امام رضا (ع) فرمود: « اَوّلُ عِبَادةَ اللهِ مَعرِفَتُهُ وَ اَصلُ مَعرِفَةِ اللهِ تَوحیدُهُ» . نخستین مرحله پرستش شناخت و معرفت خدا است و پایه معرفت خداوند ، توحید و یگانه دانستن او است .

شناخت آغاز پرستش

شناخت آغاز پرستش

شرح: عبادت و پرستش خداوند از مهم ترین اهداف آفرینش انسان است ، « ما جن و انسان را نیافریدیم مگر برای عبادت و پرستش » . اما همواره دین اسلام بر این نکته تأکید دارد که عبادت و پرستشی مفید است که همراه با آگاهی و شناخت باشد . به همین جهت امام هشتم (ع) نخستین مرحله ی پرستش را شناخت و معرفت خداوند می داند .
شناخت و معرفت از مهم ترین پایه های دینی به حساب می آید به گونه ای که در زمره مهم ترین واجبات شمرده شده است ، اسلام ضمن دعوت به فراگیری شناخت و علم آن را برای بشر ضروری و لازم می داند و در آیات زیادی به آگاهی و شناخت نسبت به صفات خداوند از جمله حکمت ، علم ، بصیرت ، عزت ، قدرت و صفات دیگر پروردگار تأکید شده است . در برخی از آیات هدف آفرینش جهان را علم و معرفت می داند اساساً بدون معرفت و علم اسرار هستی قابل درک نیست و همین مسأله موجب امتیاز و برتری انسان بر سایر موجودات و کلید نجات انسان شده است .
مطابق آیات قرآن کسانی که دارای علم و معرفت هستند در برابر خدا ، خضوع و خشوع بیشتری دارند و بیشتر به خاک مذلّت می افتند و بر آستان دوست سجده می کنند و همین دانش و شناخت است که موجب خشیت و ترس حقیقی از خداوند خواهد شد .
به همین جهت نخستین مرحله ی پرستش خدا شناخت و معرفت است . شناخت خداوند متعال راه های مختلفی دارد و به تعبیری « الطرق الی الله بعدد نفوس الخلائق» به تعداد خلایق راه به سوی خداوند وجود دارد ، البته باید توجه داشت که ذات خداوند را نمی توان شناخت بلکه شناخت خدا از طریق شناخت صفاتی مانند قدرت ، علم ، حیات ، حکمت ، عدالت و . . . است . این جهان هستی و موجوداتی که آفریده ی اوست همه نشان از قدرت ، علم ، حکمت و . . . دارند به همین جهت ، ما می توانیم از راه مخلوقات به خدای بزرگ پی ببریم و او را بشناسیم ، می توانیم از راه نظام دقیق و حساب شده ای که بر عالم هستی حکم فرما است بفهمیم که نظم این جهان برگرفته از مبدأیی قدرتمند و عالم است (برهان نظم) ، می توانیم از راه دگرگونی دایمی که در جهان وجود دارد و همه چیز حتی درون انسان دارای حرکت و دگرگونی و تغییر است بفهمیم که نقطه ی ثابتی در این جهان وجود دارد که همه این دگرگونی ها و حرکات از آن جا سرچشمه می گیرد (برهان حرکت) می توانیم از راه نیازمندی و فقر عمومی موجودات جهان هستی و خود انسان متوجه شویم که یک منبع عظیم و بی نیاز که در ذات خود مستقل است وجود دارد که همه ی این وابسته ها بر او تکیه دارند (برهان فقر و غنا یا وجوب و امکان) و می توانیم از راه مخلوق و معلول بودن این جهان به طور سلسله وار، به یک علت اصلی برای هستی پی ببریم (برهان علت و معلول) . اینها راه هایی است برای شناخت خداوند اما اساس همه اینها و یکی از مهم ترین صفات خدا ، توحید و یگانگی او است که امام هشتم (ع) نیز به آن اشاره کرده است.

منبع: برای مطالعه بیشتر به منبع مطلب ، مجموعه ره توشه – کتاب نشانی بهشت مراجعه بفرمایید.


مطالب مرتبط