فریاد اسلام از مناره ‌ی قاهره

نگاهی به زندگی رشید رضا رشید رضا از بزرگترین چهره‌های مذهبی و متفکر جهان اسلام است. او نویسنده‌ای پرکار بود که از او آثار قلمی نسبتا چشم‌گیری به یادگار مانده...

فریاد اسلام از مناره ‌ی قاهره

نگاهی به زندگی رشید رضا

رشید رضا از بزرگترین چهره‌های مذهبی و متفکر جهان اسلام است. او نویسنده‌ای پرکار بود که از او آثار قلمی نسبتا چشم‌گیری به یادگار مانده است. او از پیروان سید جمال و محمد عبده بود. یکی از مهمترین فعالیت‌های او را می‌توان انتشار نشریه المنار ذکر کرد.



حیات محمد رشید رضا

سید محمد رشید رضا در سال 1865 در روستایی در حوالی طرابلس لبنان در خانواده‌ای سنی مذهب متولد شد. در جوانی به فرقه صوفی نقش‌بندیه علاقه مند شد. سپس در حلقه‌ی محمود نشّابه طرابلسی کتاب مهم حدیثی «اربعین نواوی» را فراگرفت و اجازه‌ای از استادش در نقل احادیث دریافت کرد. رشید رضا در ادامه توانست در مدرسه ملی اسلامی طرابلس نیز تدریس نماید. سیستم آموزشی آن مدرسه ترکیبی از ساختار قدیمی و سنتی بود و دروسی مثل ریاضیات، علوم طبیعی، زبان فرانسوی، ترکی و عربی نیز به همراه متون دینی به دانش آموزان آموخته می‌شد.



آشنایی با سیدجمال

رشیدرضا بعد از مطالعه نشریه «عروه‌الوثقی» که متعلق به «سید جمال الدین اسدآبادی» بود، شیفته‌ی ادبیات اصلاحگرانه مذهبی او شد. او این رویداد را اینگونه بیان کرده است: «تمام آمال و آرزوهایم پیش از مطالعه عروةالوثقی، تلاش برای ترویج عقاید اسلام بود. اما پس از آن راه جدیدی را کشف کرده بودم: تلاش برای احیاء اتحاد و یکپارچگی جامعه اسلام. وظیفه تازه من، هدایت مسلمین به طرف پیشرفت و توسعه تمدن غربی با تکیه بر ایمان اسلامی بود.»[1]

رشید رضا با تکیه بر علم سید جمال و محمد عبده توانست تبدیل به خطیبی مذهبی و توانمند در قریه خود شود. او همچنین در زمان حضورش در طرابلس به دنیای روزنامه‌نگاری کشانده شد. مقالات متعددی را در نشریات گوناگون منتشر ساخت و شهرتش به جایی رسید که سردبیری مجله «ثمرات الفنون» به وی پیشنهاد شد. اما هدف اصلی مهاجرت به مصر و انتشار نشریه‌ای به مدیریت خودش بود.



از مناره مصر

رشید رضا در سال 1897 به مصر سفر کرد. او بلافاصله پس از حضور در قاهره، به دیدار محمد عبده رفت. در اولین ملاقات به موضوع ایجاد تحول در الازهر پرداخت اما حرفی از آینده‌ای که برای خود در روزنامه نگاری متصور بود نزد. در چهارمین ملاقاتش با عبده، از هدفش در مصر سخن گفت. عبده در گام اول چندان روی خوشی به این سخن نشان نداد و او را بدلیل مشکلات فراوان در این زمینه، برحذر داشت. اما رضا تاکید کرد که تلاش او در چاپ روزنامه‌اش تأکید بر موضوعات خاص دینی است. سرانجام عبده قانع شد و او نام المنار را برای نشریه برگزید.[2]

المنار یکی از گسترده ترین و پرمخاطب ترین نشریه چاپی در سطح جهان اسلام بود. این نشریه که بر پایه تفاسیر نوگرایانه عبده از قرآن چاپ میشد در بالاترین سطح انتشار و مخاطب تا آن زمان دست به دست می‌گشت. رشید رضا پس از مرگ استادش عبده در سال 1905 تصمیم به جمع آوری، تصحیح گفته‌های استاد و انتشار آنها در نشریه خویش گرفت. او این روند را تا زمان مرگ در سال 1935 ادامه داد. تاثیرات غیرقابل انکار تفاسیر عبده از متون مقدس اسلام مثل قرآن، بر سطح عمومی اندیشمندان و متفکران آن روز جهان اسلام، وجه دیگری از اهمیت و تاثیرگذاری المنار در جامعه اسلامی است.[3] تفسیر المنار که توسط شیخ محمد عبده شروع شد در آیه‌ی 125 سوره‌ی نساء متوقف شد و توسط رشید رضا تا آیه‌ی 52 سوره‌ی یوسف ادامه یافت. این تفسیر از تفاسیر عمده‌ی اهل سنت به شمار می‌آید.



اندیشه‌ی رشید رضا

رشید رضا حاکمان اسلامی را به منزله‌ی عقل مدبر و روح متفکر مسلمانان می‌دانست لذا صدها مقاله و رساله به منظور فراهم کردن اسباب نهضت امت اسلامی و تقویت آن، خطاب به این حاکمان نوشت. رشید رضا می‌گفت: «هرگاه دیدی در میان مسلمانان دروغ، تقلب، دورویی، کینه، حسد و دیگر رذایل اخلاقی رایج است، بدان که امرا و حکام آن‌ها به ستم و استبداد حکم می‌رانند و دانشمندان و راهنمایان آن‌ها بدعت گذاری و افساد می‌کنند. و اگر عکس آن را دیدی به عکس حکم کن»[4]

یکی از مهمترین دغدغه‌های رشید رضا ریشه کن شدن عوامل اختلاف و تفرقه میان مسلمانان بود. او برای حل این مشکل پیشنهاد کرد کتابی نوشته شود مشتمل بر همه‌ی مطالبی که همه‌ی فرق و مذاهب اسلامی روی آن‌ها اتفاق نظر دارند و این کتاب اعتقادات صحیح و تهذیب اخلاق و عمل نیک را در برداشته باشد و از مسایل اختلافی میان آن‌ها اجتناب شود.

شیخ رشید رضا همچنین از منادیان سر سخت اصلاحات از طریق تعلیم و تربیت بود او در این عرصه با استادش شیخ محمد عبده هم نظر بود که می گفت: «سعادت مردم در گرو اعمال آن‌ها است و اعمال نیز با فراگیری علوم و معارف، به کمال می‌رسد»[5]

رشید رضا پس از عمری تلاش و کوشش سرانجام در سال 1935م در مصر درگذشت.



آثار و تألیفات

علی رغم اشتغال شیخ به تألیف و تدوین مجله‌ی المنار که بیشترین وقت او را به خود اختصاص می‌داد آثار دیگری نیز از او بجا مانده است. اهم این آثار عبارتند از:

وحی محمدی،

نداء للجنس اللطیف،

تاریخ استاد محمد عبده،

خلافت،

سنی و شیعه،

حقیقت ربا،

مناسک حج

و...




[1] رشید رضا، تاریخ الاستاذ شیخ محمد عبده، ج1، ص84.

[2] رشید رضا، تاریخ الاستاذ شیخ محمد عبده، ص 1005

[3] مرکز اسناد مجلس شواری اسلامی، آراء و اندیشه سیاسی محمد رشید رضا/محمد حسین رفیعی

[4] همان

[5] همان

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر