حضرت اشاره ای به تاریخچه تدوین انجیل کردند در صورتی که جاثلیق از آن اطلاع و آگاهی نداشت و برای این که انجیل مورد خدشه تحریف قرار نگیرد درباره گم شدن انجیل به حضرت عرض کرد: «فقط یک روز گم شد و سپس آن را نزد یوحنا و متی سالم یافتیم.» امام رضا (علیه السلام) فرمودند: ...

مسئله نبوت و امامت در مناظرات امام رضا علیه السلام

مسئله نبوت و امامت در مناظرات امام رضا علیه السلام

الف) اثبات تحریف انجیل

حضرت اشاره ای به تاریخچه تدوین انجیل کردند در صورتی که جاثلیق از آن اطلاع و آگاهی نداشت و برای این که انجیل مورد خدشه تحریف قرار نگیرد درباره گم شدن انجیل به حضرت عرض کرد: «فقط یک روز گم شد و سپس آن را نزد یوحنا و متی سالم یافتیم.» امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «اگر یک روز گم شده بود چرا درباره انجیل آن چنان دچار اختلاف شده اید؟»

به اعتراف دانشمندان مسیحی، کتاب های اناجیل، گزارشی از زندگی حضرت عیسی (علیه السلام) است نه کلام مطلق خدا.[1]

وجود این همه اختلاف در انجیل دلیل بر وجود تحریف در این کتاب آسمانی است. البته آن قسمت هایی از انجیل که با قرآن که کلام الهی است مطابقت داشته باشد مطمئناً از آن خدا و سخنان حضرت عیسی (علیه السلام) است. مانند مژده دادن به ظهور پیامبر آخر الزمان که در همین اناجیل نیز با اشاراتی به آن پرداخته شده است.

ب) اثبات سایر انبیاء

اثبات پیامبری پیامبران خدا مانند حضرت عیسی و موسی و دیگر پیامبران (صلی الله علیه و آله و سلم) در حقیقت سندی بر نبوت حضرت محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) است. تأکید حضرت رضا(علیه السلام) بر این مطلب را می توان در مناظره با رأس الجالوت و بزرگ زرتشتیان مشاهده کرد. امام در قسمتی با استناد به دلایل مورد قبول خودشان، بطلان عدم عقیده به دیگر پیامبران را اثبات فرمودند. در مناظره با رأس الجالوت درباره این که چرا حضرت موسی(علیه السلام) را به خاطر معجزاتش پیامبر می دانند اما در مورد حضرت عیسی(علیه السلام) و حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) در صورتی که معجزات آورده اند قبول نمی کنند. مطالب ارزشمندی فرمودند.[2]

در رابطه با زرتشت نیز همین اشکال را مطرح نمودند.[3]ها جز پذیرش آن، راه دیگری نداشتند.

ج) محوریت اثبات نبوت حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)

نکته جالبی که در مناظرات امام رضا(علیه السلام) با گروه های برون دین به نظر می رسد، این بود که نقش نبوت حضرت محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) را به عنوان نقش محوری در اثبات پیامبران دیگر قرار دادند. چون دین آخرین پیامبر خدا، کامل ترین دین است و قرآن نیز تنها دین مورد پذیرش خداوند را اسلام معرفی کرده است.[4] از این رو تلاش حضرت رضا (علیه السلام) در اثبات محوریت پیامبری حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) در راستای خواست قرآن کریم است.

د) عصمت انبیاء

مناظرات حضرت با افراد برون دین در قالب اثبات پیامبری پیامبران مطرح می شد و در برخی مناظرات با افراد درون دین بیشتر در قالب، عصمت، علم و ... پیامبران مطرح بود. مناظره ای که حضرت رضا (علیه السلام) با علی بن محمد بن جهم که شخصی ناصبی و دشمن اهل بیت (علیهم السلام) بود داشتند، حول محور عصمت انبیا بود. وی همانند گروه کرّامیه و برخی گروه های دیگر به عصمت پیامبران اعتقادی نداشت و آیاتی به عنوان شاهد مثال نیز از قرآن نقل می کرد مانند: «و عصی آدم ربّه فغوی»[5] (آدم نافرمانی کرد و به بیراهه رفت) و آیاتی شبیه این آیه که ظاهراً بر عدم عصمت پیامبران دلالت داشت. او آن ها را از پیش خود تأویل و تفسیر می کرد و درباره برخی از پیامبران تفکری یهودی داشت که پیامبران هم گناه می کنند.[6]

حضرت رضا(علیه السلام) در جواب این شخص ابتدا فرمودند: «از خدا بترس و زشتی ها را به انبیاء الهی نسبت نده و با رأی خود قرآن را تأویل و تفسیر نکن چون قرآن می فرماید: «و لا یعلم تأویله الا الله و الراسخون فی العلم»[7] «تأویل آن را جز خدا و راسخان در علم نمی دانند».

آن حضرت با اعتقاد به این که پیامبران گناه نمی کنند و معصوم هستند، درباره آن آیاتی که جزو متشابهات هستند و ظاهر آن ها به عدم عصمت انبیاء (علیهم السلام) بر می گشت، ابن جهم را از تفسیر و تأویل آن آیات آگاه کردند.

ظاهراً مأمون هم به عصمت انبیاء الهی (علیهم السلام) شک داشت اما آن را علناً اظهار نمی کرد چون وی نیز آیاتی از قرآن کریم بر عدم عصمت انبیاء (علیهم السلام) بیان کرد و از امام خواست که تفسیرش را بیان کند. پس از بیان حضرت رضا (علیه السلام) مأمون به اشتباه خود پی برد و گفت: «اشتباه مرا برطرف کردی»

ابن جهم نیز به خاطر این گونه اعتقاداتی که داشت پس از شنیدن تفسیر صحیح این آیات از عقیده خود برگشت و به خاطر کارش و فکرش توبه کرد.[8]

امامت

امام رضا (علیه السلام) در رابطه با مسأله امامت، مناظرات و سخنانی دارند که قابل تأمل است. ایشان به عبدالعزیز بن مسلم فرمودند: «ای عبدالعزیز! مردم اطلاعی ندارند، از دین خود به نیرنگ گمراه شده اند. خداوند تبارک و تعالی پیامبر خود را قبض روح نکرد مگر بعد از این که دین را برای او کامل گردانید و قرآن که بیان کننده همه چیز است را بر او نازل کرد.»[9] «ما فرّطنا فی الکتاب من شیء»[10] (در کتاب به هیچ وجه کوتاهی نکردیم)

آن حضرت درباره مقام امامت فرمودند: «مقام امامت والاتر و عمیق تر از آن است که مردم با عقول خود بتوانند آن را درک کنند یا با آرا خویش آن را بفهمند یا بتوانند با انتخاب خود امامی را برگزینند. چون حضرت ابراهیم (علیه السلام) پس از مقام نبوت و خلت (خلیل الله) سپس به مقام امامت دست یافت و از خداوند پرسید: «آیا فرزندان من هم به امامت برگزیده ای؟» خداوند فرمودند: «لا ینال عهدی الظالمین»[11] (عهد من به ستمگران نمیرسد) این آیه، امامت هر ظالمی را تا قیامت باطل می کند و امامت را در خواص پاکان نسل حضرت ابراهیم(علیه السلام) قرار داده است. در باب بیستم از عیون اخبار الرضا (علیه السلام) درباره نشانه ها و علامت های امام (علیه السلام) جملاتی آمده است که بر هر کدام از آن ها می توان تفسیرها نوشته و صحبت ها نمود.

در مجلس مأمون عده ای از علمای کلام و فقها از هر فرقه و طایفه ای جمع شده بودند که یکی از علما از حضرت پرسید: «به چه دلیل امامت ثابت می شود؟» حضرت فرمودند: «به نصّ و دلیل».

منظور از نصّ آیات قرآن کریم و روایاتی که از اهل بیت (علیهم السلام) درباره امامت هر یک از ائمه (علیهم السلام) وارد شده است و منظور از دلیل، علم و دانش و مستجاب شدن دعای امام است.

منبع : مجموعه ره توشه - کتاب برهان قاطع - معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی

[1]- احمدی شاهوردی، احمد علی، اسلام و عقاید، ص158

[2]- شیخ صدوق، عیون، ج1، ص338

[3]- ر. ک: همان، ص340.

[4]- آل عمران/19

[5]- طه/121

[6]- ر.ک: همان، ص392.

[7]- آل عمران/7

[8]- همان، ص416

[9]- همان، ص396

[10]- انعام/38

[11]- بقره / 24




مطالب مرتبط