نقش زیارت در بهداشت روانی و تعالیِ روح

نقش زیارت در بهداشت روانی و تعالیِ روح

۲۷ بهمن ۱۳۹۹

زائر با حضور در زیارت گاه، موجب آبادی و عمران آن مکان می شود و ازاین رو عمل زائر را «عمره» می نامند که موجب آبادی آن مکان می شود.(1) گرچه از منظر دیگر می توان گفت در واقع این زائر است که به سبب زیارتش آباد می شود و جانش از ویرانی و خرابی خارج می گردد.(2) در این قسمت تأثیر زیارت در بهداشت روح بررسی می شود.

الف) تقویت معنویت در جامعه

زائر در پرتو زیارت، حضور امام علیه السلام در صحنه را می یابد و خود را به آن متعهد و وابسته می داند و بر اساس همین نگاه است که در تعاملات اجتماعی و روزمره جامعه اسلامی وجود امام سایه افکن بوده و وقتی افراد جامعه ای شعاع شمس امامت را در شئون مختلف زندگی احساس کنند قطعاً تحولی بنیادین در شیوه زندگی ظهور خواهد کرد.

زیارت رمز حضور و شهادت عینی امام در جامعه است و اساساً یکی از دلایل تأکید فراوان اهل بیت علیهم السلام بر زیارت و برشماری ثواب های فراوان برای آن را در همین نکته می توان مشاهده کرد؛ چنان که سرّ دشمنی و عداوت جریان های انحرافی و خودباخته را نسبت به مسئله زیارت می توان در همین امر جست وجو کرد.(3)

ب) ایجاد زمینه و تقویت ارتباط با اهل بیت علیهم السلام

بر هیچ حقیقتی پس از توحید و رسالت به اندازه ارتباط و اتصال با آنان بلکه محبوب داشتن آن، تأکید و اصرار نشده است.

زیارت تفسیر این ارتباط و تبیین و تحقق آن اتصال است و به همان میزانی که ایجاد آن اتصال و تحکیم آن رابطه در هندسه معرفتی اسلام ضروری و مهم است، زیارت هم از راه های عملی و راه تحقق آن رابطه است و ازاین رو همان طور که ایجاد و تحکیم این رابطه موجب خردمندی در دنیاست: «إنَّما یَتَذَکَّرُ اُولُوا الاَلْبابِ» سبب نیک بختی در آخرت نیز هست: «لَهُمْ عُقْبَی الدّارِ».(4)

ج) ایجاد زمینه ارتباط قلبی

اگر انسان بخواهد به مرحله تذکر برسد باید یک اتصالی تام و ارتباطی وثیق پیدا کند که این همان ارتباط قلبی و عقلی است که زمینه تذکر و فراگیری تام را فراهم می آورد، وگرنه آشنایی از دور و ارتباط با فاصله به جهت وجود غبار مادیت و کدورت ها زمینه لقای کامل را مهیّا نمی سازد.

شاید سرّ برخی از آداب زیارت، مانند نزدیک شدن به قبر و نزدیک ساختن بدن به قبر، نمادهای آن ارتباط وثیق قلبی و فکری باشد که به صورت این اعمال استحبابی ظاهر شده است.(5)

د) ایجاد زمینه ارتباط نزدیک

بعد از آنکه دانسته شد اصل اتصال و ارتباط با اهل بیت علیهم السلام ضرورتی انسانی و الهی است، باید به شیوه ها و راه کارهای این ارتباط اندیشید.

زیارت با شرایط و آداب خاص، به ویژه معارف زیارت نامه ای آن، بهترین، سودمندترین و در عین حال شاداب ترین راه ارتباط است و به گونه ای حس حضور در محضر امام علیه السلام را در انسان ایجاد می کند که گویا با امام علیه السلام حضوراً گفت وگو می کند و نیاز وجودی خود را در هر زمینه ای از او می طلبد.(6)

ه) اثر معنوی زیارت نامه خوانی

زیارت و زیارت نامه راه کمال و سعادت را می نمایاند و امام را به شفاعت می طلبد و ده ها و صدها نکته حیاتی را تذکر می دهد. انسان را از غفلت و سهو در آورده به وادی تنبّه و تذکر می کشاند. خصلت های ممدوح و پسندیده او را برجسته و احیا می کند و خصلت های زشت و ناپسند او را با استغفار و طلب رحمت الهی برطرف کرده و با نظر مرحمت الهی جبران می کند.

سرّ بیان خصایص و نیز رویکردها، نقطه نظرها، سیرت ها و سنت های آن موالیان کریم در زیارت نامه ها نیز همین است که انسان خود را با خواسته ها و ارادات آنها تطبیق دهد و از مسیر ترسیمی آنها فاصله نگیرد. تنها کسی از زیارت بهره کامل می برد که حس حضور امام علیه السلام در صحنه زندگی را پیدا کند، خود را مخاطب سخنان او بداند و او را نیز مخاطب بداند، نه مغایب؛ ازاین رو زیارت نامه ها همه در قالب تخاطب و گفت وگوی طرفینی و متقابل ایراد شده است؛ سلام ها، تحیت ها و صلوات ها همه به صورت خطابی انشا شده و حتی بیان اوصاف و ویژگی ها نیز به صورت خطاب است؛ این گونه گفتمان های حضوری در القای حس حضور کمال تأثیر را دارد. نیز طرح نیازهای دنیوی و اخروی همه به صورت حضوری و تخاطب است و این نیز در جهت حضور بخشیدن نقش مؤثری دارد.(7)

و) ایجاد دوستی اهل بیت

مودت و دوستی اهل بیت علیهم السلام به قدری عظیم و ارزشمند است که تنها اجر رسالت شمرده شده است: «قُلْ لا أسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أجْرًا إلاَّ الْمَوَدَّه فی الْقُرْبی»،(8) و تنها کسانی می توانند در مقابل رسول اکرم صلی الله علیه و آله روسفید و سرفراز باشند که با معرفت و مودت نسبت به خویشاوندان آن حضرت حرکت انسانی و الهی خویش را تصحیح کرده و به این حسنه دنیا و عقبا رسیده باشند؛ «مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً نَزِدْ لَهُ فیها حُسْناً؛ قطعاً کسانی که خیر و نیکی، ]یعنی مودّت به اهل بیت[ را تحصیل کرده باشند، برای آنها احسان و انعام الهی افزون خواهد بود.»(9) از بهترین راه ها برای ایجاد محبت و تحصیل ارادت و معرفت اهل بیت علیهم السلام، حضور در مشاهده آنان و خواندن زیارت نامه های جامع و زیبای آنان است.(10)

ز) حرکت در مسیر الهی

تنها یک هدف حقیقی برای انسان و جهان وجود دارد و آن هم ذات اقدس الهی است. [ازاین رو] همه فعالیت های انسانی در مسیر الهی و مصیر الی الله قابل توجیه است: «وَ إلَیْهِ الْمَصیرُ»؛ و بازگشت (همه) به سوی اوست.»(11)

مقوله زیارت هم از این قانون عام مستثنی نیست و هدف غایی زائر در زیارت نیز، خدا و تقرّب به ساحت الوهی است. مراد از هدف بودن خداوند در زیارت و تقرّب به سوی حضرت حق همانا تخلّق به اخلاق الهی و تحصیل کمالات ربوبی است: «تَخَلَّقُوا بِأَخلاقِ الله.»(12) مزور حقیقی خداوند متعال است و هدف زیارت، زنده شدن فضایل و خصلت های والای آن مزور در زائر و دوری جستن و برائت از بدها و بدی هاست؛ از این رو تمامی فعالیت های عبادی که به انسان جهت الهی می دهد خود زیارت الله است.(13)

متأسفانه در شرایط فعلی به علت شیوع ویروس کرونا، زیارت از راه دور و در منزل توصیه می شود و در صورت حضور در اماکن متبرکه شیوه نامه های بهداشتی رعایت شود.

منبع: کتاب فرهنگ و آداب زیارت، رضا باقریان موحد، ص 134-128.

-------

پی نوشت ها:

1. مجمع البحرین، ج 1، ص 304.

2. فلسفه زیارت و آیین آن، ص 20.

3. همان، ص 40.

4. همان، ص 44.

5. همان، ص 51.

6. همان، ص 51.

7. همان، صص 52-53.

8. شوری: 23.

9. همان.

10. فلسفه زیارت و آیین آن، ص 65.

11. مائده: 18.

12. بحارالانوار، ج 58، ص 129.

13. فلسفه زیارت، ص 75.

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

8887

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8316

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7648

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8596

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9348

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر