«زهد» کلید در آخرت و بیزاری از آتش دوزخ است

ساده زیستی در سیره رضوی

ساده زیستی در سیره رضوی

برای مردان الهی «زهد» در زندگی شخصی آنها یک اصل محسوب می‌شده و در حال تنگی و فراخی همیشه زهد می ورزیده و آن را کلیدی از کلیدهای رسیدن به سعادت می دانسته اند.

امام صادق علیه ‌السلام در حدیثی فرمود: «الزُّهْدُ مِفْتَاحُ بَابِ الْآخِرَةِ وَ الْبَرَاءَةُ مِنَ النَّارِ؛(1) زهد کلید در آخرت و بیزاری از آتش دوزخ است».

در زندگی امام رضا علیه السلام نیز با همه ی امکانات و فراخی زندگی که داشته این اصل مراعات می شده، و آن بزرگوار خود را ملزم به پیروی از آن می دانسته است.... .

در داستان ولایتعهدی آن بزرگوار این قسمت به چشم می خورد که وقتی مأمون می خواهد در آغاز، خلافت را به آن بزرگوار پیشنهاد کند می گوید:

«... یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَدْ عَرَفْتُ فَضْلَکَ وَ عِلْمَکَ وَ زُهْدَکَ وَ وَرَعَکَ وَ عِبَادَتَکَ وَ أَرَاکَ أَحَقَّ بِالْخِلَافَةِ مِنِّی... بِالْعُبُودِیَّةِ لِلَّهِ أَفْتَخِرُ وَ بِالزُّهْدِ فِی الدُّنْیَا أَرْجُو النَّجَاةَ مِنْ شَرِّ الدُّنْیَا وَ بِالْوَرَعِ عَنِ الْمَحَارِم أَرْجُو الْفَوْزَ بِالْمَغَانِمِ وَ بِالتَّوَاضُعِ فِی الدُّنْیَا أَرْجُو الرِّفْعَةَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛(2) ای فرزند رسول خدا من به فضیلت و علم و زهد و ورع و عبادت تو اعتراف دارم و تو را به منصب خلافت شایسته تر از خود می دانم. امام علیه السلام در پاسخش می فرماید: به عبودیت خدا افتخار می کنم و به وسیله ی زهد در دنیا نجات از شر دنیا را می جویم و با کمک گیری و استعانت از ورع و پارسائی از محرمات امید دست یاب».

خوراک امام علیه‌السلام بیشتر، خرما بود. مرحوم کلینی به سندش از سلیمان بن جعفر جعفری روایت کرده که گوید:

به محضر امام هشتم حضرت رضا علیه‌السلام شرفیاب شدم و مشاهده کردم که در برابر آن حضرت مقداری از نوع خرمای «برنی» گذارده اند و امام علیه السلام با اشتهای زیاد مشغول خوردن آنها است و چون مرا دید به من نیز تعارف کرده فرمود:

«يَا سُلَيْمَانُ ادْنُ فَكُلْ قَالَ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَأَكَلْتُ مَعَهُ وَ أَنَا أَقُولُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنِّي أَرَاكَ تَأْكُلُ هَذَا التَّمْرَ بِشَهْوَةٍ فَقَالَ نَعَمْ إِنِّي لَأُحِبُّهُ قَالَ قُلْتُ وَ لِمَ ذَاكَ قَالَ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ تَمْرِيّاً وَ كَانَ عَلِيٌّ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ الْحَسَنُ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ زَيْنُ الْعَابِدِينَ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تَمْرِيّاً وَ كَانَ أَبِي ع تَمْرِيّاً وَ أَنَا تَمْرِيٌّ وَ شِيعَتُنَا يُحِبُّونَ التَّمْرَ لِأَنَّهُمْ خُلِقُوا مِنْ طِينَتِنَا وَ أَعْدَاؤُنَا يَا سُلَيْمَانُ يُحِبُّونَ الْمُسْكِرَ لِأَنَّهُمْ خُلِقُوا مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ؛(3) اى سليمان! نزديك بيا و بخور.
من نزديك شدم و با آن حضرت از آن خرما خوردم و به حضرتش گفتم: فدايت شوم! مى‌بينم كه اين خرما را با علاقه ميل مى‌كنيد.
فرمود: آرى، من خرما را دوست دارم. گفتم: چرا؟ فرمود: زيرا پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله بسيار خرما را دوست مى‌داشت، حضرت على عليه السّلام نيز، چنين بود. امام حسن عليه السّلام نيز، چنين بود. امام حسين عليه السّلام نيز، چنين بود. امام سجّاد عليه السّلام نيز، چنين بود. امام باقر عليه السّلام نيز، چنين بود. امام صادق عليه السّلام نيز، چنين بود. پدرم عليه السّلام نيز، چنين بود و من نيز خرما را بسيار دوست مى‌دارم، شيعيان ما نيز خرما را دوست مى‌دارند؛ زيرا آنان از سرشت ما خلق شده‌اند و اى سليمان! دشمنان ما به شراب علاقه دارند؛ زيرا آنان از آتشى بدون دود خلق شده‌اند.».(4)

در پایان این چند جمله را نیز در باب روش و شیوه ی زندگی شخصی و سیره ی عملی و پر فضیلت آن بزرگوار بشنوید که ابراهیم بن عباس - که مدتها در نزد آن حضرت بوده - نقل می کند: «... و کان علیه السلام قَلِیلَ النَّوْمِ بِاللَّیْلِ [کَثِیرَ] السَّهَرِ یُحْیِی أَکْثَرَ لَیَالِیهِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَی الصُّبْحِ وَ کَانَ کَثِیرَ الصَّوْمِ وَ لَا یَفُوتُهُ صِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فِی الشَّهْرِ وَ یَقُولُ ذَلِکَ صَوْمُ الدَّهْرِ وَ کَانَ علیه‌السلام کَثِیرَ الْمَعْرُوفِ وَ الصَّدَقَةِ فِی السِّرِّ وَ أَکْثَرُ ذَلِکَ یَکُونُ مِنْهُ فِی اللَّیَالِی الْمُظْلِمَةِ فَمَنْ زَعَمَ أَنَّهُ رَأَی مِثْلَهُ فِی فَضْلِهِ فَلَا تُصَدِّقُوه؛(5) آن امام بزرگوار علیه السلام خوابش اندک و بیداریش زیاد بود، بیشتر شبها را تا به صبح به بیداری می گذراند و زیاد روزه می گرفت و سه روز روزه در ماه از او فوت نمی شد و می فرمود: این روزه ی سال است و آن حضرت نیکی و #صدقه در پنهانی زیاد داشت و بیشتر آنها نیز در شبهای تاریک بود و اگر کسی پندارد که همانند او را در فضیلت دیده است از او باور نکنید!».

منبع:

کتاب جنبه های اخلاقی و سیره های عملی حضرت رضا علیه السلام، هاشم رسولی محلاتی، ص 16-17.

----

پی نوشت ها:

1. بحارالانوار، ج 70، ص 315.

2. بحارالانوار، ج 49، ص 129-128.

3. کافی، ج 6، ص 346-345.

4. باید توجه داشت که خرما در میان خورش ها و نان خورش ها معمولی ترین خوراک ها و ارزانترین و دسترس ترین آنها بوده و منظور حضرت بیشتر همان جنبه ی اقتصادی و معمولی بودن این خوراکی است.

5. عیون الاخبار، ج 2، ص 184.


مطالب مرتبط