نقش مشهد در قیام 15خرداد42

آغاز دهه 40 برای ایران و رژیم پهلوی ، همراه با تحولاتی بود که تا حدودی از بازنگری سیاست های آمریکا و اسراییل در خاورمیانه تاثیر می گرفت. سفرهای مکرر مقامات آمریکایی به ایران بی ارتباط با تغییراتی در دربار ازجمله انتصاب اسدالله علم و طرح دربار در ارائه لایحه انجمن های ایالتی و لایتی به مجلس نبود.

نقش مشهد در قیام 15خرداد42

بخش اول

آنچه با عنوان رفراندوم اصلاحات در بهمن همان سال اتفاق افتاد ، خود سند دیگری از شکست رژیم در مقابل مقاومت رو حانیت مبارزه به پشتوانه مردم بود؛ که خود با ناکامی روبرو شد.نهضتی که در 15 خرداد وقوع یافت ، جریانی پیوسته از مبارزات امام خمینی وهمراهی روحانیت مبارز و مردم از سال 1341 بود .
در مشهد به دنبال اعلام موضع امام و دیگر علمای قم در مقابل لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی ، مجمعی از روحانیون مبارز از جمله آیات عظام میلانی ، سید حسن قمی، شیخ مجتبی قزوینی ، مروارید ، سید احمد مدرس یزدی ، میرزا جواد آقا تهرانی در مهرماه 1341 تشکیل و با مبارزه علیه این اصلاحات اعلام همراهی نمودند.
روسای بازاریان مشهد از آقای غنیان و حاجی کرامت و نیز طرفداران استاد محمد تقی شریعتی در کانون نشر حقایق نیز از همراهان روحانیت مبارزات در سال 1341 بودند.
با بی توجهی نخست وزیر به نامه های آیت الله میلانی در اعتراض به اصلاحات یادشده ، تحصن هایی از سوی گروه های مختلف در منازل مراجع بر پا شد
مقاومت امام با همراهی دیگر مراجع در ایران به ملغای این لایحه در آذر 1341 منتهی شد
اگرچه طبق پیش بینی عالمانه امام ، هیئت وزیران در دی ماه همان سال طرح رفراندوم لوایح شش گانه را به تصویب رساند؛ که با مخالفت مجدد علما روبرو شد.
رفراندوم نمایشی شاه در 6 بهمن در حالیکه بازار تعطیل، شهر مشهد درسکوت و خیابانها خالی از مردم بود . برگزار شد.
جالب آنکه" کندی "به وعنوان اولین نفر ، این به اصطلاح پیروزی را به شاه تبریک گفت.
آیت لله میلانی جهت کسب نظر امام نامه ای توسط آیت الله خامنه ای و برادرشان سیدمحمد خامنه ای به قم ارسال نمودند.
مراسلات در تمام مدت مبارزه میان امام و مراجع به ویژه آیات عظام میلانی و سید حسن قمی ادامه داشت.
در این میان به واقع همراهی مردم مشهد به زعامت مراجع بسیار شاخص بود . انتشار اعلامیه های امام در کمترین زمان و نیز سخنرانی های وعاظ و خطبایی همچون آیت الله شیخ واعظ طبسی ، حاج سید محمد رضا سعیدی، شهید هاشمی نزاد در نشان دادن چهره واقعی اصلاحات آمریکایی و سیاست های ضد دینی شاه به مردم از اهمیت خاصی برخوردار بود.
سخنرانی آیت الله شیخ واعظ طبسی در عید سال1342 در منزل آیت الله قمی در حالی بود که به تاسی از پیام امام ، نوروز سال 1342 اعلام عزا شده بود.
انتشار اعلامیه های امام و به دنبال آن اعلامیه های مشترک آیات عظام در مشهد از فروردین تا خردادماه همچنان ادامه داشت. به ویژه آن که فاجعه حمله به فیضیه درقم نیز فصل جدید از مبارزات را برای ملت رقم زد.
خبر چنایات ساواک و شهربانی در مدرسه فیضیه، در روز دوم فروردین 1342، انعکاس وسیعی در مشهد داشت و باعث تعطیلی پنج روزه در مشهد شد. جامعه روحانیت به اعتصاب غذا دست زدند و به منظور اظهار همدردی و پشتیبانی از حوزه قم و فاجعه خونین مدرسه فیضیه، یک هفته از رفتن به مساجد و اقامه نماز جماعت خودداری نمودند. همچنین مردم در مشهد طاق نصرت‌هایی را که برای استقبال از ورود شاه ساخته شده بودند، به آتش کشیدند.
در درگیری های پراکنده، مأموران پلیس با تظاهرکنندگان به زد و خورد پرداختند.
در همین روزها ذکر مصیبت آنچه بر سرطلاب و مردم میرفت ، در مجالس منزل آیت‌الله حاج آقا حسن قمی خواند ه میشد و مردم متأثر می شدند.
به توصیه هاشمی، ریاست ساواک خانه‌های آیات میلانی و قمی روز جمعه ـ هشتم فروردین از سوی شهربانی، تحت مراقبت شدید قرار گرفت. آزادی‌خواهان مشهد که در سیاه‌چال‌های دستگاه استعماری به سر می‌بردند، اعتصاب غذا نمودند و دانشجویان دانشگاه مشهد اعلامیه‌ای به این مناسبت منتشر نمودند.
در پی حادثه دلخراش فیضیه، آیات عظام حکیم و خویی و نیز علمای دیگر به آیت‌الله العظمی میلانی تلگراف فرستادند و رژیم همه این فعالیت‌ها را تحت عنوان کوشش فئودالها و مرتجعین قلمداد می‌کرد.
روز دوازدهم فروردین آیات عظام: مجتبی قزوینی، حسن‌علی مروارید، حسین وحیدی و جواد تهرانی ـ از علمای برجسته خراسان ـ با ارسال تلگرام به امام، مجاهدات خالصانه ایشان را ستودند. نام ده‌ها نفر از وعاظ در این تلگرام به عنوان امضاءکنندگان پیام آمده بود.
در همین ایام شاه که می‌دانست مردم چه نفرتی از او و رژیم ستم محورش دارند، در سفرش به مشهد و در فرودگاه با یک قیافه حق به جانب اعلان کرد: «باید احکام صحیح قرآن آن طور که هست به ملت مسلمان ایران بازگو شود و حقایق اسلامی تشریح گردد. این ابداعاتی که عده‌ای به نفع جیب خودشان کرده‌اند، بالعکس حقایق اسلامی و برعکس عدالت و اساس مساوات و مواسات است. این‌ها مانع پیشرفت و ترقی مملکت هستند. کسانی را که عامل ارتجاع هستند، خوشبختانه تمام ایرانیان شناخته‌اند، بدیهی است که ملت هوشیار و بافراست ایران هیچ وقت گول حرف‌های این عناصر شناخته شده را نخواهد خورد و اگر لازم باشد بهتر آنها را معرفی خواهیم کرد».
شاه پس از افتتاح آرامگاه نادر شاه افشار که بنای آن از طرف انجمن آثار ملی مشهد احداث شده بود، به شوکت آباد بیرجند رفت. وی در جمع مردم و علمایی که تحت فشار در محل حاضر شده بودند، درباره اصلاحات ارضی با مردم سخن گفت. اوپس از بازگشت از بیرجند در دارالحفاظ با آیت‌الله میرزا احمد کفایی خراسانی و فقیه سبزواری دیدار کرد و درباره وضعیت روحانیت و طلاب علوم دینی و مسایل اجتماعی مشهد با آن‌ها سخن گفت.
در اواخر فروردین سید جلال الدین تهرانی از استانداری خراسان و تولیت آستان قدس کنار گذاشته شد و اواسط اردیبهشت تیمسار سپهبد امیر عزیزی به سمت استانداری خراسان و نیابت تولیت آستان قدس منصوب گردید و به افتخار وی کنسول آمریکا در کنسولگری ضیافت شامی ترتیب داد.

پیام امام به علما و مراجع مشهد
در سال 1342 آیت‌الله سید علی خامنه‌ای که تنها بیست و چهار سال از عمرشان سپری شده بود و در مدرسه حجتیه قم حجره داشتندو از سوی امام(ره) برای تبلیغ، در ایام محرم، اعزام می‌شدند ، این بار مامور شدند تا ابتدا پیام امام را به علمای مشهد برسانند. پیام امام به علمای مشهد این بود که «آماده باشید برای مبارزه! صهیونیسم دارد بر اوضاع کشور مسلط می‌شود، اسرائیل بر همه امور سلطه پیدا کرده است، امور اقتصادی کشور دست اوست و سیاست ایران را در مشت خود دارد».
همچنین در پیامی که برای آیت‌الله العظمی میلانی و قمی داشتند توصیه شده بود که «به منبریها بگویید تا از امروز هفتم محرم در منابر روضه فیضیه را بخوانند و از روز نهم دسته سینه‌زنی و هیأت‌ها این برنامه را اجرا کنند».
آیت‌الله خامنه‌ای در مصاحبه خود با مرکز اسناد انقلاب اسلامی می‌گوید: «پیام اول امام را به عده‌ای از علمای مشهد رساندم، تنها کسی که این پیام را درست گرفت و درست درک کرد، مرحوم آیت‌الله شیخ مجتبی قزوینی بود، او خود مردی مبارز بود و نسبت به امام اظهار ارادت می‌کرد. پیام دوم را نیز به آقایان میلانی و قمی رساندم. نظر آقا ی میلانی این بود که روضه برای فیضیه، از روز نهم شروع شود. من گفتم هفتم مناسبتر است، برای این که روز نهم روز سینه زنی است و مردم پای منابر کمتر حضور پیدا می کنند و منبریها باید از روزهای قبل، مردم را آماده کنند، آقای قمی برنامه امام را پذیرفتند و اعلام آمادگی کردند».

سفر تبلیغی آیت‌الله خامنه ای به بیرجند
آیت‌الله خامنه‌ای پس از آن‌که پیام امام را به علما و آیات مشهد رساند، با تعدادی از دوستان خود متعهد شدند به شهرهای مختلف استان سفر کنند. بنابراین ایشان به منظور تبلیغ عازم بیرجند شد (شهری که دربست در اختیار علم بود). قرار این بود که ایشان دهه عاشورا را در آن شهر منبر برود. آیت‌الله خامنه‌ای ترتیبی داد تا روز هفتم محرم در یک مجلس باشکوهی رسالت خود را آغاز کند. عصر جمعه بود و فضای مسجد مصلای بیرجند پر از جمعیت بود. پیش از ایشان یکی از روحانیون منبر رفت؛ سخنان او طولانی شد، وقتی آیت‌الله خامنه‌ای به منبر رفت، حدود بیست دقیقه به غروب مانده بود و فرصت لازم را در اختیار نداشت.
خود ایشان می‌فرماید: «روی منبر نشستم، بدون مقدمه، شروع به صحبت کردم، یکی، دو کلمه خطبه خواندم و با صدای بلند درباره سلطه غرب در کشورمان سخنانی ایراد کردم و بحث را به فاجعه مدرسه فیضیه کشاندم و گفتم همین نقشه جزء توطئه برای محو اسلام بود که به حادثه فیضیه کشیده شد و کار را به آن‌جا رسانید که در یک روز مقدس به مدرسه فیضیه و به خانه امام صادق(ع) بریزند و کماندوها چنین و چنان کنند ایشان از ضرب و شتم طلاب، از آتش زدن عمامه‌ها، از آتش زدن قرآن، از غارت و از بین بردن دارایی ناچیز طلاب، آنچه را دیده و شنیده بود برای مردم بیان کرد. مردم به شدت گریه می‌کردند، غوغایی برپا شده بود. پس از خاتمه سخنرانی مردم دور ایشان را گرفتند تا دستگیر نشود».
منابع:
مشهد در بامداد نهضت امام خمینی (ره)
نقش بازار در 15خرداد

مطالب مرتبط
دیدگاه خود را ارسال کنید
تاکنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است.
ویژه ها
عید در حرم امام رئوف

عید در حرم امام رئوف

9224

عید در حرم امام رئوف


عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

عکس حرم مطهرامام رضا علیه السلام

8634

فقیر و خسته به درگاهت آمدم رحمی که جز ولای توام نیست هیچ دست آویز حرم مطهرامام رضا علیه السلام


زائر حرم امام رضا علیه السلام

زائر حرم امام رضا علیه السلام

7963

دولت دراین سرا و گشایش دراین در است ... السلام علیک یا انیس النفوس یا علی بن موسی الرضا(ع) #امام_رضا_علیه_السلام #حرم_امام_رضا_علیه_السلام #حرم_مطهر_رضوی


ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

ضریح حرم مطهر امام رضا علیه السلام

8911

قلب مرا به پای ضریح ات گره بزن بیمارم و دخیل شفای تو می شوم


دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

دربانان حرم مطهر امام رضا علیه السلام

9693

از رهگذر خاک سر کوی شما بود؛ هر نافه که در دست نسیم سحر افتاد


بیشتر