مؤلفه‌های تحکیم دوستی

اولین مؤلفه تحکیم دوستی و جذب دوستان از منظر آموزه‌های دینی مهربانی و ملاطفت است.

مؤلفه‌های تحکیم دوستی

انتخاب دوست خوب اساسی‌ترین نقش را در موقعیت انسان در عرصه‌های مختلف زندگی ایفا می‌کند و کم‌توجهی به این انتخاب مایه بدبختی و هلاکت فرد می‌شود، زیرا به همان اندازه که دوستان صالح و نیکو آدمی را در رسیدن به آرمان‌های واقعی زندگی یاری می‌دهند، دوستان ناشایست، زمینه هلاکت و نابودی وی را فراهم می‌سازند. در ادامه مهم ترین ویژگی هایی که موجب استواری دوستی می شود را بیان می کنیم:

۱ـ محبت و ملاطفت: اولین مؤلفه تحکیم دوستی و جذب دوستان از منظر آموزه‌های دینی مهربانی و ملاطفت است. شیوه محبت‌ورزی و مدارا در سراسر زندگی انسان‌ها روش مطلوب و ایده‌آلی در مسیر دوست‌یابی است که در افراد هم جاذبه و هم انگیزه ایجاد می‌کند تا انسان‌ها را از دریای تلاطم و پراکندگی به ساحل اتفاق و اجتماع برساند.

از آنجا که محبت و ملاطفت با سرشت و فطرت آدمی سازگار است، افراد باید برای پیدا کردن دوستان و جذب آنان به این فضیلت اخلاقی متوسل شوند تا از این طریق حتی از دشمنان دوست بسازند. یکی از بارزترین ویژگی‌های اخلاقی رسول خدا صلی الله علیه و آله برخورد محبت‌آمیز با دیگران بود. آن بزرگوار با داشتن این خصلت ستودنی توانست طی ۲۳ سال رنج و تلاش دل‌های بسیاری از مردم را شیفته خود کند و رابطه خود را هر روز با مؤمنان استحکام بخشد.

قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ...؛(1) به موجب رحمتی که خداوند به تو عنایت کرد، برای آنان نرم شدی و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده می‌شدند.»

بعد از فتح مکه، پیامبر صلی الله علیه و آله به مشرکان فرمود: شما در مورد من چگونه می‌اندیشید؟ مشرکان گفتند: «ما جز نیکی و محبت از تو انتظاری نداریم! ما تو را برادری بزرگوار و فرزند برادر بزرگوار خود می‌دانیم.» رسول خدا«ص» فرمود: «من آن چه را برادرم یوسف«ع» در مورد برادران ستمگر خود انجام داد، همان می‌کنم و همانند او می‌گویم: «... لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ...؛(2) امروز ملامت و سرزنشی بر شما نیست... .»

آن رهبر مهربان، مردم نگران را آرام کرد و فرمود: «امروز روز نبرد و انتقام نیست، بلکه روز رحمت و محبت است. من از تمام جنایات و گناهان شما گذشتم و آن جمله معروفش را فرمود: «اذْهَبُوا فَأَنْتُمْ الطُّلَقَاءُ؛(3) به دنبال زندگی‌تان بروید که همه شما آزاد هستید.»

امام علی علیه السلام در سیره تربیتی خود جهت تحکیم روابط دوستی به اصل تألیف قلوب و مدارا بسیار توجه داشت و می‌فرمود: «قُلُوبُ الرِّجَالِ وَحْشِيَّةٌ فَمَنْ تَأَلَّفَهَا أَقْبَلَتْ عَلَيْهِ؛(4) دل‌های مردم وحشی و پراکنده است؛ لذا به کسی روی می‌آورند که با آنان محبت و مدارا کند.»

۲ـ مشورت و همفکری: مشورت در امور یکی از راهبردهای تحکیم دوستی و تعامل با دیگران است. در قرآن کریم فرایند مشورت در چند آیه مورد توجه قرار گرفته است و از همه مهم‌تر اینکه سوره‌ای به نام «شوری» در این کتاب آسمانی وجود دارد. خداوند برای زنده کردن شخصیت انسان‌ها و تحکیم رفاقت و تعامل با یکدیگر به پیامبر صلی الله علیه و آله دستور می‌دهد که در کارها با مسلمانان مشورت کن: «... وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ...؛(5) و با آنان در امور مشورت کن و هنگامی که تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن.»

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قطع نظر از وحی آسمانی چنان فکر نیرومندی داشت که نیازی به مشاوره نداشت، اما برای اینکه از یک سو مسلمانان را به اهمیت مشورت متوجه سازد و از سوی دیگر نیروی فکر و اندیشه را در افراد پرورش دهد، در امور عمومی مسلمانان که جنبه اجرای قوانین الهی را داشت، جلسه مشاوره تشکیل می‌داد و برای رأی افراد صاحب‌نظر ارزش خاصی قائل بود؛ به گونه‌ای که برای احترام به دوستان از رأی خود صرف‌نظر می‌نمود؛(6)

گاهی انسان قادر به تصمیم‌گیری نیست. در چنین مواقعی می‌توان با دوستان صالح و نیک‌اندیش مشورت کرد و از نظرات آنان در پیشبرد اهداف خویش بهره گرفت. کسانی که با دوستان شایسته و خوب مشورت می‌کنند، در کارهایشان پشیمان نخواهند شد.

امام جواد علیه السلام می‌فرمایند: «ثَلاثٌ مَنْ کنَّ فیهِ لَمْ ینْدَمْ: تَرْک الْعَجَلةِ وَ المْشَوَرَةِ وَ التَّوَکلِ عَلی اللّهِ؛(7) اگر سه ویژگی در انسان باشد، از کار خود پشیمان نمی‌شود: در کار خود عجله نکند، مشورت و همفکری با دوستان و نزدیکانش داشته باشد و هنگامی که تصمیم می‌گیرد کاری را انجام دهد، بر خداوند توکل نماید.»

بنابراین، مشورت با دوستان در تحکیم دوستی و گسترش تعامل مؤثر است؛ زیرا انسان در اثر مشورت با دیگران علاوه بر اینکه از نظرات مختلف بهره می‌برد، برای دوستان خود نیز شخصیت و احترام قائل می‌شود و یقیناً احترام به دیگران افزایش محبت آنان را در پی خواهد داشت.

۳ـ خوشرویی: یکی دیگر از راهبردهای تحکیم دوستی و جذب دوستان حقیقی، گشاده‌رویی در معاشرت با دیگران است. امیرالمؤمنین در این باره می‌فرماید: «الْبَشَاشَهُ حِبَالَهُ الْمَوَدّهِ؛(8) خوشر‌ویی مایه دوست‌یابی است.»

امام جواد علیه السلام می‌فرمایند: «إنَّکُم لَن تَسَعُوا النّاسَ بِأَموالِکُم، فَسَعوهُم بِطَلاقَةِ الوَجهِ و حُسنِ اللِّقاءِ؛(9) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : شما هرگز نمى توانيد همه مردم را از اموال خود بهره مند سازيد، پس با آنان با گشاده رويى و خوشرويى تمام برخورد كنيد..»

مولای متقیان حضرت علی علیه السلام ناتوان‌ترین افراد جامعه را کسانی می‌داند که از به دست آوردن دوست و رفیق عاجزند و می‌فرماید: «أَعْجَزُ النّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اکْتِسَابِ الْإِخْوانِ، وَأَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ؛(10) ناتوان‌ترین مردم کسی است که از پیدا کردن دوست ناتوان باشد و عاجزتر از او کسی است که دوستانی را که به دست آورده از دست دهد.»

۴ـ دیدار و همدردی: شایسته است که فرد مسلمان روابط اجتماعی خود را با دیگران تقویت کند و با برادران دینی و دوستان خود دیدار و همدردی داشته باشد؛ زیرا فاصله گرفتن از مردم عواقب زیان‌باری را به دنبال دارد. ارتباط و تعامل با دیگران سبب جذب دوستان می‌شود. امام جواد علیه السلام می‌فرمایند: «با سه چیز محبت دوستان جلب می‌شود: انصاف داشتن در برخوردها و دیدارها، همدردی با آنان در سختی‌ها و راحتی‌ها و داشتن قلب سلیم.»(11)

همیشه با مال و مناصب دنیوی نمی‌توان دل‌ها را رام کرد. دیدار و ملاقات دیگران همراه با برخورد محبت‌آمیز مانند باران بهاری، لطافت، نشاط و سرسبزی را به دنبال دارد. گاهی صمیمانه معجزه می‌کند و تحول می‌آفریند؛ به‌طوری که تداوم آن پیوند رفاقت و دوستی را عمیق و ژرفا می‌بخشد.

بنابراین، دیدار و برخورد صادقانه با دیگران سرآمد فضایل اخلاقی و سجایای انسانی است و پیشوایان معصوم علیهم السلام در سیره خود آن را جزو مؤلفه‌های خوشبختی می‌دانند، زیرا این پدیده، تعامل بین افراد در جامعه مسلمین مستحکم و دوستان را زیاد می‌کند.

منبع:ماهنامه پاسدار اسلام، مقاله دوستی و راهبردهای تحکیم آن از منظر آموزه‌های دینی، شماره 385-386 - دی و بهمن 1392، اسماعیل نساجی زواره.

--------

پی نوشت ها:

1. آل‌عمران، ۱۵۹.

2. یوسف، ۹۲.

3. بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، ج ۲۱، ص ۱۳۲.

4. نهج‌البلاغه، حکمت ۵۰، ص ۶۳۴.

5. آل‌عمران، ۱۵۹.

6. نک: تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۱۴۶ـ۱۴۲.

7. کشف الغمه فی معرفه الائمه، علی بن عیسی اریلی، ج ۲، ص ۳۴۳.

8. نهج‌البلاغه، حکمت ۶، ص ۶۲۴.

9. امالی شیخ صدوق، ص ۵۳۱

10. مأخذ قبل، حکمت ۱۲، ص ۶۲۶.

11. بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۸۲.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر