امام سجاد (ع) در عبادت اخلاص عجیبی داشتند، آن چنان که گوئی در عظمت خدا و در جلال و جمال او ذوب شده است.

مدیریت معنوی امام سجاد (ع)

مدیریت معنوی امام سجاد (ع)

یکی از مباحث مهم برای برقراری یک جامعه اسلامی، مدیریت آن است. توجه به برخوردها و ارتباطات ائمه اطهار (ع) می تواند کمک رسان خوبی برای مدریت جامعه باشد، زیرا حضرات معصومین (ع) سرچشمه اخلاق، ایمان و معنویت هستند و از جانب خداوند متعال، قدرتی به ائمه اطهار (ع) داده شده تا با آنچه با قلب خود شناخته اند جامعه را اداره کنند. مدیریت امامان همراه با معنویت است که از جمله شاخصه های این نوع مدیریت می توانیم به فروتنی و تواضع، احترام به افکار دیگران و توجه به زیردستان اشاره کنیم و شاخصه های مهم معنویت نیز؛ ایمان به خدا، ارتباط با خود و دیگران و ارتباط با خداوند است. در ادامه مباحثی در رابطه با مدیریت معنوی امام سجاد (ع) در دوران اختناق شدید اجتماعی و سیاسی در جامعه ارائه شده است.

1) مدیریت معنوی امام سجاد (ع) در عرصه ارتباط خویش و خداوند

امام سجاد (ع)و مراقبت های دائمی از خود: مراقبه به معنای مواظبت دائمی از خود در مقابل خداوند متعال است. حضرت امام سجاد (ع) با شناخت صحیح و الهی خود از مسیر تکامل انسان و عوامل موافق و مخالف در این مسیر نهایت درجه مراقبه را در زندگی خود اعمال می نمودند. نکته بسیار مهم دیگر در ارتباط با شخصیت و مدیریت معنوی امام سجاد (ع) مسئله «محاسبه» دقیق عملکرد روزانه و هفتگی و ماهانه و به طور عمومی حسابرسی دقیق از اعمال و رفتار و نیات است که به بهترین صورت از طرف آن امام انجام می گرفت.[1]

اخلاص: یکی از ثمرات درخشان بینش توحیدی امام سجاد (ع) مراعات شدید و مستمر «اخلاص» در همه امور اجتماعی است. حضرت سجاد (ع) الگوی برجسته اخلاص در اعمال اجتماعی است. به خصوص اخلاص حضرت در انفاق و رسیدگی به فقرا و مستمندان تجلی خاص داشته است که حضرت علاوه بر انفاق ها و رسیدگی های علنی، به صورت یک سیره مستمر با حالت ناشناس برای فقراء و نیازمندان غذا و سایر مایحتاج آن ها را حمل کرده و به آن ها تحویل می دادند و هیچ گاه خود را به کسانی که به آن ها کمک می کرده اند، معرفی نمی کردند.[2]

عبادت های طولانی امام سجاد (ع):درباره امام سجاد (ع) گفته اند که او «زین العابدین» است و مایه افتخار همه بندگان پاک و شایسته ای که در خط عبادت خدا بوده اند، در عین حال او وارث به خون نشسته تشیع حسین بن علی (ع) است. چه عابدی از او برتر که برای ادامه حیات رسالت و رساندن پیام ولایت آغشته به خون شهادت، از همه عمر و هستی خود مایه گذارد.[3] امام (ع) در عبادت اخلاص عجیبی داشتند، آن چنان که گوئی در عظمت خدا و در جلال و جمال او ذوب شده است.

امام (ع) در عبادت اخلاص عجیبی داشتند، آن چنان که گوئی در عظمت خدا و او ذوب شده است

دعاهای پرمحتوا و پرمغز: هنگامی که جامعه دچار انحراف شده، روحیه رفاه طلبی و دنیازدگی بر آن غلبه و فساد سیاسی و اخلاقی و اجتماعی آن را در محاصره قرار داده، ایشان توانست از دعا به عنوان راهی برای بیان بخشی از عقاید خود استفاده کند و بار دیگر تحرکی در جامعه برای توجه به معرفت و عبادت و بندگی خدا ایجاد کند. اما با توجه به تعابیری که وجود دارد می توان گفت که مردم می توانستند از لابلای این تعبیرات با مفاهیم سیاسی و اجتماعی مورد نظر امام سجاد (ع) آشنا شوند. یکی از دعاهای امام سجاد (ع) در عرصه اجتماعی مکارم اخلاق است. دعای مکارم اخلاق، برنامه انسان سازی است. حضرت زین العابدین (ع) در این دعا، خلقیات کریمه و سجایای انسانی را بیان فرموده اند.

2) مدیریت معنوی امام سجاد در ارتباط با نزدیکان

در زمینه ارتباط حضرت با مادر خویش که البته دایه ای بودند که ایشان را شیر داده بود؛ برخورد بسیار عجیبی در حرمت گذاری حضرت به آن بانو، نقل شده است که حاکی از عظمت وجودی حضرت است و خلاصه آن چنین است: «حضرت سر سفره با مادر خود نمی نشستند و وقتی که علت آن سوال شد فرمودند: می ترسم دستم به غذایی دراز شود که قبلاً مادرم اراده کرده از آن تناول نماید و به همین مقدار باعث رنجش خاطر او فراهم گردد.» آری این برخورد، تبلور این آیه 8 سوره عنکبوت است که می فرماید: «وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا»؛ یعنی انسان را به احسان مطلق به پدر و مادر وصیت نمودیم.

ایشان به پدر احترام شدیدی می گذاشتند و مراعات ادب کامل در هنگام صحبت کردن با ایشان را می کردند. تصمیم به دفاع از پدر در آخرین لحظات عاشورا، وقتی پدر را تنهای تنها یافتند و احترام و مراعات عمه خود حضرت زینب (ع)، نمونه هایی از این ارتباط و برخورد است. و اینکه حضرت با سایر افراد فامیل خود همیشه با کرامت و بزرگواری برخورد می کردند و اگر احیاناً آن ها نا مهربانی یا سوء ادبی داشتند حضرت با عفو و گذشت و لطف با آن ها برخورد می کرد.

3) مدیریت معنوی امام سجاد در ارتباط با عموم مردم

امامت و رهبری که به معنای سکان داری و مدیریت جامعه در عالی ترین سطوح است و مستلزم حکومت و تدبیر همه شئون مردم است، قطعاً با برقراری ارتباط با افراد مختلف جامعه فعلیت می یابد. ابعاد این ارتباط اجتماعی امام سجاد (ع) بسیار متنوع است که در ادامه به بررسی یک مورد آن پرداخته شده است.

برخورد و ارتباط حضرت با بردگان و زیردستان خود به گونه ای بوده است که آن ها از حضرت احساس «امنیت» می کردند؛ و این نکته مهم در تنظیم چگونگی ارتباط با زیردستان در محیط های مختلف است و علی العموم چنین نیست که خادمان و زیردستان و کارگردان از مسئولین ارشد و موالیان خود احساس امنیت داشته باشند. ولی حضرت سجاد (ع) به گونه ای رفتار نموده بودند که بردگان ایشان کاملاً احساس امنیت داشتند.

برخورد حضرت با زیردستان خود به گونه ای بوده است که آن ها از حضرت احساس «امنیت» می کردند

در زمینه خطاهای عمدی و بزرگ بعضی از این خادم ها و زیردستان حضرت، گرچه ایشان ابتدا تنبیه می کردند و یا قصد تنبیه داشتند ولی با یک برخورد کریمانه او را در راه خدا آزاد می کردند و پر واضح است این برخوردها چه آثار تربیتی عمیق و شگرفی در روحیه آن برده ها بر جای می گذاشت.

ارتباط ها و رفتارهای امام سجاد (ع) با توجه به مطالب بالا، حاکی از مدبر بودن امام در تمامی مسائل اجتماعی و حتی توجه به کوچک ترین و کم ارزش ترین مسائل جامعه است.[4]

منبع: مدیریت معنوی امام سجاد (ع) در عرصه اجتماعی و سیاسی، کبری مرادی مطلق


پی نوشت ها:

[1] . علامه مجلسی، محمد باقر (1365)، بحارالانوار، ص53.

[2] . دعایی، محمدحسن (1380)، اسوه کامل، ص53.

[3] . قائمی، علی اکبر (1376)، در مکتب پیشوای ساجدین امام علی بن الحسین (ع)، ص377.

[4] . انصاریان، حسین(1371)، دیار عاشقان، تفسیر جامعه صحیفه سجادیه حضرت زین العابدین (ع)، ص53.


مطالب مرتبط