یکی از اسباب اخلاق نیک شوخ طبعی و مزاح است. شوخ طبعی با رعایت شرایطش از اخلاق انبیاء و اولیای دین است.

سبک زندگی رضوی (جایگاه و شرایط مزاح)

سبک زندگی رضوی (جایگاه و شرایط مزاح)

پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند: «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَسَعُوهُمْ بِأَخْلَاقِكُمْ»؛ با دارایی نمی توانید دل مردم را بدست آورید پس دلشان را با اخلاق نیک بدست آورید.[1] گاهی یک لبخند کوچک و یک کلمه صحبت و مزاحی لطیف قلب آسیب دیده ای را از اندوه در می آورد. اولیای دین گفته اند که هرکس اندوهی را از دل مومنی بزاید خدا اندوه دنیا و آخرت را از وی بر می دارد. «مَنْ نَفَّسَ كُرْبَةَ مُؤْمِنٍ فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرَبَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة»[2]
یکی از اسباب اخلاق نیک شوخ طبعی و مزاح است. شوخ طبعی با رعایت شرایطش از اخلاق انبیاء و اولیای دین است. امام صادق علیه السلام در بیانی زیبا می فرمایند: «فَإِنَّ الْمُدَاعَبَةَ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ إِنَّكَ لَتُدْخِلُ بِهَا السُّرُورَ عَلَى أَخِيكَ وَ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص يُدَاعِبُ الرَّجُلَ يُرِيدُ أَنْ يَسُرَّهُ»؛ شوخی و بذله گویی از حسن خلق است. همانا توسط شوخی دیگران را شاد می کنی. رسول خدا هرگاه می خواستند کسی را شاد کنند با او شوخی می کردند.[3]
امام رضا علیه السلام در جواب کسی که نظر ایشان را راجع به مزاح پرسیده بود فرمودند: «عربی بادیه نشین خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم رسید و هدیه ای برای آن بزرگوار آورد. سپس گفت: ای رسول خدا پول هدیه ها را بده! پیامبر خندیدند. آن حضرت هر زمان اندوهگین می شدند می فرمودند: ای کاش آن عرب دوباره نزد ما می آمد.»[4]
نشاط و شادی لازمه زندگی است و زندگی بدون نشاط موجب افسردگی و کم حوصلگی انسان و اطرافیان می شود لذا ائمه معصومین علیهم السلام برای کسب هر چه بیشتر کمالات دنیوی و اخروی توصیه به شادی و نشاط می نمودند.
حضرت ثامن الحجج علیه السلام می فرمایند: «كَانَ عِيسَى ع يَبْكِي وَ يَضْحَكُ وَ كَانَ يَحْيَى ع يَبْكِي وَ لَا يَضْحَكُ وَ كَانَ الَّذِي يَفْعَلُ عِيسَى ع أَفْضَل»؛ حضرت عیسی هم می خندیدند و هم گریه می کردند. حضرت یحیی فقط گریه می کردند و نمی خندیدند ولی سیره حضرت عیسی بهتر است.[5]
شوخی و بذله گویی هر چند مطلوب است ولی اگر حدود آن رعایت نشود ممکن است تبدیل به معصیت شود لذا اولیای دین حدودی برای آن مشخص کرده اند که در زیر اشاره ای بدانها می شود:
الف) دروغ نباشد: شاد کردن دیگران با دروغ موجب معصیت و منجر به تلخی میشود. حضرت علی علیه السلام می فرمایند:« لَا يَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتْرُكَ الْكَذِبَ هَزْلَهُ وَ جِدَّهُ»؛تا زمانی که انسان دروغ را به شوخی و چه به جدی ترک نکند، طعم ایمان را درک نخواهد کرد.[6]
ب) سخنان رکیک نباشد: در شوخی ها و شادیها باید از گفتن سخنان رکیک پرهیز کرد. خداوند متعال از گفتن سخنان رکیک حتی راجع به بتها نهی می کند. «معبودانى را كه كافران به جاى خدا مى پرستند، دشنام ندهيد، كه آنان هم از روى دشمنى و نادانى خدا را دشنام خواهند داد»[7]
ج) کشف اسرار مردم نباشد: متاسفانه برخی با بیان اسرار مردم سعی می کنند دیگران را بخندانند. در شوخیها باید سعی کرد اسرار مردم فاش نشود که آبروی مومن ریختن، عقوبات دنیوی و اخروی در پی دارد.
د) موجب دشمنی نشود: حضرت علی علیه السلام مردم را از برخی شوخی ها برحذر داشتند زیرا به دنبال خود عصبانیت و کینه می آورد:« إِيَّاكُمْ وَ الْمِزَاحَ فَإِنَّهُ يَجُرُّ السَّخِيمَةَ وَ يُورِثُ الضَّغِينَةَ وَ هُوَ السَّبُّ الْأَصْغَرُ»؛ از شوخی بپرهیزید که باعث عصبانیت طرف مقابل، از خود کینه به جای می گذارد و ناسزای کوچک تر محسوب میشود.[8]


ه) معصیت زا نباشد: امام رضا علیه السلام یکی از شرایط مروت را المزاح فی غیر المعاصی شوخی در زمینه غیر معصیت[9]، بیان می کنند. و امام صادق علیه السلام می فرمایند: خداوند انسان شوخ طبع را در میان مردم را دوست دارد اگر به گناه کشیده نشود.[10]
ی) رعایت اعتدال: افراط در هر دستور شرعی مضرت بار است از جمله شوخی که کثرت آن باعث سبک شدن انسان و افتادن در وادی معصیت میشود. حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «مَنْ كَثُرَ مِزَاحُهُ اسْتُخِفَّ بِهِ وَ مَنْ كَثُرَ ضِحْكُهُ ذَهَبَتْ هَيْبَته»؛ کسی که زیاد شوخی کند سبک خواهد شد و هرکس زیاد بخندد هیبتش از بین می رود.[11]

برگرفته از کتاب سبک زندگی رضوی ، محمد تقی فعالی

--------------------------------------
پی نوشت ها:
1. شیخ صدوق، اماالی ص 12
2. از کلمات امام حسین علیه السلام. مجلسی، بحار ج 75 ص 122
3. همان، ج 16 ص 298
4. همان، ص 259
5. مجلسی، بحار ج 14 ص 249
6. همان ج 69 ص 262
7. سوره مبارکه انعام آیه 108
8.کلینی، کافی، ج 2 ص 663
9. صدوق، عیون اخبار ج 2 ص 27
10. بحار ج 69 ص 259
11. همان ج 74 ص 285


مطالب مرتبط