در دوران بیست ساله (183-203ق) امام رضا (ع) به جز در چهار سال آخر قیام مهمی از جانب علویان علیه حکومت ثبت نشده است . از سال 183 تا 193...

قیام های علویان در دوره امامت حضرت رضا (ع)

قیام های علویان در دوره امامت حضرت رضا (ع)

در دوران بیست ساله (183-203ق) امام رضا (ع) به جز در چهار سال آخر قیام مهمی از جانب علویان علیه حکومت ثبت نشده است . از سال 183 تا 193 هـ . ق که دوران حکومت هارون بوده ، علویان هنوز خود را از شکست های پیشین باز نیافته و به دنبال تجدید سازماندهی بودند و با توجّه به قدرت هارون و نیز شدّت عمل او در مورد قیام ها و همچنین مراقبت شدید او نسبت به علویان ، فرصت قیامی نیافتند. اما نکته تعجب آمیز آن است که آنها از فرصت درگیری میان امین و مأمون در سالهای 193 تا 198 هـ . ق بهره نبرده و در این زمان که بهترین موقعیت برای پیروزی بود ، دست به هیچ قیامی نزدند . در برخی از منابع لکن علّت این سهل انگاری در نوع رفتار امین دانسته شده است ، زیرا از طرفی او به لهو و لعب و خوش گذرانی مشغول بوده و از طرف دیگر با برادرش مأمون درگیر بود و این دو مشغولیت ، سبب شده بود تا او نتواند حواس خود را به جوانب دیگر و از جمله علویان منعطف کند و لذا آنها از سوی حکومت در امان بوده و نیازی به قیام نمی دیدند . شاید تصوّر این منابع بر این بوده که قیامهای علویان عمدتاً عکس العملی در برابر ظلم و فشار حکومت های عباسی بوده و لذا در هنگامی که فشاری نبوده ، قیامی صورت نمی گرفته است . در حالی که با مطالعه و بررسی این قیام ها در می یابیم که بسیاری از این قیام ها خود داعیه دار حکومت بوده ، و عدم مشروعیت حکومت عباسی را به عنوان یکی از علل قیام خود برمی شمرده اند . چنان که مواردی از اینگونه انگیزه ها را در قیام های سال های بعد خواهیم دید و مشاهده خواهیم کرد که بدون آن که در آن سال ها هیچ گونه فشاری از ناحیه ی مأمون بر علویان فرود آید ، آنها با انگیزه های مختلف دینی و سیاسی دست به قیام می زده اند . در برخی از منابع معاصر ، علاوه بر توجه به نظریهی سابق، علل دیگری برای این خمودگی ذکر شده است که از آن جمله میتوان به نبود رهبری مقبول میان همه گروههای شیعی و اختلاف عمیق میان فرقه های مهم شیعی همچون زیدیه ، امامیه و اسماعیلیه ، اشاره کرد و علاوه بر آن که میتوان رصد و پیگیری اختلاف دو برابر (امین و مأمون) را که به اختلاف میان دو قدرت فارسی و عربی انجامیده بود ، نیز جزو علل آورد ، زیرا علویان منتظر نتیجهی این درگیری و شناخت پیروز این میدان بودند ، تا در همان آغاز کار و در حالی که هنوز پایه های حکومت او لرزان است ، قیام خود را علیه او اعلام کنند و بدین ترتیب است که مشاهده میکنیم . . .

برای مطالعه بیشتر به منبع مطلب ، مجموعه ره توشه – کتاب خورشید شب مراجعه بفرمایید .


مطالب مرتبط