سیره امام علی علیه السلام در وقف

سیره امام علی علیه السلام در وقف

سیره امیرالمؤمنین، امام علی علیه السلام در زمینه وقف، از چند جنبه مهم است:

یک: تعداد فراوان موقوفه ها

بنابر یادداشت های تاریخی، امام علی علیه السلام از نظر شمار موقوفه ها، بیشترین موقوفه ها را دارد(1) و کسی به اندازه آن حضرت موقوفه ندارد. از آن حضرت نقل شده است که فرمود: «... امروز اگر صدقه ام را بر بنی هاشم تقسیم کنم، به همه آنها می رسد».(2)

امام علی علیه السلام افزون بر آنکه در طول عمر بابرکت خویش در شهرهای گوناگون، موقوفه های بسیاری از خود به یادگار نهاد، در پایان عمر نیز همه باغ ها، مزرعه ها، و املاک خود را برای خویشاوندان، فقیران و حاجیان خانه خدا وقف کرد. ایشان برای فرزندان خود ارثی باقی نگذاشت؛ مگر چند خادم و چند صد درهم.(3)

دو: وقف نامه ها

چندین وقف نامه از امیرالمؤمنین علی علیه السلام به یادگار مانده است. این وقف نامه ها به برخی احکام شرعی، نکته های عرفانی، اعتقادی و اخلاقی آراسته شده اند.

نام برخی موقوفه های امام علی علیه السلام که در کتاب های حدیثی آمده، به شرح زیر است:

اول: اُذَیْنَه: نام یکی از وادی های قَبَلِیَّه در اطراف مدینه است که املاک و بردگان آنجا وقف و صدقه اند.(4)

دوم: البُغَیْبِغَه: چاهی در نزدیکی رشاء در اطراف مدینه که بر مسکینان و مسافرانی که خرجی راه ندارند و نیازمندان نزدیک، وقف شده است.

سوم: البَیْضاء: صحرایی با چندین مزرعه و باغ که در حرَّهَ الرَّجلا واقع است.

چهارم: خانه ای در مدینه: این خانه، در محله بنی زُرَیق در شهر مدینه قرار دارد و امام آن را وقف کرد تا خاله هایش و فرزندان آنها در آن ساکن باشند وپس از آنها، برای مسلمانان نیازمند بماند.(5)

پنجم: خانه و زمینی در مصر: امام، آنها را برای فرزندانش وقف کرد.(6)

ششم: ذاتُ کُمات: مکانی با چهار چاه به نام های معید، قعین، رعوان، ذوات العشراء که در حَرَّهَ الرّجلا واقع است.(7)

هفتم: رعیه: صحرایی در نزدیکی فدک که دارای نخل ها و اندکی آب است که آبشارگونه از کوه ریزش می کند.(8)

هشتم: فَقیرَین: نام دو مکان در اطراف مدینه است که پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله آنها را به امیرالمؤمنین علی علیه السلام بخشیده بود. فقیریَن، به معنای چاه یا گودالی است که برای کاشتن نخل فراهم می شود. امروزه فقیرین زمین های حاصل خیز معروفی هستند که به زبان محلی «اَلْفُقَیر» نامیده می شوند. البته این عنوان در برخی از نسخه های موجود از وقف نامه امیرالمؤمنین، علی علیه السلام «فَقیرین» و در برخی دیگر «القصیره» آمده است.(9)

نهم: القُصَیْبَه: زمین یا باغی که در نزدیکی فدک است.(10)

دهم و یازدهم: مزرعه های ابی نیزر و بغیبغه: امام علی علیه السلام آنها را بر فقیران مدینه و در راه ماندگان وقف کرد.(11)

دوازدهم: وادی القری: نام صحرای پهناوری میان مدینه و شام (سوریه) است که روستاهای بسیاری دارد. امام علی علیه السلام همه دارایی و املاک خود در وادی القری را بر فرزندان حضرت زهرا علیهاالسلام وقف کرد. چشمه های موات و حسن نیز از جمله موقوفه های آن بزرگوار در وادی القری است.(12)

سیزدهم: یَنْبُع: دهی نزدیک کوه رضوی است که در هفت منزلی مدینه قرار دارد. این ده، دارای زمینی حاصل خیز و چشمه های پر آب و گواراست. برخی تاریخ نگاران، شمار چشمه های آنجا را صد و هفتاد چشمه نگاشته اند.

از عمار یاسر نقل شده است که پیامبر، زمینی را از ذی العشیره در یَنْبُع به امام علی علیه السلام بخشید و او در آنجا ملکی دیگر خرید و در مجموع چند چشمه در آنجا داشت که همه را وقف کرد. این مِلک، در وقف نامه امام آمده است، البته با قید «هر چه در اطراف آن است» و نیز «صدقه بودن بردگانی که در آنجا مشغول بودند؛ جز سه تن از آنان به نام های رباح و ابونیزر و جُبیر» که امام علی علیه السلام دستور آزادی آنان را صادر کرده بود.

برخی تاریخ نگاران، موقوفه های امیرالمؤمنین علی علیه السلام را در ینبع، صد چشمه آب دانسته اند که امام آنها را بر حاجیان خانه خدا وقف کرده بود. برخی از چشمه های ینبع عبارت بودند از: عین البحیر، عین ابی نیزر، خیف اراک، خیف لیلی و خیف بسطاس که سه چشمه اخیر را بُغَیْبِغات می نامند.(13)

از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود:

وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله، زمین های «فی ء» را تقسیم می کرد، زمینی هم به علی علیه السلام رسید. وی در آن زمین، چشمه ای حفر کرد که آب آن همانند گردن شتر به طرف آسمان فواره می کرد. ازاین رو، آن چشمه را «ینبع» نامید. در آن هنگام، شخصی خواست او را بشارت دهد که امام فرمود: وارث را بشارت بده. این چشمه، صدقه ای قطعی برای حاجیان خانه خدا و رهگذران در راه خداست؛ فروخته نمی شود و هبه (هدیه) داده نمی شود و ارث برده نمی شود. پس هرکس آن را بفروشد یا هدیه دهد، لعنت خدا و ملایکه و همه مردم بر او باد و خدا هیچ عملی را از او قبول نکند.(14)

همچنین چندین غلام، زمین، صحرا و چاه های زیادی در راه مکه و کوفه و نیز مسجد فتح در مدینه، مسجدی در مقابل قبر حمزه، مسجدی در میقات، مسجدی در کوفه، مسجدی در بصره و مسجدی در آبادان(15) از دیگر موقوفه های حضرت است.

منبع: کتاب وقف سرمایه ای ماندگار، جواد ملایی پور، ص 65-59.

------

پی نوشت ها:

1. نگاهی به وقف و آثار اقتصادی- اجتماعی آن، ص 59.

2. بحارالانوار، ج 41، ص 43.

3. نگاهی به وقف و آثار اقتصادی- اجتماعی آن، صص 60 و 61، برگرفته از: شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 5، ص 146.

4. مقاله «موقوفات امیرالمؤمنین علیه السلام»، مجله وقف، میراث جاویدان، ش 8، ص 80.

5. من لایحضره الفقیه، ج 4، ص 183؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 304.

6. نگاهی به وقف و آثار اقتصادی- اجتماعی آن، ص 61.

7. مقاله «موقوفات امیرالمؤمنین علیه السلام»، مجله وقف، میراث جاودان، ش 8، ص 81.

8. همان.

9. همان؛ فروع کافی، ج 7، ص 49؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 312؛ بحارالانوار، ج 41، صص 40 و 41.

10. نگاهی به وقف و آثار اقتصادی- اجتماعی آن، ص 61؛ سید احمد اشکوری، مقاله «موقوفات امیرالمؤمنین علیه السلام»، مجله وقف، میراث جاویدان، ش 8، ص 81.

11. نگاهی به وقف و آثار اقتصادی- اجتماعی آن، ص 144 ؛ وقف از دیدگاه حقوق و قوانین، ص 18.

12. همان؛ فروع کافی، ج 7، ص 49؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 312؛ بحارالانوار، ج 41، صص 40 و 41.

13. فروع کافی، ج 7، ص 49؛ وسائل الشیعه، ج 13، ص 312، مجله وقف، میراث جاویدان، ش 8، ص 81.

14. وسائل الشیعه، ج 13، ص 303؛ تهذیب الاحکام، ج 9، ص 148.

15. بحارالانوار، ج 41، صص 32، 40 و 41؛ تهذیب الاحکام، ج 9، صص 146 و 147.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

8832

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8268

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7585

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8534

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9293

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر