راهکارهای انتقاد در فضای خانواده

برای انتقاد درست و مؤثر، نیازمند آموزش و یادگیری اصول و نکاتی هستیم.

راهکارهای انتقاد در فضای خانواده

یکی از مسائلی که در فضای خانواده اهمیت پیدا می کند بحث انتقاد است. طبیعتاً افرادی که در کنار هم زندگی می کنند با همه رفتارها و رویکردهای یکدیگر موافق نیستند و سعی در بیان و تغییر این رفتارها دارند. چنانچه نوع این بیان و انتقاد مناسب نباشد، مشکلات زیادی از جمله ناراحتی و دلخوری، عصبانیت، از بین رفتن اعتماد به نفس و... را ایجاد می کند. علی رغم اینکه انتقاد در ردیابی عیوب و ابراز آن به صاحب عیب، مشابه با عیب جویی است، اما منشأ عیب جویی، حسادت و انتقام جویی و خودخواهی و خباثت نفس است ولی خاستگاه انتقاد، نوع دوستی و عواطف انسانی و تعهد ایمانی است. همچنین هدفی که عیب جو از این کار تعقیب می کند، آزاردهی و تخریب شخصیت و درهم شکستن طرف مقابل است، در حالی که غرض انتقادگر، اصلاح و زدودن عیوب و رو به کمال بردن شخص مورد انتقاد است. برای انتقاد درست و مؤثر، نیازمند آموزش و یادگیری اصول و نکاتی هستیم که بتوانیم بدون سوء نیت و عیب جویی، به طور مؤثر اعضای خانواده خود را نقد کنیم به گونه ای که این نقد را به بهترین شکل بیان کنیم و بهترین نتیجه را بگیریم.

2. زمان انتقاد

انتقاد بدون آمادگی ممکن است موجب ایجاد تنش در زندگی شود. گاهی بهتر است گفتن یک انتقاد را تا چند هفته و یا چند ماه به تأخیر انداخت تا آمادگی لازم برای شنیدن آن در فرد ایجاد شود. البته ما نباید در این مدت بیکار نشسته و فقط منتظر باشیم که خود او این آمادگی را کسب کند؛ بلکه بهتر است خودمان هم نکات لازم برای زمینه سازی را رعایت کنیم تا زمان انتقاد رودتز فرا برسد. تعیین موضوع انتقاد تا اندازه زیادی آمادگی لازم برای انتقاد را ایجاد می کند.

5d04807a297ef.jpg

انتقاد بدون آمادگی ممکن است موجب ایجاد تنش در زندگی شود.

بهترین زمان انتقاد وقتی است که فرد مقابل، آمادگی روحی و ذهنی لازم برای شنیدن انتقاد را داشته باشد. به عنوان مثال وقتی همسر از کار روزانه خسته است، در اوج عصبانیت یا هنگام ناراحتی از یک مسئله است و... انتقاد کار چندان درستی نیست.

3. خصوصیات انتقاد سازنده

1- انتقاد سازنده، همیشه با بیان یکی از جنبه های مثبت طرف مقابل آغاز شده و با جلب اطمینان وی، موضوع اصلی مورد انتقاد طرح می شود. چنین عملی موجب می شود که شنونده مقاومت کمتری را در پذیرش انتقاد از خود نشان دهد.

2- انتقاد سازنده، در قالب جملات و عبارات غیرمستقیم مطرح می شود و جنبه محکومیت و آمرانه و تحریک آمیز ندارد؛ مثلاً با این عناوین می توان انتقاد را به عملی سازنده مبدل نمود: «آیا بهتر نبود؟»، «آیا صلاح می دانی؟» و...

3- انتقاد سازنده، باید در خلوت و در غیاب دیگران انجام شود. در غیر این صورت شنونده انتقاد، امنیت روحی خود را در معرض تهدید و مخاطره می بیند و درصدد مقابله به مثل برخواهد آمد.

انتقاد سازنده، در قالب جملات و عبارات غیرمستقیم مطرح می شود.

5d0480655a3ca.jpg

4- در هر نشست انتقادی، طرح بیش از یک موضوع، جایز نیست. اگر از همه جهات کسی را مورد انتقاد قرار دهیم، او را علیه خود برانگیخته ایم و نتیجه ای عاید ما نخواهد شد.

5- چنانچه در مراحل اولیه، به صورت ایماء و اشاره انجام شود، ادب و دوستی نیز رعایت می شود. در سیره نبوی آمده است که وقتی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله درباره رفتار نامناسب شخصی اطلاع می دادند، پیامبر بدون آنکه از او نام بررند می فرمودند که چرا بعضی ها چنین و چنان می کنند؟ و از این طریق ضمن اصلاح رفتار آن مرد، آبروی او نیز محفوظ می ماند.

4. نکاتی برای بیان انتقاد سازنده

1- از خودتان این سؤالات را بپرسید:

آیا رفتار مورد انتقاد را می توان تغییر داد؟ آیا شخص مورد انتاد قرارگرفته علاقه مند به شنیدن آن است؟ احتمال اینکه فرد مقابل انتقاد شما را بپذیرد چقدر است؟ و...

2- از انتقادشونده سؤال کنید آیا منظور شما را درک کرده است.

3- به فرد انتقادشونده تفهیم کنید که انتقادتان بازتاب ساده عقیده شماست.

4- از انتقاد تحکم آمیز دوری کنید، زیرا این گونه انتقادها بلافاصله فرد را در موضع دفاعی قرار می دهد.

5- سعی کنید انتقاد را به صورت نگرش شخصی خود به موضوع بیان کنید و کوشش کنید او را به شیوه نگرش خود کنجکاو کنید.

6- موضوع را طولانی و انتقاد را به سخنرانی تبدیل نکنید زیرا شنونده را خسته و بی حوصله می کند.

7- انتقاد را در زمان و مکان مناسب ابراز کنید نه در زمانی که طرف مقابل آمادگی شنیدن آن را ندارد. اول صبر کنید تا مخاطب در آرامش و خونسردی قرار گیرد تا ایرادی که از او می گیرید مؤثر واقع شود.

8- انتقاد را با توجه به سطح دانش مخاطب بیان کنید تا قابل درک باشد. نمی توان از یک روش برای تمامی افراد استفاده کرد.

9- سعی کنید انتقادتان بدون سوء نیت بوده و فقط به منظور کمک و راهنمایی باشد.

10- با مشکلات و احساسات فرد مقابل همدلی کنید.

11- بهتر است انتقاد حضوری و بدون واسطه باشد، از انتقاد کردن غیرمستقیم بپرهیزید.

12- برای حفظ آبروی اشخاص، از انتقاد و نصیحت کردن فرد در حضور دیگران خودداری کنید.

13- چنانچه بخواهید انتقاد شما با واکنشی مثبت و سازنده همراه باشد باید نشان دهید نه تنها به آنچه گفته اید متعهد هستید، بلکه به رفتار فرد در مقابل انتقاد خودتان نیز ارج می نهید.

سعی کنید انتقادتان بدون سوء نیت بوده و فقط به منظور کمک و راهنمایی باشد.

14- هرگز در انتقاد، طرف مقابل را با کسی مقایسه نکنید. مقایسه کردن باعث دلگیری مخاطب شده و ممکن است با واکنش های بسیار نامناسبی مواجه شوید.

15- اگر شخصیت و احترام مخاطب در نظر گرفته نشود نه نتها انتقاد مؤثر واقع نمی شود، بلکه می تواند به قطع رابطه منجر شود.

16- انتقاداتی به نتیجه می رسند که بسیار با دقت و هوشمندانه مطرح شوند و مخاطب بدون چون و چرا آن را بپذیرد.

17- در انتقاد از دیگران تصور نکنید که آنچه نظر شماست حتماً صحیح بوده و شنونده باید بدون چون و چرا آن را بپذیرد.

18- باید توجه داشته باشید انتقاد زمانی صحیح است که رفتاری جزء ویژگی های شخصی فرد شده باشد، گاهی فردی کاری را سهواً انجام داده و خودش هم به اشتباه بودن آن واقف است. در این صورت نیازی نیست که ما آن موضوع را به فرد تذکر بدهیم زیرا در این صورت فقط زیاده گویی کرده ایم و باعث دلخوری و دل شکستگی می شویم.

منبع: نشریه شمیم هدی، ش48، ص60 و 61.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر