سیمای اخلاقی امام رضا (علیه السلام) (3)

توانگران باید همیشه در حال تضرع باشند و از خدا بترسند و حقوق واجب شرعی ‌شان را بدهند تا روزی مانند فقیران، مستحق زکات نشوند.» از ربا نهی می کرد و آن را عامل نابودیِ اموال می دانست.ربا را برای این حرام ...

سیمای اخلاقی امام رضا (علیه السلام) (3)

سراسر زندگانى حضرت ثامن الحجج امام رضا (علیهم السلام) مشحون از رهنمودهایى در اخلاق و تعلیم و تربیت است که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره می کنیم.

نظم
نظمش مشهور بود؛ مثلاً مسواک‌ دانی داشت که پنج مسواک در آن بود. بر هر یک نام یکی از نمازهای پنج‌ گانه را نوشته بود و هنگام هر نماز، با یکی از آن‌ ها مسواک می زد. [1]

مدیریت زمان
به مدیریت زمان سفارش می کرد: «بکوشید روزتان را در چهار بخش تنظیم کنید: بخشی برای عبادت و خلوت با خدا، بخشی برای تأمین معاش، بخشی برای معاشرت و مصاحبت با برادران و بخشی برای تفریح. از نشاطِ به ‌دست ‌آمده از تفریح، نیرویی برای انجام وظیفه در بخش‌ های دیگر به ‌دست می آورید.» [2]

مشورت
به مشورت با دیگران سفارش می کرد. در پاسخ به این سؤال که «با چه ‌کسی می ‌توان مشورت کرد»، توصیه می کرد با فرد ترسو مشورت نکنند؛ چون‌ که کارها را دشوار جلوه می دهد و بدین وسیله فرد را از انجام ‌دادن کارهای مهم باز می ‌دارد. همچنین می‌ گفت با فرد بخیل هم مشورت نکنند؛ زیرا مشورت‌ گیرنده را از هدفش که کمک به دیگران است، باز می ‌دارد. از مشورت با حریص هم نهی می کرد؛ چون او برای جمع ‌آوری ثروت یا کسب مقام، ستم ‌کردن را در نظر مشورت ‌گیرنده خوب جلوه می دهد.[3] نصیحت می کرد: «قبل از شروع هر کاری، دربارۀ آن خوب تأمل کنید تا پشیمان نشوید.» [4]

بکوشید روزتان را در چهار بخش تنظیم کنید: بخشی برای عبادت و خلوت با خدا، بخشی برای تأمین معاش، بخشی برای معاشرت و مصاحبت با برادران و بخشی برای تفریح.


فعالیت اقتصادی
کوشش در راه کسب مال را اجتناب ‌ناپذیر می دانست: «مردم ناگزیرند برای زندگی ‌شان تلاش کنند؛ پس کوشش در راه کسب مال را ترک نکنید.»[5] ارزش معنوی کار در نظرش آن‌ قدر بود که مقام کارگر را فراتر از مقام جهاد کنندگان در راه خدا می دانست: «آن‌ که با کار و کوشش دنبال مواهب زندگی برای تأمین خانواده اش باشد، پاداشی بزرگ ‌تر از پاداش مجاهدان راه خدا دارد.»[6] خدا را مالک حقیقی جان‌ ها و مال‌ ها و دیگر چیز‌ها می دانست و بر این بود که آنچه در دست مردم است، عاریه است.[7] کم ‌فروشی، ریخت ‌و پاش، خیانت، ربا خوری و... را نهی می کرد.[8] بر پرداخت زکات تأکید می کرد و سرّ وجوبش ‌را تأمین زندگی فقیران می دانست.[9] می فرمود: «خدا در اموال ثروتمندان، حقوقی برای فقیران معیّن کرده است...؛ از این ‌رو اگر توانگران از مال خودشان حق فقیران و نیازمندان را ندهند، اموالشان در معرض نابودی خواهد بود.»[10] بر آن بود که خدا مردم سالم را مکلف کرده است به بیماران و افراد ناتوان و گرفتار رسیدگی کنند؛ چون قرآن مجید چنین فرموده است: «لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ»[11] (قطعاً دربارۀ مال‌ ها و جان‌ هایتان امتحان می ‌شوید.) [12]
به توانگران و ثروتمندان توصیه می کرد با فقیران و نیازمندان، مهربان باشند و به آن‌ ها کمک و با آن‌ ها همراهی‌ کنند و در امور دینی یاری ‌شان دهند.[13] زکات را تذکری برای مال ‌داران می دانست که باید از آن پند بگیرند و به فکر نیازمندان باشند: «ثروتمندان باید خدا را سپاسگزار باشند که به آن‌ ها نعمت و ثروت ارزانی کرده است. توانگران باید همیشه در حال تضرع باشند و از خدا بترسند و حقوق واجب شرعی ‌شان را بدهند تا روزی مانند فقیران، مستحق زکات نشوند.»[14] از ربا نهی می کرد و آن را عامل نابودیِ اموال می دانست.[15] ربا را برای این حرام می دانست که با رباخواری، کار خوب از میان می ‌رود و مال‌ ها تلف می ‌شود و مال ‌داران به سود گرفتن روی می ‌آورند و وام ‌دادن و پرداختن به کارهای واجب و انجام کارهای نیک را فراموش می‌ کنند. می فرمود: «در همۀ این‌ ها، تباهی و ستم [بر قرض‌ گیرندگان] و نابودی اموال [مردم] است.»[16] برای ثروت‌ اندوزی حداقل یکی از این پنج خصلت را «باید» می ‌شمرد: بخیل‌ بودن، داشتن آرزوی دور ‌و دراز، حریص‌ بودن به دنیا، قطع صلۀ رحم و فدا کردن آخرت برای دنیا.[17] بدترینِ مردم از نظر زندگی اقتصادی را کسانی معرفی می کرد که با معاش خود برای دیگران معاشی نسازند و کسی در پرتو زندگی آن‌ ها زندگی نکند.[18] می فرمود: «نخستین کسی که وارد آتش می ‌شود، ثروتمندی است که حقوق مالی ‌اش را ادا نکند.» [19]

آن‌ که با کار و کوشش دنبال مواهب زندگی برای تأمین خانواده اش باشد، پاداشی بزرگ ‌تر از پاداش مجاهدان راه خدا دارد.


توجه به مشکلات یاران
درخواستی را که می ‌توانست انجام بدهد، اصلاً ردّ نمی کرد.[20] مردم، خیلی از مسائل و نیازمندی‌ هایشان را با او مطرح می کردند و او نیز به‌ راحتی و با مهربانی برای برآوردن خواسته ‌شان اقدام می کرد. ابو محمد غفاری می‌گوید: قرض سنگینی برایم پیش آمد و خیلی غمگین شدم. برای ادای این دِین، به‌ جز علی‌ بن ‌موسی، کسی را سراغ نداشتم. یکی از روزها صبحِ زود خدمتش رسیدم و پس از گرفتن اجازۀ ورود، به حضورش مشرّف شدم. همان ابتدا فرمود: «ابو محمد، از خواسته ات اطلاع دارم و باید قرض تو را بپردازم.» شب که شد، غلامش افطار آورد و افطار کردیم. فرمود: «ابو محمد، شب در اینجا می ‌خوابی یا می ‌روی؟» عرض کردم: «سید و سرور من، اگر نیازمندی ‌ام را رفع کنی و من بروم، بهتر است.» در این هنگام، دست خود را زیر فرش برد و مُشتی از زیر آن برداشت و به من داد. از منزل آن حضرت که بیرون آمدم، نزدیک چراغی رفتم و به آنچه مرحمت کرده بود، نگاه کردم. معلوم شد که آن‌ ها دینارهای سرخ و زرد هستند. اولین دیناری که دیدم، رویش نوشته بود: «ابو محمد، این، ۵۰ دینار است. از آن، ۲۶ دینار را برای قرضت و ۲۴ دینار را برای مخارج خانواده ات مصرف کن.» صبح که شد، از آن دینار مخصوص اثری نبود. [21]

منبع: کتاب بر مدار آفتاب؛ ترسیم زندگی بر مدار حیات رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی


--------------------------------------------------------------
پی نوشت ها:
1. محمد بن باقر مجلسی، بحار الانوار، ج۷۳، ص۱۳۷.
2. همان، ج۷۵، ص۳۲۱.
3. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، کتابُ من لا یحضره الفقیه، ج‌۴، ص۴۰۹.
4. عزیز الله عطاردی، مسند الامام الرضا (علیه السلام)، ج‌۱، ص۲۹۳.
5. همان، ج‌۲، ص۴۶۵.
6. ابن‌ شعبۀ حرانی، تحف العقول عن آل الرسول (صلی الله علیه و آله و سلم)، ص۴۴۶.
7. محمد رضا حکیمی و دیگران، الحیاة، ج‌۵، ص۳۸۳.
8. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، ج‌۲، ص۱۲۷.
9. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، علل الشرائع، ج۲، ص۳۶۹؛ محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، کتابُ من لا یحضره الفقیه، ج‌۲، ص۸و۹؛ حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۲۰۱ و۲۰۲.
10. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، علل الشرائع، ج۲، ص۳۶۹؛ محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج‌۲، ص۸ و۹؛ حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۲۰۱ و۲۰۲.
11. آل‌عمران: ۱۸۶.
12. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، علل الشرائع، ج۲، ص۳۶۹؛ محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، کتابُ من لا یحضره الفقیه، ج‌۲، ص۸ و ۹؛ حکیمی، الحیاة، ج۵، ص۲۰۱ و ۲۰۲.
13. همان.
14. همان.
15. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، ج۲، ص۹۳ و ۹۴؛ حکیمی، الحیاة، ج۴، ص۴۶۰ و ج۵، ص۶۱۰.
16. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج‌۳، ص۵۶۶.
17. عزیز الله عطاردی، مسند الامام الرضا (علیه السلام)، ج‌۱، ص۲۸۷.
18. ابن ‌شعبۀ حرانی، تحف العقول، ص۳۳۴.
19. حسین ‌بن ‌محمد تقی نوری، مستدرک الوسائل، ج۲، ص۴۱۳.
20. محمد بن علی بن بابویه (شیخ صدوق)، عیون اخبار الرضا (علیه السلام)، ج‌۲، ص۱۸۴.
21. همان، ص۲۱۸.


مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر