با توجه به سن کودک، به او مسئولیت بدهیم و می توانیم از مسئولیت های کوچک تر شروع کنیم؛

حس مسئولیت پذیری کودک را تقویت کنید

حس مسئولیت پذیری کودک را تقویت کنید

مسئولیت پذیری، مفهومی است که انسان ها همواره در زندگی فردی و اجتماعی خود، با آن ارتباط دارند و مسئله ای مهم در موفقیت انسان است و این، یک امر ذاتی نیست؛ بلکه در خانواده و روابط اجتماعی و تعاملاتی که فرد با دیگران دارد، امکان رشد پیدا می کند و والدین در این میان، نقش مهمی در انتقال روحیه مسئولانه به کودک دارند.

مسئولیت پذیری، مهارتی است که باید آن را به کودکان آموخت تا در آینده، در زندگی اجتماعی دچار مشکل نشوند؛ اما گاهی بعضی از والدین آن قدر به کودک شان مسئولیت می دهند و آن قدر سخت می گیرند که کودک را خسته و از دنیای کودکی جدا می کنند.

برای این که فرزندانمان بتوانند به خوبی از پس مسئولیت های خود در زندگی برآیند، باید از دوران کودکی، حس مسئولیت پذیری را در آنان تقویت کرد. به طور کلی می توان مسئولیت پذیری را به دو بخش تقسیم کرد: مسئولیت پذیری شخصی و اجتماعی؛ مسئولیت پذیری شخصی و خانوادگی. این دو، وظایف اولیه ای هستند که بیشتر کودکان در سنین پایین خودشان می توانند انجام دهند؛ مثل مسواک زدن، شستن دست ها و لباس پوشیدن.

گاهی برخی والدین انجام این وظایف را کافی می دانند؛ اما باید به کودکان وظایف دیگری را نیز محول کرد تا علاوه بر مسئولیت پذیری شخصی و خانوادگی، مسئولیت پذیری اجتماعی را بیاموزند و در مقابل دیگران، احساس مسئولیت داشته باشند.

یکی از روش های مؤثر آموزش مسئولیت پذیری به کودکان، واگذار کردن کارهای روزمره به آنهاست. کودکان دو، سه و چهار ساله عاشق کمک کردن هستند؛ پس، از این ویژگی آن ها استفاده کنید و آن ها را دست کم نگیرید؛ البته در این زمینه، مرحله رشدی کودک و کارهایی را که می تواند انجام دهد، در نظر داشته باشید. به این ترتیب، می توانید با توجه به توانایی فرزندتان، از همین سنین، اقدام به دادن وظایف خانه به آنها نمایید.

یکی از روش های مؤثر آموزش مسئولیت پذیری به کودکان، واگذار کردن کارهای روزمره به آنهاست

در حین انجام یک مسئولیت توسط کودک، والدین قادر خواهند بود صفات اخلاقی دیگری، همچون شکیبایی، صداقت، همدلی و انعطاف پذیری، همکاری و ... را نیز در کودک خود تقویت کنند.

زمانی که به کودکی مسئولیتی می دهیم، اجازه دهیم اعمال کودک به طور منطقی و طبیعی رخ دهد و حین عمل، آن را تصحیح نکنیم. البته این مسئله به روحیه و توانایی کودک بستگی دارد. باید در وهله اول، کودک را به خوبی بشناسیم تا بتوانیم به او مسئولیت دهیم؛ چون اگر به کودکی که آمادگی پذیرش مسئولیت ندارد، مسئولیت دهیم، دچار مشکل می شود و اعتماد به نفسش پایین می آید.

5d8f529a3b642.jpg

گاهی یک مسئولیت خاص در یک سن خاص، به افزایش اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری کودک کمک می کند؛ اما همان مسئولیت در سن دیگری توهین به حساب می آید. مثلاً به یک کودک دوساله می گویید: تا من آماده شوم تو هم می توانی دکمه های لباست را ببندی؟ در حالی که همین پیشنهاد به یک کودک 7 ساله ممکن است برای او ناخوشایند باشد.

نباید مسئولیت را به کودکان مان تحمیل کنیم؛ برعکس باید سعی کنیم حس مسئولیت پذیری را در آنان به وجود آوریم؛ به این معنا که بهتر است کودک در پذیرش مسئولیت خود، آزاد باشد؛ اما باید یادآور شد که به توانمندی کودک هم باید توجه داشت. باید با توجه به سن کودک، به او مسئولیت بدهیم و می توانیم از مسئولیت های کوچک تر شروع کنیم؛ مانند جمع کردن مداد رنگی ها یا بردن نمکدان یا قاشق و چنگال برای پهن کردن سفره.

هرچند انجام کارهای کوچک روزمره توسط کودک به خودی خود، مفهوم ویژه ای از مسئولیت پذیری را برای او ایجاد و تثبیت می کند، اما آن چه که به عنوان هدف اصلی در طرح پرورش مسئولیت پذیری کودک باید مورد توجه قرار گیرد، ایجاد حساسیت در کودک، در مقابل وضعیت ها و موقعیت هایی در زندگی است که مسئولیتی را متوجه او می نماید.

کودک باید بتواند ارتباط منطقی بین پذیرفتن و انجام یک مسئولیت و برآورده شدن خواسته ها و نیازهای خود را دریابد. کودک باید قادر باشد مسئولیت هایی را که متوجه اوست، تشخیص دهد و بشناسد.

5d8f52afd3ab7.jpg

اگر مسئولیتی که به یک کودک یا نوجوان واگذار می شود، با دقت و هدفمند انتخاب شده باشد، انجام مسئولیت توسط کودک، این فرصت را برای والدین فراهم می آورد که کودک خود را بهتر بشناسد و آگاهی خود را از توانایی ها و نقاط ضعف فرزند خود، افزایش دهند.

در صورت کوتاهی کودک در انجام مسئولیت، باید رفتار او را سنجید که آیا نمی تواند، نمی داند یا نمی خواهد؟ در مرحله بعد کودک را از نتایج منفی و مثبت انجام دادن و ندادن مسئولیت اش آگاه کرد. در مجموع کودک باید از انتخاب خود درس بگیرد.

بنابراین کاری کنید عواقب سهل انگاری یا اشتباهش را بپذیرد. اگر فرزندتان تمایل ندارد کاری انجام دهد، به طور واضح و فقط یک بار دیگر، کاری را که قرار بوده انجام دهد، به او یادآوری کنید. بهتر است این یادآوری نیز همراه با شوخی باشد. مثلاً بگویید: لباس های ریخته شده کف اتاق صدایت می کنند، کی می خواهی جوابشان را بدهی؟

به تلاش او در برابر مسئولیت داده شده توجه کنید و از سرزنش کردن او نیز بپرهیزید. سرزنش کردن سبب می شود کودک تصور کند هرگز نمی تواند شما را راضی نگه دارد؛ بنابراین دست از تلاش بر می دارد. به یاد داشته باشیم با گذشت زمان، کودک در کارهایش مهارت پیدا می کند، بر آن ها مسلط می شود و از عهده انجام کارها، بهتر برمی آید.

به تلاش کودک در برابر مسئولیت داده شده توجه کنید و از سرزنش کردن او بپرهیزید

پذیرفتن مسئولیت همچنین نباید با احساس گناه یا بدهکاری یا اعمال زور و مبارزه همراه باشد، بلکه باید بدون فشار مالی یا عاطفی مطرح شود. نکته بسیار مهم درباره مسئولیت این است که اجباری برای پذیرش درخواست وجود نداشته و در واقع، مسئولیت، انتخابی آگاهانه است؛ درست مثل قراردادی است که همه اجزای آن برای طرفین مشخص است.

بنابراین فراموش نکنید که:

- خودتان الگوی خوبی برای کودکان تان باشید.

- کودک باید قادر باشد مسئولیت هایی که متوجه اوست، تشخیص دهد و بشناسد.

منبع: ماهنامه موعود (205-204)، هدیه اشرف زاده


مطالب مرتبط