. یکی از گزارش ‌های ساواک به ذکر گفت‌ وگو میان دو نفر اختصاص یافته که یکی از آن‌ها بنای کمک مالی به یاسر عرفات دارد و دیگری با الگوگیری از این اقدام علامه می گوید: «فرستادن پول مثل اینکه ایرادی ندارد، چون آقای علامه طباطبایی و آقای مطهری و آقای زنجانی حساب‌ هایی جهت ارسال پول باز نموده ‌اند.»11 در اسناد مختلفی ممانعت از فرستادن این پول توسط ساواک ذکر شده، اما سرانجام ساواک فریب خورده، مبالغ جمع ‌آوری شده توسط شهید محلاتی به مکه برده شده و از آنجا به فلسطینیان تحویل داده شد.12

ارتباط علامه با انقلابیون هیچ‌گاه قطع نشد
در طول سال‌های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، نیروهای انقلابی اعم از روحانی و دانشجو همواره با علامه در ارتباط بودند و این ارتباط دو سویه، هیچ‌ گاه قطع نشد. علامه طباطبایی حتی به ملاقات زندانیان سیاسی نیز رفته بودند. جناب آقای سید محمد صادق قاضی که یکی از زندانیان سیاسی بوده است، این ملاقات را این‌گونه به یاد می‌آورد: «در سال ۱۳۴۳ که به همراه آقای طالقانی در زندان قصر بودم، پدرم و مرحوم علامه طباطبایی به دیدن من آمدند. در آنجا متوجه شدم که آقای طالقانی چه انس دیرینه‌ ای با این عزیزان دارد.»13 بر کسی پوشیده نیست که انس علامه با آیت‌الله طالقانی نیز، انس با یک عالم سیاسی و علاقه به یک مفسر انقلابی است.
علامه نه فقط با آیت‌الله طالقانی، بلکه با دیگر عالمان مبارز و انقلابی که از سران اصلی نهضت امام محسوب می ‌شدند نیز، ارتباطی بسیار صمیمانه داشتند. آیت‌الله محمد حسن احمدی فقیه ‌یزدی علاقه وافر علامه به یکی دیگر از سران نهضت امام را این ‌گونه توصیف می ‌کند: «مرحوم استاد آیت‌الله علامه طباطبایی که از فقها و حکمای الهی بودند و غالباً مشغول تحقیق و یا تدریس بودند و کمتر وقت خود را به دید و بازدیدها می ‌گذراندند، خیلی مایل بودند که وقتی آیت‌الله صدوقی به قم می‌ آیند، دیدن کنند و گاهی از ما سوال می‌ کردند که چه موقع آقای صدوقی می ‌آیند تا ایشان را زیارت کنیم و گاهی این تعبیر را می ‌فرمودند: «صدوقی خیلی شخص ظریفی است.» و این را از روی محبت فوق العاده ‌ای که به ایشان داشتند، می ‌فرمودند و گاهی هم اظهار می‌ کردند: «ایشان زحمات زیادی کشیده است» و بالاخره در سفری که ایشان به قم آمده بودند، به اتفاق استاد علامه طباطبایی به دیدن ایشان رفتیم و آنقدر این دو بزرگوار اظهار علاقه به هم می‌ کردند و مطالبی رد و بدل شد که فقط آن صحنه را می‌ توانیم به قول ما طلبه‌ها بگوییم: «یدرک و لایوصف » (یعنی من نمی‌توانم آن خصوصیات را بیان کنم). می‌دانیم که مرحوم علامه طباطبایی، اهل گزاف نبود.»14
مقامات معنوی علامه طباطبایی و شاید علقه ‌هایی این‌گونه، سبب می‌شد تا بعضاً، مسائلی فرامادی نیز شکل بگیرد. حجت ‌الاسلام و المسلمین سید محمد سعیدی، فرزند شهید آیت‌الله سعیدی می گوید: «بعد از شهادت پدرم، دستخطی از ایشان در پشت کتاب مواعظ العددیه پیدا شد. آن دستخط را آیت‌الله خزعلی، شهید مطهری و دایی مان آقای طباطبایی هم دیدند؛ من و برادرانم هم دیده بودیم؛ آقای هاشمی رفسنجانی هم ظاهراً دیده بودند. پدرم با خط خود نوشته بودند: «شبی در خواب دیدم که به منزل آقای خمینی می ‌روم. در بین راه علامه طباطبایی را دیدم. ایشان مرا صدا زدند و با هم تا آستانه منزلشان رفتیم. علامه به من فرمودند: من دیشب حضرت اباعبدالله الحسین را در خواب دیدم که به من گفتند به سعیدی بگو به اینجا بیا، چیزی نیست، ما نگهدار تو هستیم. وقتی از خواب بیدار شدم شکر خدا را کردم و این خواب را پشت این کتاب مواعظ العددیه نوشتم. این مساله مربوط به زمانی است که مرحوم پدرم به خاطر طرفداری از حضرت امام، همه روزه در معرض دستگیری و گرفتاری بودند.»15 آگاهی غیبی علامه از شهادت برخی از شاگردان انقلابی خود که بعدها اتفاق افتاد نیز، شاید در همین مقوله بگنجد؛ آگاهی از شهادت آقایان قاضی، بهشتی، باهنر و... .
همان‌طور که ذکر شد در موضوع حفظ ارتباط با انقلابیون، این ارتباط به ارتباط علامه طباطبایی با روحانیت محدود نمی‌شد. ارتباط ایشان با طیف اسلام گرای جنبش دانشجویی نیز به سال‌ها قبل باز می‌ گشت. 16 با آغاز نهضت امام، ارتباط ایشان به‌ خصوص به واسطه شاگردانی همچون شهید مطهری و آثاری همچون کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، بیشتر نیز شد. سفر ایشان و شهید مطهری در سال ۱۳۵۶ به لندن جهت معالجه و استقبال دانشجویان انقلابی از علامه و شهید مطهری، نمونه ‌ای از این ارتباط را نشان می ‌دهد.17
چند ماه پس از بازگشت علامه از سفر درمانی، قیام ۱۹دی سال ۱۳۵۶ اتفاق افتاد. حرکت طلاب انقلابی به سمت منزل علما آغاز شد و به منزل علامه رسید. ایشان به‌ واسطه کسالت مزاجی و از آنجا که اصولاً بسیار کم حرف بودند، سخنانی بسیار کوتاه در دفاع از امام ایراد نموده و ادامه آن را به آیت‌الله یزدی که همسایه علامه بودند، واگذار نمودند. 18 پس از قیام ۱۹دی، قیام ‌های چهلمی آغاز شد و انقلاب در سال ۱۳۵۷ به اوج خود رسید.

پی نوشت:
1- امام خمینی در آینه اسناد ، ج۵، ص۲۹۴
2- همان، ج۵، ص۲۶۳ و ۳۴۲
3- یادگار امام به روایت اسناد ساواک، ص۹۸
4-صحیفه امام، ج‏۱، ص۲۴۶
5- بررسی‌های اسلامی، علامه طباطبایی، ج۲، ص۲۷۹
6-درباره علامه طباطبایی، سید هادی خسروشاهی، ص۱۴۸
7-عالم جاودان (شهید مطهری به روایت اسناد ساواک)، ص۲۲۱
8-همان، ص۲۱۷ و ۲۳۳
9-قامت استوار (شهید محلاتی به روایت اسناد ساواک)، ص۵۵۹
10-عالم جاودان (شهید مطهری به روایت اسناد ساواک)، ص۲۳۹
11- مسجد جلیلی به روایت اسناد ساواک، ص۲۰۱
12- خاطرات و مبارزات شهید محلاتی، ص۷۸
13- مصاحبه با خبرگزاری فارس
14- مجله شاهد یاران، ش۳۴، ص۳۹
15- مجله شاهد یاران، ش۳۲، ص۵۱
16- جنبش دانشجویی در ایران، علیرضا کریمیان، ص۱۹۷-۳۵۵-۳۶۱
17- خاطرات سید مهدی طاهری خرم آبادی، ص۱۱۵
18- حماسه۱۹دی، ص۲۱۵- ۱۹دی به روایت اسناد ساواک، ص۶۶-۷۲-۸۵-۱۵۵


منبع: عصر اندیشه، شماره ۹، صفحه ۱۳۵

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر