راهکار درمان غرور و غفلت

راهکار درمان غرور و غفلت

ریشۀ بسیاری از خسارت ها و شقاوت ها غرور و غفلت است؛ یعنی اینکه انسان به وضعی که دارد، فریفته شود و با آنچه دلخواه اوست، سرگرم شود و موقعیت و وضع خود را مطلوب و ایده آل پندارد و درصددِ تحول و اصلاح و جبران برنیاید، به چنین کسی «مغرور» می گویند.

آنان که مغرور می شوند، از مرگ و قبر و قیامت و حساب و کتاب و بهشت و جهنم و دشواری های آینده و مؤاخذه های پس از مرگ، غافل می شوند و درصدد اصلاح نفس بر نمی آیند.

برخی به مال دنیا و زندگی و لذات خویش مغرور می شوند،

برخی مغرور جوانی شده و از گذرابودن آن غافل می شوند،

برخی غرورشان به طاعت و بندگی و اَعمال صالح است و دچار خودپسندی می گردند،

برخی مغرور به رحمت خدا می شوند و در معصیت و گناه، پیش می روند،

برخی غرورشان به اصل و نسب و دودمان و شرافت خانوادگی است،

برخی فریفتۀ مال و مقام و سِمت و ریاست و ثروت می شوند،

برخی مغرور علم و دانش خویش می گردند

و برخی به قدرت و نفرات و حامیان و هواداران و اطرافیان مغرور می شوند... .

خلاصه، هرکس به طریقی و به سببی گرفتار غفلت و غرور می شود و آیندۀ خود را می بازد.

گاهی لازم است انسان با نکته ها، عبرت ها، حادثه ها، موعظه ها و مصیبت ها از خواب غفلت بیدار شود. امام علی علیه السلام در بارۀ سنگینی خواب غفلت می فرمایند: «سُکرُ الْغَفْلَهِ وَ الْغُرُورِ أَبْعَدُ إِفَاقَهً مِنْ سُکرِ الْخُمُور» (سرمستی غفلت و غرور، دیرتر از مستی شراب، برطرف می شود.)(1) نیز از سخنان آن حضرت است: «بَینَکمْ وَ بَینَ الْمَوْعِظَهِ حِجَابٌ مِنَ الْغِرَّةِ» (میان شما و پندگرفتن، حجابی از غرور است.)(2)

اما چگونه می توان از غرور و غفلت رها شد؟

آنچه غفلت را می زداید و غرور را از بین می برد، توجه به کاستی ها، ضعف ها، ناپایداری ها و دگرگونی هایی است که در زندگی و اوضاع و احوال جهان و موقعیت ها و امکانات و برخورداری ها پیش می آید. عبرت گرفتن از تاریخ و از سرگذشت و سرنوشت دیگران، راهی برای زدودن غفلت و غرور است.

نکاتی که به این هدف کمک می کنند، این هاست:

اول، ارتقای سطح معرفت و به کارگیری عقل و خِرد در امور و ارزیابی اَعمال و افزایش معرفت به خود و خدا سبحانه و تعالی و دنیا و آخرت و زمان و جهان و حوادث دنیا. شناخت صحیح آفات و خطرات، عامل بیداری است.

دوم، توجه به گذرابودن عمر، کوتاهی جوانی، ناپایداری جهان، حتمیت مرگ، درپیش بودن قبر و قیامت، دقیق بودن حساب و کتاب و آخرت، راست بودن وعده های خدا سبحانه و تعالی و پیامبران، بی ارزشی مادیات و اعتباری بودن عنوان و مقام، انسان را از غرور می رهاند.

سوم، درس آموزی از سیرۀ بزرگان و عارفان که غفلت و غرور نداشته و پیوسته در جهاد با نفس بودند و به آمال و آرزوهای دراز، دل نمی بستند.

چهارم، توجه به اینکه علم و قدرت خدا سبحانه وتعالی بالاتر از هر علم و دانش و توانایی است و دست بالای دست بسیار است. چه بسیار صاحبان نام و جلال و شوکت که رفتند و یادشان مایۀ عبرت شد.

پنجم، عبرت گرفتن از اموات و گذشتگان، از ویرانی ها، از ذلیل شدن عزیزان، از پیر شدن جوانان، از فقیر شدن ثروتمندان، از برکنارشدن حاکمان و مسئولان. همۀ این ها اسباب بیداری و تنبه از غفلت و غرور است.

مغرور نشو به خود، که اصل من و تو ********* گردی و شراری و نسیمی و نمیست.

ششم، توجه به آغاز و انجام انسان: در روایت بسیاری آمده است که انسان، اصلش نطفه است و آخرش هم جیفه (جسد بدبو) خواهد شد. پس چه جای غرور؟ انسان به چه چیز خود می بالد؟ انسان شناسی و شناخت عیوب نفس و آلودگی های عمل و داشتن برنامۀ محاسبه و مراقبه، از غرور و غفلت پیشگیری می کند، یا اگر هست آن را می کاهد.

هفتم، گشودن چشم بصیرت: از کنار هر پدیده و حادثه ای نباید به سادگی و غافلانه گذشت. هر چیز در نظام هستی یک «آیه» و نشانه است. آیه شناسی نیز غفلت زُداست.

هان ای دل عبرت بین، از دیده نظر کن هان *** ایوان مدائن را آیینۀ عبرت دان

موی سفید، هشداری برای نزدیکی اجل است. پیامبری از خدا سبحانه وتعالی خواسته بود که قبل از فرارسیدن مرگم، مرا خبر کن و ناگهان مرا از دنیا مبر. وقتی عزرائیل برای قبض روح او رفته بود، گفت: «قرار بود خدا قبلاً خبر دهد.» ندا آمد: «اولین موی سفیدی که بر سر و صورت تو آشکار شد، قاصد مرگ بود. تو نکته را در نیافتی!» در سخنان امام علی علیه السلام آمده است: «الْمَشِیبُ رَسُولُ الْمَوْت» (پیری، قاصد و فرستادۀ مرگ است.)(3)

کسی که چشم بصیرتش باز باشد، نادیدنی ها را هم می بیند و دچار خواب غفلت نمی شود. قرآن مجید می فرماید: «لا تَکنْ مِنَ الْغافِلین» (از غافلان مباش!)(4)

بر لب جوی نشین و گذر عمر ببین *** که این اشارت ز جهان گذران، ما را بس(5)

این ها گوشه ای از نکاتی بود که توجه به آن ها سبب می شود انسان از «آسیب ها و آفات» محفوظ بماند و از «رذائل» پاک شود، یا دست کم، راه زدودن و کاستن آن ها را بداند.

گام بعد، اقدام عملی است.

پیش از گرفتار شدن در اعماق تباهی ها، خوب است انسان خود را دریابد.

سخن بس است عزیزان، شروع باید کرد *** علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد.

منبع: کتاب راه های درمان رذایل اخلاقی، جواد محدثی، ص 50-44.

------

پی نوشت ها:

1. غررالحکم، ح 5651.

2. بحارالانوار، ج 70، ص 157.

3. غررالحکم، ح 1202.

4. اعراف، 205.

5. حافظ.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

8832

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8268

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7585

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8534

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9293

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر