حقوق شهروندی از دیدگاه امام علی (ع)

از حقوقی که حکومت نسبت به ملّت دارد، به حقوق شهروندی تعبیر می‌شود.

حقوق شهروندی از دیدگاه امام علی (ع)

دین اسلام پیام‌آور جامعه ‌ای پاک و آرمانی است که در آن روابط فردی و اجتماعی بر پایه ‌های حقوق و اخلاق نهاده شده است. از جمله‌ ی این روابط، پیوند میان آحاد ملت با دولت است. از حقوقی که حکومت نسبت به ملّت دارد، به حقوق شهروندی تعبیر می شود که بهترین الگوی آن در عهدنامه ‌ی مالک اشتر ترسیم شده است. در این گفتار دورنمایی از این عهدنامه ارائه می گردد و با این اعتقاد که اعجاز بیانی علوی متأثّر از اعجاز قرآن است و ساختار عهدنامه، حکیمانه است، حقوق را به همان ترتیب می چینیم:

1. حق مهرورزی: مردم، اعم از مؤمن و کافر، گناه‌کار و بی‌گناه، حق بهره‌مندی از مهر و محبت حاکم را دارند. امام علی (علیه السلام) در توصیه به مالک اشتر فرمودند: «به قلبت احساس مهر و دوستی به مردم را بچشان و چون حیوان درنده‌ای نباش که خوردن شان را غنیمت دانی. زیرا مردم دو دسته‌اند: یا برادر دینی تو هستند یا همنوع انسانی ات. پیوسته می لغزند و تو هم باید عللی «برای لغزش‌ ها» تصور کنی. گناهان دانسته و ندانسته از آنان سرمی زند، تو نیز باید چشم‌ پوشی و گذشت کنی».[1]

به قلبت احساس مهر و دوستی به مردم را بچشان و چون حیوان درنده‌ای نباش که خوردن شان را غنیمت دانی.

5cb44c891b195.jpg


2. حق رفتار عادلانه: شهروندان همواره نیروی دفاعی جامعه و حکومت را تشکیل می دهند و راه حفظ قدرت دفاعی، جلب رضایت آنان با رفتاری میانه و عادلانه است. لذا حضرت توصیه می کنند: «محبوب ‌ترین کار نزد تو باید میانه ترین در حق، فراگیرترین در عدالت و جلب کننده ترین در رضایت مردم باشد».[2]

3. حق رعایت جایگاه ها: شهروندان از جهات صلاح و فساد مختلفند. لذا فرمانروا باید نگرش عادلانه‌ای به آن‌ ها داشته باشد. پس نباید نیکوکار را با بدکار مساوی بداند. دیدگاه حاکمان همواره تعیین کننده ی عملکرد افراد و اقشار جامعه بوده است؛ زیرا قضاوت حاکم را مبنای ارزش‌گذاری بر کارهای خود می دانند. لذا دولت باید هر شهروند را در جایگاهی متناسب با نوع عملکردش، قرار دهد تا ارزش‌ها وارونه نگردد. در این باره آن حضرت توصیه فرمودند: «نباید، نیکوکار و بدکار را به یک دید بنگری، زیرا در این صورت نیکوکاران از نیکی فاصله خواهند گرفت و گناهکاران به بدی بیشتر روی خواهند آورد. پس با هر کس متناسب با عملکردش، رفتار کن».[3]

4. حق خوش ‌بینی: یکی از حقوق شهروندان، خوش بینی دولت به آنان است. اصولاً این حق اخلاقی تأثیر و بازخورد دوسویه دارد و باعث آرامش اجتماعی، تقویت انگیزه‌ ی تعادل و همکاری، آماده باش ملت و... می گردد. بر اساس فرموده ی امیرمؤمنان علی (علیه السلام)، ملت وقتی به خوش بینی دولت پی می برند که به آنان خدمت کند، از هزینه‌هایشان بکاهد (کالاهای مورد نیاز را ارزان کند، خراج و مالیات کمتر بگیرد و... ) آنان را بر کارهای خارج از توان وادار نسازد و... . بازخورد اعتماد به شهروندان، شکستن زنجیره‌ی رنجها و سختی های دراز مدت است.

دولتمردان همواره در بوته ی آزمایش شهروندان قرار دارند، لذا تنها می توانند به مردمی اعتماد کنند که در بوته ی نقدشان، جلا دیده باشند.[4] پس دولت به دلیل نیازمندی به همه‌ی اقشار مردم، باید اعتماد همگان را جلب کند.

5. حقّ نظارت بر دولت ‌مردان: یکی از شاخصه های مردمی بودن هر نظام حکومتی، حق نظارت مردمی بر عملکرد کارگزاران است. این حق با افزایش بینش سیاسی مردم، فرآیند مدیریت را نیز آسان می سازد چرا که مانع از خطاهای دانسته و ندانسته ی کارگزاران گشته و مشارکت مردمی را در پیشبرد امور و توسعه، کارآمدتر می سازد و مدیران را از طرح ها و ایده‌های کاربردی بیشتری از سوی مردم، بهره‌مند می سازد. لذا این حق در سیاست علوی این گونه مطرح شده است: «خیرخواهی مردم وقتی درست و واقعی انجام می شود که بر کارگزاران اشراف و نظارت کامل داشته باشند، بار حکومتشان را بر خود سنگین ندانند و دوره‌ی مدیریتشان را طولانی نشمرند».[5] این نظارت رهاوردهای اخلاقی زیبایی را نیز به همراه دارد؛ روابط مدیریتی را لطیف و انسانی می سازد، نگرش‌ها را نسبت به هم نیک می گرداند و قلب‌ ها را پیوند می دهد.[6]

شمیم نرجس شماره 36، مائده رضایی

فهرست منابع:

1. سیدرضی، نهج‌البلاغه، ترجمه ی علی معادی خواه (خورشید بی‌غروب نهج‌البلاغه)، تهران، ذره، چاپ پنجم، 1379.

2. دلشاد تهرانی، مصطفی، دلالت دولت، تهران، دریا، چاپ دوم، 1389.


پی نوشت ها:

[1]. نهج‌البلاغه، نامه‌ی 53، ص366.

[2]. همان، ص367.

[3]. همان، ص369.

[4]. همان‌.

[5]. همان.

[6]. دلشاد، 1389، ص398.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر