یکی از دلایلی که سبب می شود انسان در حالت بیداری بتواند به درستی به کارهایش برسد و انرژی لازم را برای انجام وظایفش داشته باشد، این است که استراحت...

خواب خوب از نظر اسلام

خواب خوب از نظر اسلام

یکی از دلایلی که سبب می شود انسان در حالت بیداری بتواند به درستی به کارهایش برسد و انرژی لازم را برای انجام وظایفش داشته باشد، این است که استراحت خوبی داشته و از خواب درستی بهره مند شده باشد. خواب یکی از مسائل مهم و اصولی در سلامت انسان است و به شهادت علم، بد خوابی به تدریج زندگی انسان را تلخ می کند و باعث آشفتگی و اضطراب و ... می شود.
امام رضا (علیه السلام) می فرمایند: «أَنَّ النَّوْمَ سُلْطَانُ الدِّمَاغِ وَ هُوَ قِوَامُ الْجَسَدِ وَ قُوَّتُهُ» [1] خواب سلطان مغز است و آن مایة پایداری و نیرومندی است.

امام رضا (علیه السلام) می فرمایند: «خواب سلطان مغز است و آن مایة پایداری و نیرومندی است


ریشة بسیاری از دعواهای خانوادگی، اختلاف کاری، مشاجره های روزمره و ... همین مسئلة درست نخوابیدن است. وقتی انسان درست استراحت نکرده باشد، آستانة تحملش کم می شود، بهانه گیر می شود، ذهنش درست کار نمی کند و به همین جهت ممکن است از هر مسئلة کوچکی دعوا و مشاجره بسازد. اگر انسان استراحت و خواب درستی داشته باشد، با نشاط و شاداب است و همین نشاط و شادابی، جدای از اینکه برای انجام کار به انسان انرژی می دهد، مانع بروز اختلافات هم خواهد شد. انسان مؤمن برای داشتن توان عبادت نیازمند خواب صحیح و درست است و به همین دلیل اسلام به خوابیدن توجه ویژه ای داشته و برای آن فرمول زیر را توصیه کرده است:

«دستشویی رفتن + مسواک زدن + وضو – شکم پر + زمان، حالت و مکان خوب + اعتدال + ذکر و دعا + محاسبة نفس»


به طور کلی هر چیزی که در خصوص آداب خوابیدن از نظر اسلام بیان می شود، برای این است که انسان قوّت و نشاط انجام کارهای روزانه و عبادت و بندگی را داشته باشد. خواب قرار است مایة آرامش و آسایش انسان باشد، تمیزی و بهداشت یکی از عواملی است که باعث داشتن آرامش در خواب می شوند، اینکه انسان با بهداشت بخوابد و بدنش دچار اذیت نباشد خیلی مهم است، برای همین هم اسلام به دستشویی رفتن [2] و مسواک زدن [3] قبل از خواب سفارش کرده است.
«اللهُ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیلَ لِتَسْکُنُوا فیهِ» [4] خدا همان کسی است که برایتان شب را درست کرد تا در آن به استراحت پردازید.

«اللهُ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیلَ لِتَسْکُنُوا فیهِ» خدا همان کسی است که برایتان شب را درست کرد تا در آن به استراحت پردازید.


خداوند متعال انسان را به گونه ای می پسندد که همواره و در همه حال به یاد خدایش و در حال عبادت باشد، برای همین هم به با وضو بودن را هنگام خواب سفارش کرده است، گویی خواب انسان هم قرار است عبادت باشد و لازم است انسان مثل نماز وضو بگیرد و با طهارت به رختخواب برود. [5] این را تجربه کنید؛ اگر مدتی به با وضو خوابیدن روی بیاورید اثراتش را بر جسم و روحتان خواهید دید و زمانی که شادابی آن را تجربه کنید، دیگر این کار را ترک نخواهید کرد.
خیلی ها فکر می کنند نباید شام بخورند و شام نخوردن باعث سلامتی می شود، در صورتی که به هیچ وجه این گونه نیست، اسلام به خوردن شام سفارش زیادی کرده است و چیزی که از آن نهی شده است خوابیدن با شک پر است، یعنی باید در خوردن شام اعتدال را رعایت کرد و در هنگام خواب، نه شکم انسان خالی باشد و نه پر! اگر انسان اعتدال را در این زمینه رعایت کند دارای خواب راحت و غیر پریشان خواهد بود، اساساً بخشی از خواب های پریشان به علت همین نکته است که انسان با شکمی خالی و یا پر به رختخواب رفته است. [6]
با هر چیزی باید بر اساس طبیعت و اصولش رفتار کرد، یکی از چیزهایی که در این عصر معمولاً طبق طبیعتش با آن رفتار نمی شود وقت خواب است. [7] به طور طبیعی شب بهترین زمان برای خوابیدن است. خواب شب باعث نشاط و شادابی در روز می شود و خواب زیاد و بی موقع در روز به جای از بین بردن خستگی بر کسالت انسان می افزاید. وقت مطلوب برای خوابیدن در شب از نظر اسلام حدود اوائل شب است تا ساعتی قبل از اذان صبح و چنانچه طبق برنامة اسلام از اوائل شب تا قبل اذان صبح بخوابیم و بعد از نماز صبح هم فعالیت هایمان را شروع کنیم به صورت طبیعی قبل از ظهر کمی نیاز به خواب پیدا می کنیم و این زمان یعنی ساعتی قبل از ظهر، بهترین زمان خواب در روز است، این خواب در واقع همان خواب معروف خودمان یعنی قیلوله است.
البته دعوت اسلام به خوابیدن در شب معنی اش این نیست که انسان به مناجات و عبادت شبانه بی توجه باشد. خواب شبانه به اندازه، عبادت شبانه هم به اندازه باید باشد. [8]
علاوه بر این اسلام توصیه می کند که انسان رو به قبله بخوابد [9] تا حتی در حالت خوابیدن هم خدا را فراموش نکند.
مکان خوابیدن نیز مهم است. به همین جهت اسلام خوابیدن در مکان امن را پیشنهاد می دهد [10]؛ زیرا وقتی مکانی که انسان در آن است نا امن باشد، اضطراب مانع آرامش انسان شده و به تبع آن خوابیدن برای او احساس لذت و رفع خستگی نخواهد داشت.
بعضی از آدم ها آن قدر می خوابند که از این خوابیدن خسته می شوند و بعد برای اینکه خستگی ای که از خوابیدن زیاد به بدنشان وارد شده را از بین ببرند، مجبورند دوباره بخوابند! [11] بعضی هم اصلاً به سلامتی شان اهمیت نمی دهند، خواب و استراحت منظم ندارند و به بدنشان آسیب می رسانند. اسلام با هر دوی این ها مخالف است و با اعتدال در خواب موافق است. مشخص است که اعتدال در خواب با توجه به سن و سال انسان و وضعیت بدنی اش تغییر می کند، اما متوسط خواب خوب برای یک انسان بالغ سالم بین شش تا هشت ساعت خواهد بود.
انس گرفتن با خداوند متعال مانع از وسوسه، ترس، اضطراب و نگرانی می شود، به همین جهت اسلام قبل از خوابیدن یاد خدا و گفتن اذکار و خواندن قرآن را پیشنهاد می دهد. خواندن سوره حمد و تسبیحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) یکی از پیشنهاداتی است که در روایت برای زمان خواب آمده است. انسان قرار است در زندگی بندگی خداوند را به جا آورد، قرار است هر روز که می گذرد قدمی به خلیفة خدا شدن بر روی زمین نزدیک تر شده باشد، اینکه انسان در روز چه کرده، مسئلة خیلی مهمی است. همین روزها هستند که قطره قطرة عمر و زندگی انسان را در بر می گیرند. لازم است در انتهای روز برای لحظاتی فکر کنیم که امروز چه کرده ایم، اگر کار خوبی انجام داده ایم خدا را شکر کنیم و از وی بخواهیم که توفیق دهد کارهای خوبمان بیشتر شود و اگر کار بدی کرده ایم از خداوند طلب مغفرت کنیم. [12]

منبع: کتاب از جنس خاک، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی


------------------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1. بحارالانوار، ج 59، ص 316.
2. امام علی (علیه السلام) در سفارشی به فرزند خود امام حسن مجتبی (علیه السلام) فرمودند: ... قبل از خوابیدن به دستشویی برو. (خصال، ص228)
3. امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: پیامبر (صلی الله علیه و آله) وقتی می خواست بخوابد مسواک می زد و بعد به رختخواب می رفت، و بر طرف راستش می خوابید و دست راستش را زیر گونة راستش قرار می داد. (مکارم الاخلاق، ص 291)
4. غافر، 61.
5. پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: کسی که با وضو بخوابد، بسترش تا صبح مسجد و خوابش نماز او است و کسی که بدون وضو بخوابد، تا صبح مانند مرداری است که بسترش قبرش بوده است. (مستدرک الوسائل، ج 1، ص 297)
6. امام علی (علیه السلام) می فرمایند: کسی که با شکم پر و سنگین بخوابد رؤیاهای غیر واقعی می بیند. (غرر الحکم، ص 360)
7. پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: خواب اول روز، نادانی و خواب نیم روزی (قیلوله) نعمت و خواب عصر گاهی کم خردی است و خواب اول شب (بین نماز مغرب و عشاء) باعث محروم شدن از روزی می شود. (مستدرک الوسائل، ج 5، ص 113)
8. [ای پیامبر] در حقیقت، پروردگارت می داند که تو و گروهی از کسانی که با تو هستند، نزدیک به دو سوم از شب یا نصف آن یا یک سوم آن را [به نماز] بر می خیزند. (مزمل، 20)
9. امام هادی (علیه السلام) فرمودند: [یکی از کارهایی که ما اهل بیت هنگام خواب انجام می دهیم] خوابیدن به سمت قبله و خواندن سوره حمد است. (مستدرک الوسائل، ج 5، ص 116 و 117)
10. پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: هر که شب بر بام سنگ چین نشده خوابید و اتفاقی برایش افتاد، فقط خودش را سرزنش کند. (اصول کافی، ج 6، ص 530)
11. امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند: خداوند عزّ و جل از بندة پر خواب بیکار نفرت دارد. (وسائل الشیعه، ج 17، ص 58)
12. امام کاظم (علیه السلام) می فرمایند: از ما نیست کسی که هر روز به حساب خود رسیدگی نکند و ببیند که اگر کار نیکی انجام داده است، از خداوند توفیق انجام بیشتر آن را بخواهد و خدا را بر آن سپاس گوید و اگر کار بدی انجام داده است، از خدا آمرزش بخواهد و توبه کند. (بحارالانوار، ج 67، ص 72)


مطالب مرتبط