محبت از گواراترين الطاف الهی در وجود انسان، آثار بسیاری در زندگی دنیوی و اخروی انسان به دنبال دارد، علی بن موسی الرضا علیه السلام در سخنانی به عوامل جلب محبت و آثار آن اشاره کرده اند.

عوامل و آثار محبت از نگاه حضرت رضا علیه السلام

عوامل و آثار محبت از نگاه حضرت رضا علیه السلام

عوامل جلب محبت:

- سکوت

روایات درباره سکوت فراوان است در برخی سكوت از اسباب علم و دانش شمرده شده است و برخی روایات از سکوت به عنوان راهنما به سوى خير و نيكى یاد شده است و در برخی روایات نقل شده که سكوت محبّت مى‏ آورد، مانند این روایت که احمد بن ابى نصر بزنطى از امام رضا علیه السلام نقل مى ‏كند: «مِنْ عَلَامَاتِ الْفِقْهِ الْحِلْمُ وَ الْعِلْمُ وَ الصَّمْتُ إِنَّ الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الحِكْمَةِ وَ إِنَّ الصَّمْتَ يُكْسِبُ الْمَحَبَّةَ وَ إِنَّهُ دَلِيلٌ عَلَى كُلِّ خَيْرٍ»- از نشانه‏ هاى فهم و درك، بردبارى و علم و سكوت است، همانا سكوت درى از درهاى حكمت است و سكوت محبت مى ‏آورد و نشانه و راهنماى همه خيرات است. [1]

بنا به گفته حضرت رضا علیه السلام سكوت محبّت مى‏ آورد شاید به این دلیل که بسيارى از دشمنی ها و رنجش خاطرها به هنگام زخم زبان زدن و استفاده کلمات نامناسب درباره اشخاص اتفاق می افتد، سكوت است که در این مواقع انسان را از افتادن به این مهلکه نجات مى ‏دهد.

- نیکی و احسان کردن

یکی از اسباب جلب محبت نیکی و احسان کردن به دیگران است چون انسانی که مورد احسان واقع شده پی می برد احسان کننده او را دوست دارد که به او کمک می کند. حضرت رضا عليه السّلام در این باره می فرماید: «جُبِلَتِ الْقُلُوبُ عَلَى حُبِّ مَنْ أَحْسَنَ إِلَيْهَا وَ بُغْضِ مَنْ أَسَاءَ إِلَيْهَا»- دلها بر دوست داشتن آن كس كه به آنها نيكي كند و دشمن داشتن آن كس كه به آنها بدي نمايد، سرشته شده است. [2]

سليمان بن جعفر داستانی را از لطف و نیکی حضرت رضا علیه السلام به یکی از شیعیانشان این گونه نقل می کند که علي بن عبيد اللَّه بن حسين به من گفت: خيلى ميل دارم خدمت حضرت رضا برسم و سلام عرض كنم گفتم: چرا نمي روى؟ گفت: چنان جلال و هيبتش در نظرم هست كه بيمناكم.

روزی حضرت رضا عليه السّلام مختصر كسالتى پيدا كرد مردم به عيادتش رفتند من به علي بن عبيداللَّه گفتم آن موقعى كه انتظار داشتى رسيد، حضرت رضا بيمار است و مردم به ديدنش مي روند اگر مايلى خدمتش برسى امروز موقع آن است. براى عيادت به منزل آن جناب رفت همين كه آقا او را ديد خيلى محبت كرد و بسيار به او احترام نمود و مقامش را گرامى داشت. علي بن عبيداللَّه از اين همه لطف امام خيلى خوشحال شد.

بعد از مدتى علي بن عبيداللَّه بيمار شد حضرت رضا به ديدن او رفت من نيز در خدمتش بودم آنقدر نشست تا همه مردم رفتند وقتي خارج شديم. كنيز من گفت: همسر علي بن عبيداللَّه، ام سلمه پشت پرده بود و متوجه حضرت رضا شد همين كه آن جناب خارج شد خودش را انداخت به جائى كه امام نشسته بود. آنجا را مي بوسيد.

سليمان گفت: وقتى علي بن عبيداللَّه را ديدم، كار همسرش ام سلمه را برايم نقل كرد من نيز به حضرت رضا عليه السّلام جريان را عرض كردم فرمود: سليمان! علي ابن عبيد اللَّه و همسرش و فرزندش اهل بهشت هستند. [3]

آثار دنیوی و اخروی محبت

احاديث بسيار فراوانى در كتب اسلامى در زمينه محبت به دیگران آمده است و به قدرى در اين ‏باره اهمّيّت داده شده كه در كمتر چيزى نظير آن ديده مى ‏شود. اين اهمّيّت را می توان از آثار دنیوی آن و جایگاه اخروی برای محبت کنندگان درک کرد. درباره آثار دنیوی محبت می توان به خیر و برکت اشاره کرد چنانچه حضرت رضا از پدرانش عليهم السّلام نقل کرده كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرموده: «لَا تَزَالُ أُمَّتِي ‏بِخَيْرٍ مَا تَحَابُّوا وَ تَهَادَوْا وَ أَدَّوُا الْأَمَانَةَ وَ اجْتَنَبُوا الْحَرَامَ وَ قَرَوُا الضَّيْفَ وَ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَ آتَوُا الزَّكَاةَ فَإِذَا لَمْ ‏يَفْعَلُوا ذَلِكَ ابْتُلُوا بِالْقَحْطِ وَ السِّنِينَ»- امت من هميشه در خير و خوبى هستند تا وقتى كه نسبت به يكديگر ‏محبت داشته و تحفه هديه براى هم ببرند و امانت را اداء كنند و از حرام اجتناب نموده و مهمان ‏نوازى نمايند ‏و نماز را بپا داشته و زکات را بپردازند و اگر اين امور را مراعات نكنند به قحط و كمبود مبتلا مي شوند. [4]‏

‏اما درباره جایگاه اخروی محبت کردن حسن بن على بن فضّال مى‏ گويد: از حضرت ابوالحسن امام رضا (ع) شنيدم مى ‏فرمود: «المتحابين [الْمُتَحَابُّونَ‏] فِي اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ قَدْ أَضَاءَ نُورُ وُجُوهِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ وَ نُورُ مَنَابِرِهِمْ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ حَتَّى يُعْرَفُوا أَنَّهُمُ الْمُتَحَابُّونَ فِي اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»- كسانى كه در راه خدا به يك ديگر مهر مى‏ ورزند، روز قيامت بر منبرهايى از نور قرار مى ‏گيرند كه نور چهره و نور پيكر و منبرهايشان همه چيز را فرا مى‏ گيرد و همه آنان را به عنوان كسانى مى‏ شناسند كه در راه خدا به يك ديگر محبّت نموده ‏اند. [5]

آری انسان ها به وسیله محبت علاوه بر تامین نیاز فطری شان، می توانند ارتباط بهتر و بیشتری با هم پیدا کنند و در رفع نیازها و مشکلات یکدیگر تلاش کنند. چه زیبا و سزاست ما مسلمانان با داشتن اسوه های محبت ورزی و رأفت، در این راه الگو برای دیگر انسان ها باشیم همانگونه که در عصر رسول الله صلی الله علیه و آله چنین بوده است، خداوند در سوره فتح آیه 29 ياران پیامبر صلی الله علیه و آله را اینگونه توصیف می کند: «وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ»- كسانى كه با او هستند در برابر كفار شديد و محكم هستند اما در ميان خود رحيم و مهربانند.

متاسفانه امروزه برخی مسلمانان از این ويژگي ممتاز ياران پیامبر صلی الله علیه و آله فاصله گرفته ‏اند و کینه توزی و کدورت را جایگزین محبت و رأفت کرده اند و این فاصله چیزی جز درد و رنج و ذلت را به دنبال نداشته است.

#محبت #سکوت #نیکی #احسان

یادداشت: سید مهدی سیدمرادی

پی نوشت ها

[1] خصال، شیخ صدوق، ‏جامعه مدرسين‏، قم‏، 1362 ش،‏ ج‏1 ص 158‏.

[2] من لا يحضره الفقيه، شیخ صدوق، ‏دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، 1413 ق‏، ج‏4 ص 419‏.

[3] الإختصاص، شیخ مفید، الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، قم‏، 1413 ق‏، ص 89‏.

[4] عيون أخبار الرضا عليه السلام، شیخ صدوق، نشر جهان‏، تهران‏، 1378 ق،‏ ج‏2 ص 29‏.

[5] ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، شیخ صدوق، دارالشريف الرضي للنشر، قم‏، 1406 ق‏، ص 152‏.


مطالب مرتبط