فضائل اخلاقی و علمی حضرت معصومه (سلام الله علیها)، ما را به مقام های عالی و درجات ممتاز معنوی ایشان، رهنمون می گرداند. صفات حضرت معصومه (سلام الله علیها)، بیانگر مقام عصمت و پاکی و چون آینه، نشان دهنده ی جمال و کمال ایشان می باشد.

فضائل ستاره ای در آسمان عصمت

فضائل ستاره ای در آسمان عصمت

عصمت معدنی، پژوهشگر سطح دو مدرسه علمیه حضرت خدیجه (سلام الله علیها)

چکیده

فضائل اخلاقی و علمی حضرت معصومه (سلام الله علیها)، ما را به مقام های عالی و درجات ممتاز معنوی ایشان، رهنمون می گرداند. صفات حضرت معصومه (سلام الله علیها)، بیانگر مقام عصمت و پاکی و چون آینه، نشان دهنده ی جمال و کمال ایشان می باشد. پاداش زیارت آن حضرت، ورود به بهشت است.

کلیدواژه: حضرت معصومه (سلام الله علیها)، مقام شفاعت، شفیعه امت، فضائل اخلاقی، کریمه اهل بیت (علیهم السلام)

مقدمه

شناخت، پایه دین است و اظهار عقیده و انجام کارهای نیک از روی شناخت، به عقیده و اعمال، ارزش دوچندانی می دهد، بنابراین، لازم است که قبل از هر چیز نسبت به فضائل امامان (علیهم السلام) و شخصیت های بزرگی چون، حضرت معصومه (سلام الله علیها) شناخت داشته باشیم، چرا که درک و پاداش زیارت ایشان، بستگی به شناخت دارد. ما نیز در این نوشتار به فضائل حضرت معصومه (سلام الله علیها) که موجب شناخت بیشتر ایشان می شود، پرداخته ایم.

1. فضایل و مقامات حضرت معصومه (سلام الله علیها)

1-1. شرافت خانوادگى

یکى از عالی ترین فضائل حضرت معصومه (سلام الله علیها) انتساب ایشان به بیت وحی و امامت است. در زیارت نامه ایشان می خوانیم: «سلام بر حضرت معصومه (سلام الله علیها) دختر رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم) و دختر امیر مؤمنان (علیه السلام) و دختر ولی خدا (علیه السلام) و خواهر ولی خدا (علیه السلام) و عمه ولی خدا (علیه السلام)» 1(مجلسی، بحارالأنوار، ج102، ص266) و ایـن اوصاف، سـرچشمه سایر فضائل و کمالات معنوى و روحانـى آن بزرگوار مى باشد که زندگى در جوار امامان معصومى همچون امام مـوسى کاظم و امام رضا (علیهما السلام) و بهره مند بودن از تعالیم عالیه آنان، عامل اساسى در تعالى روح و تکامل درجات علمى و عملى حضرت معصومه (سلام الله علیها) بوده است. این تعبیرات، تنها بیانگر شرافت خانوادگی نیست، بلکه علاوه بر آن، بیانگر آن است که حضرت معصومه (سلام الله علیها) از نظر معنوی و مقامات عالی ملکوتی، به راستی فرزند روح و جسم پیامبر (صلی الله علیه و آله) و حضرات زهرا و خدیجه کبری و امامان معصوم (علیهم السلام) است.

1-2. عبادت

خداوند در قرآن می فرماید: «هدف از خلقت انسان عبادت و بندگى خداوند متعال است»2 (ذاریات: 56) و حضرت معصومه (سلام الله علیها) الگو و نمونه عبادت و بندگی کردن خدا، از خاندان ولایت و امامت بود. او که در آخرین روزهای عمرش که هفده روز نمانده بود در بیت النور در برابر ذات اقدس الهی عاشقانه و خاضعانه به عبادت می پرداخت. 3(معصومی، فرید، فاطمه معصومه (سلام الله علیها) - (مهمان هفده روزه)، ص60؛ مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت (علیهم السلام) ahlolbait.com)

سلام بر حضرت معصومه (سلام الله علیها) دختر رسول خدا (صلى الله علیه و آله) و دختر امیر مؤمنان و دختر ولی خدا و خواهر ولی خدا و عمه ولی خدا (علیهم السلام).

1-3. عالمه و محدثه

محل رشد و نموّ و تربیت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) خاندانی بود که مخزن اسرار و دانش الهی و منبع علم و معرفت است. حضور وی در کنار پدری همچون امام موسی بن جعفر (علیهما السلام) و برادری چون حضرت رضا (علیه السلام) که از علم «لدنّی» برخوردار بودند، سبب شد فاطمه معصومه (سلام الله علیها) از نظر علمی و آگاهی به مسائل دینی و معارف اسلامی اعم از احکام و اخلاق و ... در حدّ بالایی از رشد علمی برسد تا آنجا که گاهی با نبود پدر بزرگوارش به پرسش های دینی و فقهی شیعیان پاسخ می داد. هنگامی که شیعیان پاسخ های فاطمه معصومه (سلام الله علیها) را به امام کاظم (علیه السلام) نشان می دادند، حضرت سه بار می فرمودند: «پدرش فدایش باد.» 4(ر.ک: میرعظیمی، بارگاه معصومه (سلام الله علیها) تجلی گاه فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، ص43-35) حضرت معصومه (سلام الله علیها) روایتی را از دختر امام صادق (علیه السلام) نقل مى کنند که سلسله سندش در نهایت به حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) مى رسد. فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، فرمودند: «آیا فرمایش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در روز غدیرخم فراموش کرده اید که فرمودند: «هر کس من مولاى اویم، على مولاى اوست و (آیا فراموش کرده اید) دیگر فرمایش آن حضرت را که فرمودند: تو براى من همانند هارون براى موسى هستى.» 5 (البحرانی الاصفهانی، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الایات و الاخبار و الاقوال، ج21، ص353)

آیا فرمایش رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را در روز غدیر خم فراموش کرده اید که فرمودند: «هر کس من مولاى اویم، على مولاى اوست و (آیا فراموش کرده اید) دیگر فرمایش آن حضرت را که فرمودند: تو براى من همانند هارون براى موسى هستى.»

1-4. کریمه اهل بیت (علیهم السلام)

حضرت معصومه (سلام الله علیها) راه بندگی و اطاعت از پروردگار را خالصانه پیمودند و در زندگی پُر برکت خویش و هم بعد از آن منشأ کرامات و عنایات از سوی پروردگار، برای دست های تهی، امیدوار به رحمت الهی می باشند. خدا در حدیث قدسی می فرماید: «اى فرزند آدم! من چون چیزى را بخواهم، به آن مى‌گویم: باش! پس موجود مى شود؛ مرا در آنچه امر کرده ام اطاعت کن تا تو را چنین سازم که هرچه را بخواهى، بگویى: باش! پس موجود شود.» 6 (نوری طبرسی، مستدرک الوسائل، ج11، ص259)

1-5. عصمت

مقام عصمت عالی ترین مقام معنوی و پاکی است و این لقب را حضرت رضا (علیه السلام) به فاطمه کبری (سلام الله علیها) داده اند وگرنه، نام آن حضرت، معصومه نمی باشد. امـام رضا (علیه السلام) فرمودند: «هر کس حضرت معصومه (سلام الله علیها) را در قم زیارت کند، همانند کسى است که مرا زیارت کرده است.» 7(محلاتی، ریاحین الشیعه، ج5، ص35)

1-6. شفاعت

اعتقاد به شفاعت انبیاء و اولیاء الهی، از ضروریات مذهب شیعه است و نخستین جایگاه شفاعت را، رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) برخوردار می باشند که در قرآن، از آن، به مقام محمود تعبیر شده است. خدا در قرآن می فرماید: «امید است که پروردگارت تو را به مقامی در خور ستایش برساند.» 8(اسراء: 79)

امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «هر کس حضرت معصومه (سلام الله علیها) را در قم زیارت کند، همانند کسى است که مرا زیارت کرده است.»

امام صادق (علیه السلام) می‎ فرمایند: «همانا قم کوفه ی کوچک است و بهشت هشت در دارد، سه در از آن ها به روی قم باز است و بانویی از فرزندان من در آن جا دفن خواهد شد که فاطمه (سلام الله علیها) دختر موسی (علیه السلام) نام دارد و با شفاعت وی همه ی شیعیان وارد بهشت می شوند.» 9(مجلسی، همان، ج60، ص228) در زیارت نامه حضرت معصومه (سلام الله علیها) که از امام رضا (علیه السلام) روایت شده، به مقام شفاعت ایشان، تصریح شده است. «ای فاطمه در بهشت مرا شفاعت کن، زیرا تو نزد خدا مقامی بلند داری» 10(مجلسی، همان، ج102، ص267) که این روایات عظمت مقام فوق العاده حضرت معصومه (سلام الله علیها) را می رساند که شفاعت او شامل همه شیعیان می شود و این مطلب شاهد گویایی، بر فضائل استثنایی حضرت معصومه (سلام الله علیها) است.

2. پاداش زیارت حضرت معصومه (علیها السلام) از منظر روایات

امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «هر کس که حضرت معصومه (سلام الله علیها) را زیارت کند، بهشت برای اوست.»11 (مجلسی، همان، ج 48، ص317)

و نیز فرمودند: «هر کس او را در حالى که معرفت به حق او (شناخت) داشته بـاشـد، زیارت کند، بهشت پاداش او خواهد بود.» 12(مجلسی، همان، ج ۱۰۲، ص ۲۶۶)

امام جواد (علیه السلام) فرمودند: «کسی که قبر عمه ام معصومه (سلام الله علیها) را در قم زیارت کند، پاداش او بهشت است.» 13(ابن قولویه، کامل الزّیارات، ص324)

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «پس هر کس معصومه (سلام الله علیها) را زیارت کند، بهشت بر او واجب می گردد.» 14(مجلسی، همان، ج60، ص217)

امام صادق (علیه السلام) می‎ فرمایند: «همانا قم کوفه ی کوچک است و بهشت هشت در دارد، سه در از آن ها به روی قم باز است و بانویی از فرزندان من در آن جا دفن خواهد شد که فاطمه (سلام الله علیها) دختر موسی (علیه السلام) نام دارد و با شفاعت وی همه ی شیعیان وارد بهشت می شوند.»

و نیز فرمودند: «براى خدا حرمى است و آن مکه است، و براى رسول خدا (صلى الله علیه و آله) حرمى است و آن مدینه است، براى امیرالمؤمنین ‏(علیه السلام) حرمى است و آن کوفه است و براى ما حرمى است و آن شهر قم است و به زودى بانویی از فرزندان من در آن جا دفن خواهد شد که نامش فاطمه (سلام الله علیها) است. هر کس او را، زیارت کند بهشت ‏بر او واجب خواهد شد.»15 (مجلسی، همان، ج48، ص317)

3. آن همه مقام چرا؟

3-1. طی طریق معرفت

حضرت معصومه (سلام الله علیها) علاوه بر شرافت خانوادگی و ذاتی، در عرصه ها و میدان های ایمان و عمل، ممتاز بودند و در این راستا با گزینش خود، درجات عالی ارزش های والای انسانی را پیمودند، و با عرفان و عمل خود آن گونه درخشیدند. حضرت معصومه (سلام الله علیها) در صحنه های علم، عرفان، ایمان، سیاست و حمایت از مقام ولایت بسیار ممتاز بود و سرانجام در این راستا به شهادت رسیدند. از پُر باری عمر بیست و هشت ساله ی حضرت معصومه (سلام الله علیها) همان بَس که در اقامت هفده روزه اش در قم، حیات شیعه در قم را، بقای جاودانه بخشید و زمان ما نیز حرم مطهر و با برکت ایشان ده ها هزار فرهیخته و دانش پژوه را به جهان تشیّع ارزانی داشته است.16(محدّثه آل طه، نشریات واحد تبلیغات آستانه مقدّسه، قم، ص3، به نقل از کتاب حضرت معصومه (سلام الله علیها) فاطمه دوم، محمد محمدی اشتهاردی، ص148)

امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «هر کس او را در حالى که معرفت به حق او (شناخت) داشته بـاشد، زیارت کند، بهشت پاداش او خواهد بود.»

بنابراین، آنچه انسان را به مقامات ارجمند می رساند، ایمان و عمل صالح است. امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «سوگند به خدا شیعه ما نیست مگر کسی که پرهیزکار بوده و از خدا اطاعت کند.» 17 (کلینی رازی، أبی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ج2، ص74) و نیز فرمودند: «به ولایت و دوستی ما، جز، از راه انجام عمل نیک و پرهیزکاری، نمی توان رسید.» 18 (کلینی، همان، ص75)

3-2- توجه اسلام و مسلمانان به ارزش زن

در طول تاریخ و اعصار مختلف و در بسیاری از ادیان تحریف شده با افراط و تفریط، به زنان ظلم شده است، ولی اسلام، حقوقِ زن را، به طور کامل و عادلانه به او داده است و زن مسلمان را از هرگونه انحطاط ساختگی رهایی بخشیده است. یکی از نمونه های این حقیقت این که مسلمانان، بانوانی همچون، حضرت خدیجه، حضرت فاطمه، حضرت زینب و حضرت معصومه (علیهنّ السّلام) را به عنوان اینکه آنها دارای عالی ترین مقام ها هستند، می ستایند، و با بهترین و عمیق ترین روش، از آنها تجلیل و احترام و نسبت به آنها ابراز احساسات می نمایند و با این روش اعلام می دارند که میزان در رسیدن به مقامات عالی، تقوا و عمل صالح است، نه زن و مرد، سیاه و سفید بودن؛ این عظمت و احترام که در بارگاه نورانی حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها) که هم چون نگین در شهر مُقدّس قُم، جلوه دارد بهترین دلیل و گواه به احترام اسلام به شخصیت زنان والامقام است و همین نمونه عملی می تواند جوابِ کوبنده ای باشد برای آنهایی که می گویند اسلام برای زن چندان ارزشی قائل نیست. 19 (محمّدی اشتهاردی، محمّد، حضرت معصومه (سلام الله علیها) فاطمه دوم (علیها السلام)، ص150)

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «به ولایت و دوستی ما، جز، از راه انجام عمل نیک و پرهیزکاری، نمی توان رسید.

نتیجه

حضرت معصومه (سلام لله علیها)، پیراسته از زشتی ها، آراسته به فضائل اخلاقی، شبنم معطر آفرینش بودند که عصمت مادرشان حضرت زهرا (سلام الله علیها) در ایشان، تجلی یافته بود. ایشان دفاع از دین اسلام و ولایت را سرلوحه زندگی خویش قرار دادند. لذا دختران و زنان جامعه اسلامی می بایست با تأسی از فضائل حضرت معصومه (سلام الله علیها)، در حفظ حجاب و عفاف که سرمایه معنوی و هویت و شخصیت زن مسلمان بکوشند و حامی امر ولایت باشند.

-------------------------------------------

پی نوشت ها:

1- السلام علیک یا بنت رسول الله ... بنت امیرالمؤمنین .... بنت ولی الله ... أُخت ولی الله ... عمه ولی الله ...؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار الجامعه لدرر الأخبار الأئمه الأطهار، دوم، بیروت، مؤسسه الوفاء، 1403ق، ج102، ص266.

2- وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ.

3- معصومی، فرید، فاطمه معصومه (سلام الله علیها) - (مهمان هفده روزه)، قم، دلیل ما، 1388، ص60؛ مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل بیت (علیهم السلام) ahlolbait.com.

4- فداها ابوها؛ ر.ک: میرعظیمی، سید جعفر، بارگاه معصومه (سلام الله علیها) تجلی گاه فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، قم، میراث ماندگار، 1386، ص43-35.

5- حدثتنی فَاطِمَةُ وَ زَیْنَبُ وَ أمَّ کُلْثُوم بَنَاتُ مُوسَى بْن ِ جَعْفَر قُلْنَ: ... عَنْ فَاطِمَةَ بِنْت ِرَسُول ِالله ِصَلَّى الله عَللَیْه ِوَ آله و سَلَّمَ وَ رَضِىَ عَنْهَا قَالَتْ: «أنَسِیتُمْ قَوْلَ رَسُول ِالله ِصِلَّى اللهُ عَلَیْه ِوَ سَلَّم یَوْمَ غَدیر ِخُمٍّ، مَنْ ککُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِىٌّ مَوُلاهُ وَ قَوْلُهُ صَلَّى اللهُ عَلَیْهه ِوَ آله و سَلَّمَ، أنْتَ مِنِّى بِمَنْزِلَة ِهَارُونَ مِنْ مُوسى؟!؛ البحرانی الاصفهانی، عبدالله، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الایات و الاخبار و الاقوال، قم، مؤسسه الامام المهدی، 1429ق، ج21، ص353.

6- یا بن آدم، أنا أقول للشئ کن فیکون، اطعنی فیما أمرتک، اجعلک تقول للشئ کن فیکون؛ نوری طبرسی، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت (علیه السلام) لإحیاء التراث، 1408ق، ج11، ص259.

7- من زار المعصومه بقم کمن زارنی؛ محلاتی، شیخ ذبیح الله، ریاحین الشیعه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ج5، ص35.

8- ... أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا مَّحْمُودًا.

9- اَلا وِ اِنّ قم الْکُوفَهُ الصّغیرهُ، اَلا اِنّ لِلْجَنَّهِ ثَمانِیَهَ اَبْوابٍ ثَلاثَهٌ مِنْها اِلی قم، تُقْبَضُ فیها اِمْرَأهٌ مِنْ وُلْدی اسمُها فاطِمَه بنتَ مُوْسی، و تَدخُلُ بِشفاعتها شِیعَتی الجَنَّةَ بِأجْمَعِهِمْ؛ بحارالانوار، ج60، ص228.

10- یا فاطِمَه، اِشفَعی لی فِی الجَنَّة فَاِنَّ لَکِ عِنداللهِ شَأناً مِنَ الشَّأنِ؛ بحارالانوار، ج 102، ص 267.

11- من زارها فله الجنه؛ بحارالأنوار، ج 48، ص317.

12- مَن زارَها عارِفاً بِحَقِّها فَلَهُ الجَنَّةُ؛ بحارالأنوار، ج۱۰۲ ، ص۲۶۶.

13- من زار قبر عمتی بقم فله الجنه؛ ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزّیارات، مصحح، بهراد جعفری، نجف، 1375، ص324.

14- فَمَن زارَها وَجَبَتْ لَهُ الجَنَّةُ؛ بحارالانوار، ج60، ص217.

15- إن لله حَرَماً و هُوَ مَکة، و لرسوله حَرما و هو المدینة، و لامیرالمؤمنین حرما و هو الکوفة و لنا حرما و هو قم، و سَتُدفَنُ فیه امرَأة مِن ولدی تُسَمّى فاطِمَة مَن زارَها وَجَبَت لَهُ الجَنَّة؛ بحارالأنوار، ج48، ص317.

16- محدّثه آل طه، نشریات واحد تبلیغات آستانه مقدّسه، قم، ص3، به نقل از کتاب حضرت معصومه (سلام الله علیها) فاطمه دوم، ص148.

17- فَوَ اللهِ ما شیعَتُنا إلا مَن اتّقی الله وَ أطاعَهُ؛ کلینی رازی، أبی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، مترجم علی أکبر غفاری، چهارم، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1365، ج2، ص74.

18- لا تنالُ وِلایَتُنا إلّا بِالعَمَلِ وَ الوَرَعِ؛ اصول کافی، ج2، ص75.

19- محمّدی اشتهاردی، محمّد، حضرت معصومه (سلام الله علیها) فاطمه دوم (علیها السلام)، قم، انتشارات علامه، 1375، ص150.


مطالب مرتبط