ابراهیم نبی (علیه السلام) راز عاشقی را آموخت و به تجلی رساند، همو که بارها و بارها مورد آزمایش های عظیم الهی قرار گرفت و بزرگ ترین آزمایش خداوندی، قربانی نمودن فرزندش اسماعیل (علیه السلام) بود که با سرافرازی بر آن فائق آمد؛ و خداوند بدین وسیله حکمت ها و اسرار نهفته در عمل قربانی را ...

در سایه سار عاشقی ابراهیم (علیه السلام)

در سایه سار عاشقی ابراهیم (علیه السلام)

نجمه سادات امیری، کارشناس ارشد تاریخ تمدن و پژوهشگر مدرسه علمیه حضرت خدیجه (سلام الله علیها)


ابراهیم نبی (علیه السلام) راز عاشقی را آموخت و به تجلی رساند، همو که بارها و بارها مورد آزمایش های عظیم الهی قرار گرفت و بزرگ ترین آزمایش خداوندی، قربانی نمودن فرزندش اسماعیل (علیه السلام) بود که با سرافرازی بر آن فائق آمد؛ و خداوند بدین وسیله حکمت ها و اسرار نهفته در عمل قربانی را برای مؤمنان آشکار نمود.

1. حکمت فرامین الهی
قوانین و احکام دینی، برنامه هایی است که پیامبران و ائمه معصوم (علیهم السلام) از طرف خداوند متعال برای بشر آورده اند تا در پرتو عمل به آن، سعادت دنیا و آخرت آنها تأمین گردد. حال اگر بر توحید یقین داشته باشیم و بر این باور باشیم که تمام احکام دین اسلام از علم بی پایان خداوند سرچشمه گرفته است و افعال و دستورات خداوند بر اساس حکمت و مصلحت الهی است و پیامبران (علیهم السلام) نیز بدون خطا و لغزش، و بر اساس عصمت، آن احکام را به ما رسانده اند، آن گاه با اطمینان خاطر می پذیریم که دستورات خداوند به نفع و مصلحت ما است حتی اگر حکمت و فلسفه ی احکام را ندانیم.
امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «ما در آن چه خدای متعال حلال کرده است، مصلحت بندگان و بقاء آنان را یافتیم و بندگان بدان نیازمندند به گونه ای که از آن بی نیاز نیستند و در آن چه خدا حرام کرده، دریافتیم که مورد نیاز بشر نیست و یافتیم که موجب فساد و به سوی فنا و نیستی آدمی را فرا می خواند.»1 (شیخ صدوق، علل الشرایع، ج2، ص592، حدیث43)
بر اساس این روایت، واجبات الهی مانند حج و قربانی، بر اساس مصلحت و منفعت مردم است که خداوند قرار داده حتی اگر علت آن را ندانیم. حال بر ما روشن است که در قربانی سفر حج حکمتی متعالی نهفته است.

ابراهیم نبی (علیه السلام) بارها و بارها مورد آزمایش قرار گرفت و بزرگ ترین آزمایش خداوندی، قربانی نمودن فرزندش اسماعیل (علیه السلام) بود که با سرافرازی بر آن فائق آمد؛ و خداوند بدین وسیله حکمت ها و اسرار نهفته در عمل قربانی را برای مؤمنان آشکار نمود.


2. رسیدن به تقوای الهی
رسیدن به تقوای الهی مهم ترین فلسفه ی قربانی حج است. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «لَنْ ینالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ ینالُهُ التَّقْوى‏ مِنْکُم‏؛ گوشت و خون این شتران به خدا نمی رسد، آن چه به او می رسد تقوای شما است.» (حج/37)
بر اساس این آیه، خداوند محتاج گوشت و خون قربانی نیست، زیرا آن به خدا نمی رسد و آن چه به او می رسد، پرهیزگاری شما است؛ به عبارتی نفع مهم در قربانی به حج گزار بر می گردد که شامل رسیدن به تقوای الهی و پرواپیشگی است؛ پس نه خدا از این قربانی سود می برد و نه محتاج گوشت و قربانی است.

3. ریشه کن شدن طمع در انسان
امام سجاد (علیه السلام) می فرماید: «آن گاه که قربانی ات را سر بریدی، نیت کردی که گلوی طمع را با حقیقت ورع و پرهیزگاری ببری.»2 (نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج10، ص171)
نکته ی مهم روایت این است که در تعبیر، گلو و حنجره برای طمع آورده شده است و رگ حیات ابدی در طمع است که باید آن را قطع نمود.

رسیدن به تقوای الهی مهم ترین فلسفه ی قربانی حج است.


4. قربانی، آزمایش الهی
فلسفه ی عظیم قربانی این است که نفس سرکش و نفس اماره را به قربانگاه می برند نه گاو و شتر و گوسفند را. نیت حاجی خارج کردن تمام نفسانیت و حیوانیت است و با توجه به این که روح به عالم بالا متصل است پس باید از عالم تاریک حیوانیت و دنیاپرستی رها شده و آن را قربانی کند. (فعالی، اسرار عرفانی حج، ص496)
قربانی در واقع امتحان و آزمایش عظیم الهی است، حاجی باید امتحان شود که وقتی به دور خانه ی خدا می گردد، نیتش این است که بعد از این جز بر گِرد فرامین الهی نگردد و رضایت خداوند است که باید طواف همیشگی دل مسلمان باشد؛ با قربانی به این امر می رسد که آیا واقعاً به آن رسیده است و تسلیم اوامر الهی است یا نه؟
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند، فلسفه ی قربانی این است که: تا خداوند بداند چه کسی در غیب خود را حفظ می کند، خداوند عزّ و جلّ می فرماید: گوشت و خون شتران به خدا نمی رسد بلکه فقط تقوای شما به ما می رسد. سپس حضرت در ادامه می فرمایند: ببین چگونه خداوند قربانی هابیل را پذیرفت، اما قربانی قابیل را رد کرد.» 3(حرعاملی، وسائل الشیعه، ج14، ص206)

قربانی در واقع امتحان و آزمایش عظیم الهی است، حاجی باید امتحان شود که وقتی به دور خانه ی خدا می گردد، نیتش این است که بعد از این جز بر گِرد فرامین الهی نگردد و رضایت خداوند است که باید طواف همیشگی دل مسلمان باشد.


5. پیروی از سنت ابراهیم نبی (علیه السلام)
حکمت دیگر قربانی پیروی از سنت حسنه ی ابراهیم نبی است تا این سنت برای همیشه الگوی ما گردد. امام سجاد (علیه السلام) می فرمایند: «آن گاه که قربانی ات را ذبح کردی، آیا نیت کردی که به راستی از سنت ابراهیم (علیه السلام) در قربانی کردن فرزندش، میوه ی دلش و گل خوشبوی قلبش پیروی کنی و تو سنت او را برای نسل های بعد از او زنده نگه داری، او آن را وسیله ای برای تقرب به خدا برای نسل های بعدی قرار دهی؟» 4(نوری، همان، ج10، ص170)
انسانی که از پل صراط عبور کند در حقیقت اهل آتش نخواهد بود و نتیجه ی قربانی این است که حاجی از آتش جهنم نجات یافته و بهشتی شده است.
امام سجاد (علیه السلام) می فرمایند: «وقتی حاجی قربانی را ذبح کرد، فدیه او از آتش دوزخ خواهد بود.»5 (حرعاملی، همان، ج12، ص88)

وقتی حاجی قربانی را ذبح کرد، فدیه او از آتش دوزخ خواهد بود.


منابع:
* قرآن کریم.
1. اسرار عرفانی حج، فعالی، محمدتقی، بی جا، دارالحدیث، 1386.
2. علل الشرایع، ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق)، بیروت، دارالبلاغه، بی تا.
3. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، نوری، حسین بن محمدتقی، قم، آل البیت (علیهم السلام)، 1408ق.
4. وسائل الشیعه، حرعاملی، محمد بن حسن، قم، آل البیت (علیهم السلام)، بی تا.


-----------------------------------------------
پی نوشت ها:
1. إِنَّا وَجَدْنَا کُلَ‏ مَا أَحَلَّ اللهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى فَفِیهِ صَلَاحُ الْعِبَادِ وَ بَقَاؤُهُمْ وَ لَهُمْ إِلَیهِ الْحَاجَةُ الَّتِی لایسْتَغْنُونَ عَنْهَا وَ وَجَدْنَا الْمُحَرَّمَ مِنَ الأَشْیاءِ لاحَاجَةَ بِالْعِبَادِ إِلَیهِ وَ وَجَدْنَاهُ مُفْسِداً دَاعِیاً الْفَنَاءَ وَ الْهَلاک‏.
2. فَعِنْدَ مَا ذَبَحْتَ‏ هَدْیکَ نَوَیتَ أَنَّکَ ذَبَحْتَ حَنْجَرَةَ الطَّمَعِ بِمَا تَمَسَّکْتَ بِهِ مِنْ حَقِیقَةِ الْوَرَع‏.
3. وَ لِیعْلَمَ‏ اللهُ‏ عَزَّ وَ جَلَ‏ مَنْ یتَّقِیهِ بِالْغَیبِ قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ لَنْ ینالَ اللهَ لُحُومُها وَ لا دِماؤُها وَ لکِنْ ینالُهُ التَّقْوى‏ مِنْکُمْ‏ ثُمَّ قَالَ انْظُرْ کَیفَ قَبِلَ اللهُ قُرْبَانَ هَابِیلَ وَ رَدَّ قُرْبَانَ قَابِیلَ.
4. فَعِنْدَ مَا ذَبَحْتَ هَدْیکَ نَوَیتَ ... أَنَّکَ اتَّبَعْتَ‏ سُنَّةَ إِبْرَاهِیمَ‏ (علیه السلام) بِذَبْحِ وَلَدِهِ وَ ثَمَرَةِ فُؤَادِهِ وَ رَیحَانِ قَلْبِهِ وَ حَاجَّهُ سُنَّتُهُ لِمَنْ بَعْدَهُ وَ قَرَّبَهُ إِلَى اللهِ تَعَالَى لِمَنْ خَلْفَهُ قَالَ لا.
5. إِذَا ذَبَحَ‏ الْحَاجُ‏ کَانَ فَدَاهُ مِنَ النَّار.


مطالب مرتبط